Boeing

Boeing Company
Ilustracja
Państwo Stany Zjednoczone
Stan Illinois
SiedzibaChicago
Data założenia1916
Forma prawnaspółka akcyjna
Zatrudnienie165 500 osób (2014)[1]
ISINUS0970231058
Symbol akcjiNYSE: BA
Dane finansowe
Przychody90,762 mld USD (2014)[1]
Wynik netto5,446 mld USD (2014)[1]
Aktywa99,198 mld USD (2014)[1]
Kapitał własny8,790 mld USD (2014)[1]
brak współrzędnych
Strona internetowa
Pierwszy samolot Boeinga, B & W Seaplane

Boeing Company – amerykański koncern lotniczy, zbrojeniowy i kosmiczny z siedzibą w Chicago. Dwa najważniejsze działy stanowią:

Boeing produkuje różne typy samolotów i śmigłowców, przeznaczonych zarówno dla wojska, jak i służb cywilnych. Uczestniczy w programach badania kosmosu, produkując zespoły i podzespoły do rakiet nośnych, sztucznych satelitów i statków kosmicznych.

Jest spółką akcyjną, notowaną na Nowojorskiej Giełdzie (NYSE) od 5 sierpnia 1934[5]. W 1997 Boeing przejął firmę McDonnell Douglas, największego producenta samolotów wojskowych i jedynego konkurenta wśród odrzutowców komercyjnych na rynku USA.

Historia

Początki

William Edward Boeing (z lewej)
Boeing Model 6
XB-15
Boeing Monomail
Boeing 314 Clipper

Firma została założona w 1916 w Seattle pod nazwą „Pacific Aero Products Co”. Nadana rok później nazwa „Boeing Airplane Company” pochodzi od nazwiska współzałożyciela – Williama E. Boeinga. Pierwszym samolotem wyprodukowanym przez firmę był wodnosamolot Boeing Model 1, znany również pod oznaczeniem B & W Seaplane. Samolot został zaprojektowany wspólnie przez Boeinga i oficera US Navy Conrada Westervelta. Pierwszym samolotem sygnowanym nazwą Boeinga był wodnosamolot Boeing Model 2, znany również pod oznaczeniem Boeing Model C. Maszyna w 1917 została zakupiona przez amerykańską marynarkę w liczbie 50 sztuk. Po zakończeniu I wojny światowej, Boeing konstruował nowe samoloty, m.in. łodzie latające, samoloty pocztowe, samoloty treningowe, myśliwskie, które eksportował m.in. do Kanady. Pierwszym samolotem wytwórni powstałym z myślą o przewozach pasażerskich był Boeing Model 6, znany również pod oznaczeniem B-1. Maszyna mogła przewozić pilota, dwóch pasażerów i ładunek poczty. Coraz większą wagę przykładano do transportu cywilnego. W 1927 Boeing założył linie lotnicze nazwane Boeing Air Transport, które uruchomiły regularne połączenie ChicagoSan Francisco. Były to również pierwsze linie lotnicze, które na pokładach swoich samolotów obok pilotów zatrudniły również personel pokładowy – stewardesy.

Firma nabywała również inne firmy z branży lotniczej. W 1929 Boeing kupił Pratt and Whitney (wówczas był to producent samolotów). Powstał wówczas koncern United Aircraft and Transport. Ustawa antytrustowa z czerwca 1934 zakazała jednak działania takich korporacji i koncern podzielono na trzy działy, w tym: Boeing Airplane Company oraz United Airlines. Założyciel firmy załamany tym faktem postanowił sprzedać swoje udziały i wycofał się z biznesu lotniczego.

5 sierpnia 1934 akcje Boeinga zadebiutowały na giełdzie. Firma inwestowała w nowe technologie, jako pierwsza na amerykańskim rynku producentów lotniczych zastosowała w swoich samolotach konstrukcje ze spawanych stalowych ram, które w latach 30. zastąpiono profilowanymi elementami metalowymi. W 1930 powstały pierwsze jednopłatowe samoloty Boeinga: Boeing Monomail, przeznaczony do przewozu towarów i poczty, myśliwski P-26 Peashooter, rok później pierwszy bombowiec B-9. W 1934 rozpoczęto pracę nad czterosilnikowym bombowcem XB-15, a później Modelem 299, pierwowzorem późniejszego B-17 Flying Fortress. Wykorzystując doświadczenia zdobyte przy konstrukcji dużych samolotów, na zamówienie linii lotniczych Pan Am zbudowano łódź latającą zdolną pokonywać trasy transatlantyckie. Boeing 314 Clipper, największy samolot pasażerski swoich czasów, mogący zabrać na pokład 90 pasażerów, odbył pierwszy lot w czerwcu 1938.

