Bitwa o Madagaskar

Bitwa o Madagaskar
II wojna światowa, kampania afrykańska
Ilustracja
Brytyjczycy lądujący na plaży w rejonie Tamatave w maju 1942 roku
Czas5 maja – 6 listopada 1942
MiejsceMadagaskar
Przyczynaprzejęcie przez Brytyjczyków kontroli nad Madagaskarem
Wynikzwycięstwo aliantów
Strony konfliktu
 Wielka Brytania

 Związek Południowej Afryki
 Australia[a]
 Holandia[a]
 Polska[a]

 Francja Vichy
 Japonia[a]
Dowódcy
Robert SturgesArmand Léon Annet
Siły
10–15 tys. żołnierzy (lądowe)8 tys. żołnierzy (lądowe)
Straty
107 zabitych
280 rannych
łącznie 620
(choroby, dezercje)
150 zabitych
500 rannych
Położenie na mapie Madagaskaru
Mapa konturowa Madagaskaru, blisko górnej krawiędzi po prawej znajduje się punkt z opisem „miejsce bitwy”
12°16′S 49°17′E/-12,266667 49,283333

Bitwa o Madagaskar – kampania wojenna o Madagaskar w czasie II wojny światowej stoczona w 1942 r. pomiędzy siłami alianckimi, a wojskami Francji Vichy przeprowadzona pod kryptonimem: operacja Ironclad w fazie pierwszej, a w drugiej fazie operacja Stream.

Geneza

Po ataku Niemiec na Francję i kapitulacji wojsk francuskich, w 1941 roku powstał w Londynie Komitet Wolnej Francji pod przewodnictwem gen. Charles’a de Gaulle’a. Z kolei w południowej części Francji utworzono marionetkowe państwo, tzw. Francję Vichy, kierowane przez marszałka Philippe’a Pétaina. Gubernatorzy francuskich kolonii opowiadali się za jedną lub drugą stroną. Gubernator Madagaskaru wybrał wierność Francji Vichy. Na początku 1942 roku alianci zaczęli się obawiać, że porty na wyspie mogą być użyte przez niemieckie lub japońskie siły morskie, szczególnie okręty podwodne, jako bazy do atakowania okrętów alianckich i przecięcia linii komunikacyjnych[1]. W tym okresie brytyjskie wojska na Środkowym Wschodzie były zaopatrywane i wzmacniane przez konwoje pływające drogą koło Przylądka Dobrej Nadziei. W marcu 1942 roku japońskie lotniskowce przeprowadziły rajd na wody Oceanu Indyjskiego, zatapiając wiele statków. W tej sytuacji alianci opracowali plan lądowania i opanowania Madagaskaru pod kryptonimem Operacja „Ironclad”[2]. Miało to trwać 6 tygodni. Pierwsze pomysły zajęcia wyspy pojawiły się wprawdzie już w listopadzie 1941 roku, ale szybko zostały odłożone przez brytyjskie dowództwo. Desant miały wspierać i osłaniać z morza okręty alianckie zorganizowane w Force H. Skoncentrowały się one w porcie w Durbanie[3].

