Bitwa pod Navarino (1827)
Wojna o niepodległość Grecji | |||
![]() Bitwa morska w Zatoce Navarino, mal. Garneray | |||
Czas | |||
---|---|---|---|
Miejsce | południowo-zachodnie wybrzeże Peloponezu, w Grecji | ||
Wynik | zwycięstwo floty sprzymierzonych | ||
Strony konfliktu | |||
| |||
Dowódcy | |||
| |||
Siły | |||
| |||
Straty | |||
| |||
36°56′09″N 21°41′16″E/36,935833 21,687778 |
Bitwa pod Navarino – bitwa stoczona 20 października 1827 w czasie wojny o niepodległość Grecji, pomiędzy flotą turecko-egipską a francusko-brytyjsko-rosyjską, uznawana za ostatnią większą bitwę stoczoną przez okręty żaglowe[1][2].
Tło bitwy
Od sześciu lat trwała wojna o niepodległość Grecji, znajdującej się pod panowaniem tureckim. Francja, Wielka Brytania i Rosja pod presją opinii publicznej jak i kierowane obawą o los własnych interesów handlowych, wystąpiły do sułtana o wykonanie Konwencji Londyńskiej 1827 nadającego Grecji autonomię, co spotkało się z odmową ze strony Wysokiej Porty. W związku z tym główne mocarstwa ówczesnej Europy: Wielka Brytania, Rosja i Francja, na mocy dyplomatycznych umów skierowały na wody greckie swoje eskadry. Zadaniem tych eskadr miało być niedopuszczenie posiłków tureckich do Grecji, lecz miały one nie brać udziału w konflikcie.
Eskadry te zostały połączone a na czele tak powstałej floty stanął brytyjski wiceadmirał Edward Codrington – równocześnie dowodzący eskadrą brytyjską. Eskadrą rosyjską dowodził kontradmirał Ludwig Hayden, a francuską – kontradmirał Henri Gauthier de Rigny.
Skład floty alianckiej
Nazwa okrętu | Dowódca | Typ okrętu | Liczba dział |
"Asia" (flagowy) | wiceadm. E. Cadrington Edward Curzon | okr. liniowy | 84 |
"Scipion" | Milius | okr. liniowy | 80 |
"Trident" | Maurice | okr. liniowy | 74 |
"Genoa" | Walter Bathurst | okr. liniowy | 76 |
"Albion" | John Ommaney | okr. liniowy | 74 |
"Breslau" | de La Bretoniere | okr. liniowy | 84 |
"Azow" | kontradm. Ludwig Heyden Michaił Łazariew | okr. liniowy | 80 |
"Gangut" | Awinow | okr. liniowy | 84 |
"Ieziekiel" | Josif Swinkin | okr. liniowy | 80 |
"Aleksandr Niewskij" | Bogdanowicz | okr. liniowy | 80 |
"Dartmouth" | Thomas Fellowes | fregata | 42 |
"Sirène" | kontradm. Henri Gauthier de Rigny | fregata | 60 |
"Jelena" | ? | fregata | 38 |
"Prowornyj" | ? | fregata | 48 |
"Konstantin" | Chruszczow | fregata | 44 |
"Kastor" | ? | fregata | 38 |
"Armide" | Gaud Amable Hugon | fregata | 44 |
Bitwa
20 października 1827 roku flota ekspedycyjna, w składzie 10 okrętów liniowych oraz 10 fregat i sile ognia 1676 armat, weszła do zatoki przed portem Navarino (Pylos) na Peloponezie. Tu, pod osłoną nadbrzeżnych baterii tureckich liczących 165 armat, stacjonowała flota turecko-egipska w składzie 3 okrętów liniowych, 17 fregat i ok. 40 mniejszych jednostek (w tym 5-6 branderów), mających do 2200 armat. Flota turecko-egipska była dowodzona przez admirała Muharrem Beja, podlegającego Ibrahimowi Paszy, dowodzącemu tureckimi wojskami w Grecji. Wiceadmirał Codrington blokując flotę turecko-egipską wykonywał zlecone mu zadanie: udzielić pomocy Grekom i nie wystąpić zbrojnie w tym konflikcie. Siły tureckie ustawione były w podkowę wzdłuż wschodniego i północnego wybrzeża zatoki. Okręty alianckie podpłynęły do liniowców tureckich i zatrzymały się w niewielkiej odległości[3].
W pewnej chwili Turcy obsadzili załogą manewrową brander stojący w pobliżu brytyjskiej fregaty "Dartmouth". Dowódca okrętu brytyjskiego skierował w jego kierunku łódź z parlamentariuszami. Została ona ostrzelana przez załogę tureckiego brandera, padli pierwsi zabici. Następnie z okrętów tureckich padły dwa strzały armatnie, trafiając niegroźnie "Dartmoutha" i "Sirène". W efekcie doszło do bitwy.
Starcie rozpoczęło się o godz. 14:25[4]. W ciągu 4 godzin spalono i zatopiono 65 okrętów i statków tureckich. Flota turecko-egipska ustawiona była w dobrej pozycji obronnej, ale rezultat starcia był wynikiem przewagi technicznej, a przede wszystkim lepszego wyszkolenia marynarzy mocarstw europejskich. W boju morskim wyróżnił się flagowy okręt rosyjski "Azow" pod dowództwem komandora M. P Łazariewa.