II wojna światowa

W czasie II wojny światowej zakłady produkowały głównie samoloty bombowe: B-17 i Boeing B-29 Superfortress. Większość zatrudnionych stanowiły kobiety. Zaprojektowane przez Boeinga bombowce powstawały, w ramach wojennej kooperacji, również w innych wytwórniach, m.in.: Lockheeda, Douglasa, Bella. Jeszcze podczas wojny, w 1943, rozpoczęto projekt, którego rezultatem była budowa bombowca Boeing B-47 Stratojet. Pod koniec wojny macierzyste zakłady Boeinga zatrudniały 45 000 ludzi.

Okres powojenny

Siedziba główna Boeing Company w Chicago
Boeing 377
Boeing B-47 Stratojet
Boeing B-52 stratofortress

Po zakończeniu wojny i spadku zapotrzebowania na samoloty bombowe firma zmuszona była ograniczyć zatrudnienie i zwolnić ok. 70 000 pracowników. Luksusowy samolot pasażerski Boeing 377 Stratocruiser, zbudowany w oparciu o transportowego Stratofreightera, zbudowany w ponad 50 egzemplarzach, nie spełnił oczekiwań finansowych firmy. Sytuację ratowała sprzedaż bombowców lub samolotów z nich się wywodzących, przerobionych na samoloty transportowe i latające cysterny (KC-97 Stratotanker).

W drugiej połowie lat 40. firma zaczęła wkraczać w erę samolotów odrzutowych. Ważną konstrukcją był B-47 Stratojet, zbudowany w oparciu o niemieckie doświadczenia z okresu II wojny światowej. Pomiędzy 1947 a 1956 wyprodukowano ponad 2 000 egzemplarzy tego wielosilnikowego bombowca. Jego następcą stał się B-52 Stratofortress, oblatany w 1952, używany w amerykańskim lotnictwie do dziś. W latach 60., dzięki zakupowi firmy Vertol, Boeing stał się producentem helikopterów: CH-47 Chinook i CH-46 Sea Knight, używanych przez oddziały armii, marynarki i marines. Również w 1952 zaprojektowano Model 367-80 (Dash 80), którego rozwinięciem stały się samoloty KC-135 Stratotanker – pierwszy powietrzny zbiornikowiec o napędzie odrzutowym, oraz Boeing 707, pierwszy dalekodystansowy samolot pasażerski wyprodukowany przez firmę. Dzięki tej czterosilnikowej maszynie, zdolnej przewieźć 156 pasażerów, Stany Zjednoczone stały się potentatem w produkcji samolotów pasażerskich. Jego następcami były: B720 i B727. B727, trzysilnikowa maszyna przeznaczona do lotów średniodystansowych, produkowany był do 1984 i zdobył uznanie pilotów i pasażerów (do dziś lata ich około 1 300). W 1967 Boeing zbudował kolejny samolot pasażerski, krótko- i średniodystansowy – dwusilnikowy B737, produkowany (z licznymi modyfikacjami) do dziś.

Po zakończeniu II wojny światowej firma prowadziła badania nad napędem rakietowym i rakietami bojowymi. Owocem prób stał się naddźwiękowy pocisk przeciwlotniczy IM-99 Bomarc z 1955, wyprodukowany w liczbie 700 sztuk. Kolejnym był międzykontynentalny pocisk balistyczny LGM-30 Minuteman, przyjęty na uzbrojenie w październiku 1962[6]. Boeing włączył się w podbój przestrzeni kosmicznej, czego efektem były: Lunar Orbiter, który przesłał zdjęcia 99% powierzchni Księżyca (1966), pierwszy człon rakiety Saturn V (S-IC), Lunar Roving Vehicle – pojazd wykorzystany podczas trzech ostatnich misji programu Apollo i inne.

Na początku lat 70. sytuacja firmy pogorszyła się. Związane to było z ograniczeniem programu lotów kosmicznych i zawieszeniem przez rząd amerykański finansowego wsparcia naddźwiękowego odrzutowca pasażerskiego, oznaczonego jako SST (Supersonic Transport), który miał być odpowiedzią na francusko-brytyjski projekt Concorde’a. Dużym problemem był kryzys na rynku samolotów pasażerskich, a także opóźnienie i większe od założonych koszty produkcji nowego modelu B747 Jumbo Jet. Firma zwolniła prawie połowę z 80 000 swoich pracowników, próbowała inwestycji w różnych, nieraz odległych od lotnictwa działach gospodarki. Pojawienie się Jumbo Jeta (wejście do służby w 1970) zrewolucjonizowało wręcz rynek przewozów pasażerskich. Ten gigantyczny samolot produkowany jest do dziś, najnowsza wersja – B747-8 – została oblatana w 2010.