Ordre de Bataille

Westland Lysander w locie nad Madagaskarem
Angielska artyleria ostrzeliwująca cele w pobliżu Ambositra, wrzesień 1942
Aliancki LCA w porcie Tamatave
Aliancka flota u wejścia do portu Diégo Suarez
Żołnierze angielscy po wylądowaniu na Madagaskarze
Artykuł o japońskich atakach na port w Sydney i Diego Suarez
  • Alianckie siły lądowe – d-ca gen. mjr Robert Sturges
    • brytyjska 29 Samodzielna Brygada Piechoty – d-ca brygadier Francis Festing
      • 2 Pułk South Lancashire
      • 2 Pułk East Lancashire
      • 1 Royal Scots Fusiliers
      • 2 Royal Welch Fusiliers
      • 455 Królewska Bateria Lekkiej Artylerii
      • 236 Królewska Kompania Saperów
      • kompania karabinów maszynowych
    • brytyjska 17 Brygadowa Grupa Piechoty ze składu 5 Dywizji Piechoty – brygadier Gerald Tarleton
      • 2 Royal Scots Fusiliers
      • 2 Pułk Northamptonshire
      • 6 Seaforth Highlanders
      • 9 Królewski Pułk Artylerii Polowej
      • 38 Królewska Kompania Saperów
      • szwadron czołgów (6 średnich i 6 lekkich czołgów)
      • No.5 Commando
    • brytyjska 13 Brygada Piechoty ze składu 5 Dywizji Piechoty
      • 2 Pułk Cameronians
      • 2 Royal Inniskilling Fusiliers
      • 2 Pułk Wiltshire
      • 5 Pułk Essex
    • 22 Wschodnioafrykańska Grupa Bojowa (przybyła 8 czerwca) – d-ca brygadier William Alfred Dimoline
      • 1. kompania 1 Kings African Rifles
      • 5 Kings African Rifles
      • 1. kompania 6 Kings African Rifles
      • 56 Bateria Artylerii Polowej
      • 9 Pułk Artylerii Polowej
    • 7 Południowoafrykańska Brygada Zmotoryzowana (przybyła 24 czerwca) – brygadier Senescal
      • 1 Pułk City
      • Pułk Pretoria
      • Pretoria Highlanders
      • 1 Oddział Samochodów Pancernych
      • 6 Pułk Artylerii Polowej
      • 88 Kompania Saperów
    • 27 Rodezyjska Brygada Piechoty (przybyła 8 sierpnia)
      • 2 Pułk Northern Rhodesia
      • 3 Pułk Northern Rhodesia
      • 4 Pułk Northern Rhodesia
      • 55 Bateria Lekkiej Artylerii
      • 57 Bateria Artylerii Polowej
  • Brytyjskie siły lotnicze:
  • Alianckie siły morskie (Force H) – d-ca adm. Edward Neville Syfret:
    • pancernik HMS „Ramillies”
    • lotniskowce HMS „Illustrious” i „Indomitable
    • krążowniki HMS „Hermione” i HMS „Devonshire”
    • niszczyciele HMS „Active”, HMS „Anthony”, HMS „Duncan”, HMS „Inconstant”, HMS „Javelin”, HMS „Laforey”, HMS „Lightning”, HMS „Lookout”, HMS „Pakenham”, HMS „Paladin”, HMS „Panther”, HMAS „Nizam”, HMAS „Norman”
    • korwety HMS „Freesia”, HMS „Auricula”, HMS „Nigella”, HMS „Fritillary”, HMS „Genista”, HMS „Cyclamen”, HMS „Thyme”, HMS „Jasmine”
    • trałowce HMS „Cromer”, HMS „Poole”, HMS „Romney”, HMS „Cromarty”
    • okręty „specjalnego przeznaczenia” HMS „Derwentdale” (przystosowany do desantowania pojazdów i czołgów), HMS „Bachaquero” (przystosowany do desantowania czołgów)
    • okręty desantowe HMS „Oronsay”, HMS „Duchess of Atholl”, HMS „Franconia”
    • statek szpitalny HMS „Atlantis”
    • transportowce (w tym polski „MS Sobieski”) i statki zaopatrzeniowe
  • Siły lądowe Francji Vichy – d-ca gen. Armand Léon Annet
    • 8 baterii artylerii nadbrzeżnej
    • zachodnie wybrzeże – batalion z Régiment Mixte Malgache w Mahajandze, dwie kompanie z Régiment Mixte Malgache w Ambanja, dwa plutony rezerwistów i ochotników w Nossi-Bé
    • wschodnie wybrzeże – batalion z Régiment Mixte Malgache i sekcja artylerii (działa 65 mm) w Tamatave, kompania z Régiment Mixte Malgache w Brickaville
    • wewnątrz Madagaskaru – trzy bataliony z Régiment Mixte Malgache, zmotoryzowany oddział rozpoznawczy, sekcja artylerii (działa 65 mm), 1 kompania saperów w Tananarive, kompania z Régiment Mixte Malgache w Mevatanana, kompania w Fianarantsoa
    • południowa część Madagaskaru – kompania w Fort Dauphin, kompania w Tuléar, kilka czołgów wolnobieżnych Renault FT-17, w tym co najmniej 1 w wersji FT-17 BS

