Bogusław XIV

Bogusław XIV
Ilustracja
Bogusław XIV
książę darłowski
Okresod 1606
do 1621
PoprzednikBogusław XIII
NastępcaUlryk
książę bukowski
Okresod 1617
do 1621
PoprzednikJerzy II
NastępcaUlryk
książę szczeciński
Okresod 1620
do 1637
PoprzednikFranciszek
NastępcaPaństwo podzielone w następstwie pokoju westfalskiego (1648) między Brandenburgię (część wschodnia) i Szwecję (część zachodnia)
książę darłowsko-bukowski
Okresod 1622
do 1637
PoprzednikUlryk
NastępcaPaństwo podzielone w następstwie pokoju westfalskiego (1648) między Brandenburgię (część wschodnia) i Szwecję (część zachodnia)
książę wołogoski i bardowsko-nowopolski
Okresod 1625
do 1637
PoprzednikFilip Juliusz
NastępcaPaństwo podzielone w następstwie pokoju westfalskiego (1648) między Brandenburgię (część wschodnia) i Szwecję (część zachodnia)
biskup Pomorskiego Kościoła Ewangelickiego
Okresod 1622
do 1637
PoprzednikUlryk
NastępcaErnest Bogusław von Croy
Dane biograficzne
DynastiaGryfici
Data urodzenia31 marca 1580
Data śmierci10 marca 1637
OjciecBogusław XIII
MatkaKlara
ŻonaElżbieta
Awers talara z popiersiem Bogusława XIV (1635)

Bogusław XIV zwany Towarzyskim (ur. 31 marca 1580 w Bardzie, zm. 10 marca 1637 w Szczecinie[1]) – książę na Darłowie w latach 1606-1621 (wraz z bratem Jerzym II do 1615) i od 1622, książę na Bukowie w latach 1617-1621 i od 1622, książę szczeciński od 28 listopada 1620, wreszcie od 1625 książę wołogoski i całego Pomorza Zachodniego, od 1623 biskup kamieński, syn Bogusława XIII z rodu Gryfitów i Klary Braunschweig-Lüneburg.

Życie i panowanie

Był szóstym dzieckiem i trzecim synem ówczesnego księcia na Bardzie i Nowopolu (Neuencamp), Bogusława XIII i jego pierwszej żony Klary, księżniczki brunszwickiej[2]. Od najmłodszych lat był przygotowywany przez ojca do pełnienia rządów; brał udział w sejmach stanów pomorskich i poznawał ustawodawstwo kraju. W 1606 podróżował do Niemiec, Niderlandów, Anglii, Szkocji, Francji i Włoch[3]. Po śmierci Bogusława XIII w 1606 zarządzał księstwem darłowskim, początkowo wraz z bratem Jerzym II, a od 1615 samodzielnie[4]. Rok wcześniej, 27 października 1614 została podpisana umowa małżeńska w Sonderburgu, a po upływie prawie czterech miesięcy – 19 lutego 1615 w Darłowie ożenił się z Elżbietą, córką Jana Młodszego, księcia szlezwicko-holsztyńskiego na Sonderburgu i Elżbiety brunszwickiej z Grubenhagen[5]. Po bezpotomnej śmierci starszego brata, Franciszka, 28 listopada 1620 Bogusław przejął władzę nad księstwem szczecińskim, wydzielając w 1621 jedynemu żyjącemu wówczas bratu Ulrykowi okręg Darłowa, Bukowa oraz Kamień[3][4]. W 1622 nadał również swojej siostrze Annie, która wraz z synem Ernestem Bogusławem, księciem Croy w latach 20. XVII w. wróciła na Pomorze, wieś Smołdzino w okolicach Słupska, w rok później także własną siedzibę w Słupsku, w 1625 zaś kompleks lasów wokół góry Rowokół[6]. Po śmierci Ulryka ogłosił się w czerwcu 1623 biskupem kamieńskim, mianując jednocześnie Filipa Juliusza, księcia wołogoskiego – koadiutorem. Po śmierci tego ostatniego w 1625 przyłączył do swojej domeny także księstwo wołogoskie i władał odtąd ziemiami całego Pomorza Zachodniego[2].