W pierwszej połowie lat 80. sytuacja ekonomiczna zaczęła się poprawiać. Samoloty produkowane przez Boeinga, a także ich militarne wersje, stały się podstawowym wyposażeniem wielu linii lotniczych i sił zbrojnych. Wzrastała liczba pasażerów, linie zgłaszały zapotrzebowanie na coraz to większą liczbę maszyn. Pojawiła się jednak konkurencja w postaci europejskiego konsorcjum Airbusa, założonego w 1970 po znakomitych efektach programu Concorde. Boeing wprowadził w tym czasie nowe modele samolotów pasażerskich: średniodystansowego B757, oraz jego szerokokadłubowego krewniaka B767 oraz zmodyfikowaną wersję B737.

Boeing, wykorzystując doświadczenia z okresu programu Apollo, współpracował przy budowie promów kosmicznych i Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. To i następne dziesięciolecie przyniosło rozwój produkcji wojskowej koncernu, opracowywano (również w kooperacji) m.in.: V-22 Osprey, będącego krzyżówką samolotu i śmigłowca, bombowiec typu „stealthB-2, myśliwiec F/A-22 Raptor, śmigłowiec RAH-66 Comanche, system obrony przeciwlotniczej bliskiego zasięgu Avanger, system antyrakietowy Roland i inne. Pojawiły się również zamówienia na remonty i modernizację dotychczas używanego wyposażenia wojskowego, m.in. B-52 i KC-135.

W 1994 firma wprowadziła na rynek dwusilnikowy B777. Ten bardzo nowoczesny, zaprojektowany przy użyciu wyłącznie komputerów samolot pasażerski uzupełnił lukę między modelami B767 i B747. Kolejna, udoskonalona wersja B737 pojawiła się w połowie lat 90.

W 1996 Boeing dokonał fuzji z działem lotniczym i obronnym firmy Rockwell International Corporation, zaś w sierpniu 1997 z McDonnell Douglas Corporation, w 2000 z Hughes Electronics Corporation, producentem m.in. satelitów, Jeppesen Sanderson Inc. i Hawker de Havilland. Efektem połączenia z McDonnell Douglasem było wprowadzenie do produkcji B717 (1998), zaprojektowanego jeszcze jako MD-95, krótkodystansowego samolotu pasażerskiego dla ok. 100 pasażerów, odznaczającego się niskimi kosztami użytkowania, niskim poziomem hałasu i dużym komfortem podróżowania.

Kolejne lata nie były już tak udane dla koncernu. We znaki dawała się konkurencja ze strony Airbusa, który sukcesywnie wprowadzał nowe typy samolotów, wypierając Boeinga z rynków, na których był on praktycznie monopolistą. Nadzieją jest nowy samolot średniodystansowy B787 Dreamliner, znany również jako B7E7, który miał wejść do użytku w 2008. Jednak z różnych powodów jego pierwszy lot testowy odbył się dopiero 15 grudnia 2009. Firma twierdzi, że jeszcze przed oblataniem miała zamówienia na 850 maszyn, z których każda sprzedana będzie za około 150 mln dolarów. Dużą porażką dla firmy, nie tylko finansową, ale i prestiżową, była przegrana jej projektu X-32 w konkursie na nowy samolot bojowy (Joint Strike Fighter), następcę wysłużonych już amerykańskich maszyn. Boeing został również oskarżony o szpiegostwo przemysłowe przez konkurencyjny koncern Lockheed Martin. Karą stało się anulowanie przez Pentagon kontraktów o miliardowej wartości.

Według badania waszyngtońskiej organizacji Good Jobs First koncern Boeing otrzymał ok. 13,2 mld dolarów dotacji z programów federalnych i stanowych w okresie 2010-2013 – najwięcej spośród wszystkich zbadanych firm w USA[7].

W ramach prowadzonego przez NASA programu Commercial Crew Program Boeing wraz z Bigelow Aerospace pracuje nad koncepcyjnym pojazdem orbitalnym CST-100.