Łącznie liczyły ok. 9,5–11 tys. żołnierzy, w tym ok. 1,5–3 tys. w rejonie Diégo Suarez i ok. 8 tys. wewnątrz wyspy (ok. 75% żołnierzy było pochodzenia tubylczego)

  • Siły lotnicze Francji Vichy (Groupe Aérien Mixte) – d-ca płk Leonetti
    • 565 Eskadra Myśliwska – 17 samolotów Morane-Saulnier MS.406 bazujących na lotnisku Ivato-Tananarive
    • 555 Eskadra Bombowa – 10 samolotów Potez 63.11 bazujących na lotnisku Ivato-Tananarive
    • wydzielony oddział lotniczy w Diégo Arrachart – d-ca por. Rossigneux (kilka MS.406 i Potezów 63.11 oraz kilka Potezów 25TOE i Potez 29)
  • Siły morskie Francji Vichy:
  • Japońskie siły morskie:
    • 4 okręty podwodne – I-10, I-16, I-18, I-20 oraz 2 miniaturowe okręty podwodne M-16b i M-20b

Działania lądowe

Jeńcy francuscy po zajęciu Diégo Suarez

Alianckie siły inwazyjne przybyły 25 kwietnia 1942 r. na wody w pobliżu północnej części Madagaskaru. Spodziewano się kapitulacji francuskich wojsk Vichy, ale nie doszło do tego. Rankiem 5 maja w Courrier Bay i Ambararata Bay na zachód Diégo Suarez na północnym krańcu Madagaskaru wylądowały brytyjskie 17 Grupa Brygadowa Piechoty, 13 Brygada Piechoty, 29 Brygada Piechoty, poprzedzane przez komandosów z No. 5 Commando[5]. Wspierały je samoloty z lotniskowców, atakujące francuskie okręty Vichy, a także ostrzał pozycji lądowych z dział pancernika HMS „Ramillies”. Siły inwazyjne skierowały się w kierunku strategicznego miasta i portu Diégo Suarez, miasta Antsirane i bazy lotniczej Arrachart. Zaatakowały je francuskie myśliwce i bombowce, ale zostały szybko przegonione na południe. Baza lotnicza Arrachart została zneutralizowana (zniszczono tam na lotnisku 23 samoloty). Przy porcie w Diégo Suarez zostali wysadzeni na ląd z jednego z niszczycieli Royal Marines, przełamując następnie obronę miasta. Ostatecznie po 3 dniach siły francuskie na północy Madagaskaru poddały się. W porcie w Diégo Suarez znajdowały się zatopiony francuski awizo i uszkodzony statek handlowy. Wojska alianckie poniosły tam największe straty w całej kampanii, sięgające 500 żołnierzy zabitych i rannych oraz 5 zestrzelonych samolotów[2].

Do końca kampanii na Madagaskarze do zdobytego portu napływało zaopatrzenie dla alianckich wojsk. 22 czerwca na wyspę przybyły nowe uzupełnienia dla wojsk alianckich w postaci 22 Wschodnioafrykańskiej Grupy Bojowej, a w kolejnych tygodniach 7 Południowoafrykańskiej Brygady Zmotoryzowanej i 27 Rodezyjskiej Brygady Piechoty. Przez następne miesiące trwały jedynie niewielkie starcia pomiędzy obiema stronami.

Druga faza operacji na Madagaskarze rozpoczęła się 10 września, kiedy brytyjska 29 Brygada Piechoty i 22 Wschodnioafrykańska Grupa Brygadowa przeprowadziły lądowanie w porcie w Mahajandze w północno-zachodniej części wyspy, gdzie zaopatrywały się japońskie okręty podwodne, zaś 18 września w Tamataue. Do końca miesiąca siły alianckie zajęły stolicę Madagaskaru Tananarive i miasto Ambalavao, napotykając jedynie nieduży opór francuskich wojsk Vichy. 30 września doszło do kolejnego lądowania w rejonie Tulear i Fort Dauphin na południu wyspy, po którym dowództwo alianckie ogłosiło zwycięskie zakończenie kampanii na Madagaskarze. Jednakże w głębi wyspy pozostały jeszcze spore siły Vichy na czele z gen. A. L. Annetem. 18 października na jego rozkaz rozpoczęły one działania ofensywne, ale szybko zakończyły się one niepowodzeniem. W tej sytuacji Francuzi poddali się 5 listopada w okolicy miejscowości Ilhosy na południu Madagaskaru[6].