Straty tureckie wyniosły ok. 3000 zabitych i 1109 rannych. Straty floty sprzymierzonych – 181 zabitych i 480 rannych.
W bitwie brało udział 27 okrętów sił sprzymierzonych (francusko-brytyjsko-rosyjskich):
- brytyjskie: 3 okręty liniowe, 4 fregaty i 5 mniejszych żaglowców, w tym:
- HMS "Asia" - okręt liniowy 84-działowy - okręt flagowy brytyjskiego wiceadmirała Edwarda Codringtona, dowodzącego też całą flotą
- HMS "Dartmouth" - 42-działowa fregata dowodzona przez kapitana Fellowsa
- rosyjskie: 4 liniowce i 4 fregaty, w tym:
- "Azow" - okręt liniowy 74-działowy - okręt flagowy rosyjski - kontradmirał Ludwig Heiden (Łongin Geiden)
- "Gangut" - okręt liniowy 84-działowy
- francuskie: 3 liniowce, 2 fregaty i 2 mniejsze żaglowce (szkunery), w tym:
- "Sirène" - fregata 58-działowa - okręt flagowy francuski - kontradmirał Henri Gauthier de Rigny
Po stronie turecko-egipskiej brało udział 89 okrętów (3 liniowce, 17 fregat, 30 korwet, 28 brygów, 5 szkunerów oraz 5 lub 6 innych) między innymi:
- „Ghiuh Rewan ” – okręt flagowy turecki admirała Tahira Paszy.
- „Guerrière” – fregata egipska pod dowództwem Moharema Beya
W źródłach występują różnice jeżeli chodzi o liczbę mniejszych jednostek, które wzięły udział w bitwie.
Skutki bitwy
W wyniku bitwy złamano potęgę morską Turcji. Zwycięstwo przyczyniło się do rozszerzenia walk wyzwoleńczych Greków. W 1829 sułtan podpisał traktat adrianopolski uznający autonomię Grecji. W 1830 proklamowano w Londynie niezależność Grecji pod protektoratem Francji, Rosji i Wielkiej Brytanii. Rosja odniosła zwycięstwo w wojnie rosyjsko-tureckiej 1828 - 1829. Wielka Brytania nie odniosła jednak żadnych korzyści politycznych ze zwycięstwa, natomiast wypadki następujące po nim doprowadziły do wzrostu potęgi Egiptu względem Turcji.
Galeria
Przypisy
- ↑ Battle of Navarino, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2019-03-09] (ang.).
- ↑ The Battle of Navarino, 20 October 1827 (Painting). Royal Museums Greenwich. [dostęp 2019-03-09]. (ang.).
- ↑ Bojarski, s.96
- ↑ Bojarski, s.101
Bibliografia
- Artur Bojarski, Navarino 1827, z serii: "Historyczne Bitwy", Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2007, ISBN 978-83-11-10675-8
- Mieczysław Żywczyński, Historia Powszechna 1789-1870, PWN, Warszawa 1999.
- Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia t. 17 Moskwa 1974.
Media użyte na tej stronie
Symbol miejsca bitwy do legendy mapy
The Ottoman flag of 1844–1922. Late Ottoman flag which was made based on the historical documents listed in the Source section. Note that a five-pointed star was rarely used in the star-and-crescent symbol before the 19th century.
Autor: Muriel Pécastaing-Boissière Cédric Boissière, Licencja: CC BY 3.0
Русская Церковь на острове Сфактерия.
Autor: Muriel Pécastaing-Boissière Cédric Boissière, Licencja: CC BY 3.0
Monument commémoratif britannique/ British Memorial (Pylos).
Autor: Muriel Pécastaing-Boissière Cédric Boissière, Licencja: CC BY 3.0
Monument commémoratif / Memorial (Pylos). Hommage à Heyden.
Autor:
- Greece_location_map.svg: Lencer / derivative work: Uwe Dedering (talk)
Location map of Greece
Autor: Muriel Pécastaing-Boissière Cédric Boissière, Licencja: CC BY 3.0
Monument commémoratif / Memorial (Pylos). Hommage à Codrington.
Flag of the Kingdom of Greece (1863-1924; 1935-1973).
Autor: Muriel Pécastaing-Boissière Cédric Boissière, Licencja: CC BY 3.0
Monument commémoratif / Memorial (Pylos). Hommage à de Rigny.
Autor: Cédric Boissière, Licencja: CC BY 3.0
Monument commémoratif / Memorial (Pylos). Hommage aux troupes françaises (Bataille de Navarin et Expédition française de Morée) / Hommage to french troops (Battle of Navarino and French Morea expedition).
The Ottoman flag of 1844–1922. Late Ottoman flag which was made based on the historical documents listed in the Source section. Note that a five-pointed star was rarely used in the star-and-crescent symbol before the 19th century.
Autor: Flyax, Licencja: CC BY-SA 3.0
View of Pylos from the East; inner port, bay of Navarino and Sfaktiria