Samoloty

Cywilne

Wojskowe

Inne

  • Konwersje C-135/KC-135
    • Boeing RC-135
    • Boeing EC-135
    • Boeing NC-135
    • WC-135 Constant Phoenix
    • OC-135B Open Skies
  • Boeing E-4 – 4, 1972–1975 (B747)
  • Boeing E-767 – 4, 1994–1999 (B767-27C)
  • McDonnell Douglas/Boeing T-45 Goshawk – 214 (BAE Hawk)

Produkcja i zamówienia

Dostawy według lat[8]
707717727737747757767777787Suma
195888
19597777
19609191
19618080
19626868
196334640
19643895133
196561111172
196683135218
19671181554277
1968111160105376
1969591141144291
197019553792203
197110332969141
1972441223097
197311922330156
197421915522189
19757915121170
19769614127138
19778672520120
1978131184032203
197961367767286
198031319273299
198129410853257
19828269526220177
198381182222555203
19848867161829146
19853115243625203
19864141353527242
19879161234037270
1988165244853290
19895146455137284
19904174707760385
199114215648062435
19925218619963446
1993152567151330
19941121406941272
19958925433713207
19967626424332219
199713539464259321
199828253544774510
19991232047674483573
20003228225454455483
20014929931454061525
20022022327293547381
20031217319142439281
2004122021511936285
2005132121321040290
20065302141265398
2007330161283441
2008290141061375
200937281388481
20103761274462
2011372920733477
201241531268346601
201344024219865648
201448519699114723
2015495181698135762
201649091399137748
2017529141074136763
Suma1 0101551 8319 8641 5421 0491 1061 43463618 457
Model707717727737747757767777787
Aktywne[9][10]154576 8644896897441 38760410 988
Zamówienia
Model737747767777787Suma
Zamówienia netto w 2017[8]745-2156094912
Zapas zamówień466812984286585864
Dane do 31 grudnia 2017

Zobacz też

Przypisy

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

MOHAI plane.jpg
Autor: Joe Mabel, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Boeing B-1 float plane, the first commercial plane made by Boeing. (Photograph taken at the museum's former location in the Montlake neighborhood.) Museum of History and Industry (MOHAI), Seattle, Washington.
B47 DF-ST-88-01015.jpg
ID: DF-ST-88-01015 Service Depicted: Air Force Command Shown: F3203 An air-to-air right side view of a restored B-47E-25-DT Stratojet (52-0166, 44020) aircraft in the markings of the 93d Bombardment Wing. The aircraft is one of the last flyable B-47s in the world and will be flown to Merced, Calif., where it will be displayed with other preserved aircraft in the Castle AFB Museum, China Lake Weapons Center.
Boeing 707 Air India Basle - 1976.jpg
Autor: Eduard Marmet, Licencja: CC BY-SA 3.0
A Boeing 707 of Air India at Basle Airport
Boeing 727-200 Advanced Champion LAX.jpg
Autor: , Licencja: CC BY-SA 2.0
Champion Air Boeing 727-2S7/Adv aircraft (N686CA) at Los Angeles International Airport (LAX/KLAX)
Boeing 787 first flight.jpg
Autor: , Licencja: CC BY 2.0
First flight of Boeing 787 Dreamliner on December 15, 2009 just after takeoff
Boeing 314 Clipper-cropped.jpg
A Boeing 314 "Clipper" in flight. This Boeing 314 (c/n 2081; US civil registration NC18607) was built for the British Overseas Airways Corporation (BOAC) and served with the UK registration G-AGBZ from 1941 to 1948. It was sold to the General Phoenix Corporation, Baltimore, Maryland (USA), as NC18607 in 1948 and later scrapped.
Ba b747-400 g-bnle arp.jpg
British Airways Boeing 747-400 (G-BNLE) takes off from London Heathrow Airport, England. The undercarriages are retracting.
B-52H static display arms 06.jpg
A U.S. Air Force Boeing B-52H Stratofortress of the 2d Bomb Wing static display with weapons, at Barksdale Air Force Base, Louisiana (USA), in 2006.
Boeing 377 N1033V PAA Heathrow 12.9.54.jpg
Autor: RuthAS, Licencja: CC BY 3.0
Pan American World Airways Boeing 377 Stratocruiser N1033V "Clipper Seven Seas" arriving at London (Heathrow)
Boeing full logo.svg
Logo of the Boeing Company.
WEBoeing,1929.jpg
Title: William E. Boeing and Fred Rentschler standing in front of an airplane, 1929
OK-CCA - Central Charter Airlines Boeing 737-300.jpg

Central Charter Airlines Boeing 737-300.
Boeing B&W.jpg
Replica of Boeing B&W Seaplane at the Museum of Flight, Seattle, Washington, USA
Delta Air Lines B767-300ER N1607B.JPG
Autor: , Licencja: CC BY-SA 2.0
departing LAX
SCAT Boeing 757-200 Simon.jpg
Autor: Ole Simon, Licencja: GFDL 1.2
SCAT Boeing 757-200
Monomail.jpg
Boeing Monomail
2004-09-14 1680x3000 chicago boeing building.jpg

Boeing's headquarters in Chicago, IL, USA
United Airlines B777-200 N780UA.jpg
Autor: , Licencja: CC BY-SA 2.0
Short final for two-eight and barely a teenager. She turned 13 years old in August.