Działania morskie

Japoński okręt podwodny I-10

Pierwszego dnia kampanii, tj. 5 maja 1942 r., wpadła na minę korweta HMS „Auricula” z zespołu morskiego osłaniającego desant w rejonie Diégo Suarez. Z powodu dużych uszkodzeń następnego dnia zatonęła. 5 maja na wodach koło portu w Diégo Suarez został też wykryty francuski okręt podwodny Vichy „Bévéziers”. Został on następnie zaatakowany i zatopiony przez samoloty torpedowo-bombowe Swordfish i Albacore z lotniskowca HMS „Illustrious”. 7 maja alianci wykryli drugi francuski okręt podwodny „Le Héros”. Zaatakowały go samoloty Fairey Swordfish z lotniskowca „Illustrious”, uszkadzając poważnie. W rezultacie po pewnym czasie załoga opuściła okręt podwodny. Z kolei 8 maja francuski okręt podwodny „Monge” przeprowadził nieudany atak torpedowy na lotniskowiec HMS „Indomitable”. W odpowiedzi stał się on obiektem ataku ze strony niszczycieli HMS „Panther” i HMS „Active”, które zatopiły go[7].

Rozmowy w sprawie kapitulacji

29 maja na wody wokół Madagaskaru przybyły japońskie okręty podwodne I-10, I-16 i I-20. Następnego dnia I-16 i I-20 wypuściły miniaturowe łodzie podwodne M-16b i M-20b, aby spenetrować port w Diégo Suarez. Samolot patrolowy z I-10 wykrył w porcie w Diégo Suarez pancernik HMS „Ramillies”, który w tej sytuacji wypłynął na otwarte wody. Tam I-16 i I-20 wypuściły w jego stronę 2 torpedy, będąc jednocześnie obiektem ataku ze strony 2 alianckich korwet. Jedna z torped trafiła, poważnie uszkadzając aliancki okręt. W rezultacie został on odesłany do naprawy do portu w Durbanie. Jeszcze tego samego dnia I-16 storpedował i zatopił tankowiec „British Loyalty”. 31 maja załoga miniaturowego okrętu podwodnego M-20b była zmuszona ją opuścić w rejonie Nosy Antalikely i zejść na ląd. 2 czerwca zostali jednak zabici w potyczce z oddziałem brytyjskich żołnierzy. Natomiast drugi okręt podwodny M-16b został przez Japończyków uznany za zaginiony. 1 czerwca do Madagaskaru dotarł ostatni japoński okręt podwodny I-18 wraz z miniaturową łodzią podwodną M-18b. Jednakże jego działania nie przyniosły żadnych rezultatów. Kilka dni później japońskie okręty podwodne opuściły wody Madagaskaru[8].

Epilog

Kampania na Madagaskarze trwała ostatecznie nie 6 tygodni, a 6 miesięcy z powodu złych warunków klimatycznych, chorób tropikalnych, jak malaria i ciężkiego terenu, a także trwania w oporze głównodowodzącego francuskich sił Vichy. Po zajęciu Madagaskaru jego nowym gubernatorem z ramienia Wolnych Francuzów został gen. Paul Legentilhomme. Doświadczenia zdobyte przez aliantów podczas lądowań w różnych częściach wyspy zostały później wykorzystane przy operacji „Torch”, czyli desancie w północnej Afryce na początku listopada 1942 r.

Uwagi

  1. a b c d Tylko siły morskie.

Przypisy

  1. Leonard Charles Frederick Turner: War in the Southern Oceans: 1939–1945. Cape Town: Oxford University Press, 1961, s. 131. (ang.)
  2. a b Simon Rigge: War in the Outposts. T. 24. Fairfax: Time-Life Books, 1980, s. 103–104, seria: World War II: Time-Life International. (ang.)
  3. Turner, op. cit., s. 132.
  4. a b c d e Geoffrey Bussy: Fairey Fulmar. Hall Park Books, seria: Warpaint Series. No.41, s. 33–34 (ang.).
  5. Geoffrey C. Riley: ~ Operation Ironclad – the Invasion of Madagascar ~ 5 to 7 May 1942 (ang.). ~ COMBINED OPERATIONS ~. [dostęp 2020-02-22].
  6. World Battlefronts: Madagascar Surrenders (ang.). Time, 1942-11-16. [dostęp 2020-02-22].
  7. Bill Stone: Operation Ironclad: Invasion of Madagascar (ang.). Stone & Stone, 1998. [dostęp 2020-02-22].
  8. Rigge, op. cit., s. 107–108.

Bibliografia

  • Simon Rigge: War in the Outposts. T. 24. Fairfax: Time-Life Books, 1980, seria: World War II: Time-Life International. (ang.)
  • Leonard Charles Frederick Turner: War in the Southern Oceans: 1939–1945. Cape Town: Oxford University Press, 1961. (ang.)

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Flag of South Africa (1928–1994).svg
Flag of South Africa, also known as the Oranje-Blanje-Blou, used from 31 maja 1928 until 27 kwietnia 1994
Flag of Poland (1928–1980).svg
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Flag of Japan (1870–1999).svg
Variant version of a flag of Japan, used between January 27, 1870 and August 13, 1999 (aspect ratio 7:10).
British Raj Red Ensign.svg
The Star of India Red Ensign
SurrenderTreatyconferenceatBHQAntsirane.jpg
The Surrender Treaty conference at BHQ Antsirane. Left to right, seated facing the camera: Brigadier Lush; Rear Admiral Syfret; Major General Sturgess; Brigadier Festin. The French Military, Naval and Air representatives are seen in the foreground facing the British Officers. Colonel Claerbout, French Officer Commanding Defence of Diego Suarez is in centre.
特殊潜航艇・マダガスカル・濠洲を奇襲.png
1942年(昭和17年)5月31日に日本海軍が行った特殊潜航艇による濠洲シドニー湾及びマダガスカルのディエゴ・スアレスに対する奇襲作戦を報道する新聞記事
Japanese submarine I-10 at Penang port in 1942.jpg
Japanese submarine I-10 (A-class), at Penang Port.
Battle icon active (rifles).svg
Autor: , Licencja: CC BY-SA 3.0
Abstract crossed rifles symbol on sunburst
Operation Ironclad.Madagascar1942.jpg
French troops and sailors including Sengalese troops marching away from their HQ after surrendering at Diego Suarez. British troops presenting arms as they pass.
Débarquement à Tamatave.jpg
Tamatave, Madagascar. 1942-05. British troops disembarking from an assault craft on the west coast. The operation, to prevent Japanese forces from capturing the island, lasted some months against light Vichy French opposition. Australian warships supported the operation.
OperationIronclad1942patrol.jpg
Troops advancing along the coast of Madagascar 1942 during the invasion of the Vichy held territory
Madagascar KAR 1942.jpg
September 1942 Uganda Battery of Kings African Rifles in action against the Vichy-held positions near Ambositra, Madagascar.
Ships in harbour at Diego Suarez.jpg
IWM caption : General views of the warships and British merchant ships in harbour at Diego Suarez, Madagascar after the French (Vichy France) had surrendered.
Westland Lysander - Royal Air Force Operations in Madagascar, 1942. MAD285.jpg
Royal Air Force Operations in Madagascar, 1942.
Four Westland Lysander Mark IIIAs of No. 1433 Flight RAF, based at Ivato, Madagascar, in flight in starboard echelon formation over typical Madagascar countryside.
Flag of Southern Rhodesia (1924–1964).svg
Flag of Southern Rhodesia (1924–1964).
IWM A 012399 Madagascar.jpg
IWM caption : Troops disembarking from a landing craft assault (LCA 164) in Tamatave harbour, Madagascar's principle port.
Madagascar physical map.svg
Physical map of Madagascar, parameters equal to Madagascar location map.svg.
Flag of Northern Rhodesia (1939–1964).svg
Flag of Northern Rhodesia, 1939–1964
Sable six palets wavy Argent on a Chief Azure an eagle reguardant wings expanded Or holding in the talons a Fish of the second.