Okres jego rządów przypadł na czasy wojny trzydziestoletniej – okres bardzo trudny, gdyż wojska kwaterujące na Pomorzu doprowadzały kraj do ruiny (Pomorze ze Szczecinem było dogodnym terenem i bazą operacyjną dla wojsk szwedzkich). Mimo usilnych starań Bogusławowi nie udało się zachować neutralności księstwa. W 1627 został zmuszony do wyrażenia zgody na zakwaterowanie wojsk cesarskich pod dowództwem Albrechta von Wallensteina. W latach 30. XVII w. księstwo przeżywało poważne trudności wewnętrzne – wpływy stanów szlacheckich znacznie ograniczyły władzę księcia[3][4].

W kwietniu 1633 na skutek udaru (po którym nastąpiły kolejne) został dotknięty częściowym paraliżem; już nigdy nie powrócił do pełnego zdrowia[7]. W czerwcu tego samego roku desygnował swojego siostrzeńca, Ernesta Bogusława de Croÿ na swojego następcę na urzędzie biskupa kamieńskiego, zabiegał bezskutecznie o nadanie księciu de Croÿ Lęborka i Bytowa przez króla Polski Władysława IV. W dwa lata później przekazał siostrzeńcowi we władanie hrabstwa Nowogardu i Maszewa[8]

10 marca 1637 zmarł na zamku w Szczecinie, jako ostatni władca Pomorza Zachodniego z rodu Gryfitów. Na mocy sporządzonego testamentu Brandenburczycy zostali wykluczeni z sukcesji, natomiast Pomorze miało przejść w ręce Szwedów. Podpisany w 1648 pokój westfalski potwierdził polityczny upadek Pomorza, które zostało podzielone między Szwecję i Brandenburgię. Bogusław XIV został pochowany w kościele zamkowym św. Ottona w Szczecinie dopiero 25 maja 1654[4][9].

Genealogia

Filip I wołogoski
ur. 14/15 VII 1515
zm. 14 II 1560
Maria saska
ur. 15 XII 1516
zm. w okr. 5–7 I 1583
Franciszek
ur. ?
zm. ?
Klara
ur. ?
zm. ?
     
   
 Bogusław XIII
ur. 9 VIII 1544
zm. 7 III 1606
Klara
ur. 1 I 1550
zm. 26 I 1598
   
  
 Bogusław XIV
(ur. 31 III 1580, zm. 10 III 1637)
 

Przypisy

  1. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 470-472.
  2. a b E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 470.
  3. a b c J.W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 130.
  4. a b c d K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 133.
  5. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 471.
  6. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 475.
  7. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 470; R. Schmidt, Bogislaw XIV., [w:] Neue deutsche Biographie, Bd. 2: Behaim-Bürkel, hrsg. von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Berlin, cop. 1955, s. 418 n., www.deutsche-biographie.de; G. v. Bülow, Bogislaw XIV., [w:] Allgemeine deutsche Biographie, Bd. 3: Bode-v. Carlowitz, auf Veranlassung und mit Unterstützung Seiner Majestaet des Königs von Bayern Maximilian II hrsg. durch die Historische Commission bei der Königl. Akademie der Wissenschaften, Leipzig 1876, s. 56-58, www.deutsche-biographie.de.
  8. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 480.
  9. J.W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, ss. 132, 135.

Bibliografia

  • Bülow, G. v., Bogislaw XIV., [w:] Allgemeine deutsche Biographie, Bd. 3: Bode-v. Carlowitz, auf Veranlassung und mit Unterstützung Seiner Majestaet des Königs von Bayern Maximilian II hrsg. durch die Historische Commission bei der Königl. Akademie der Wissenschaften, Leipzig 1876, s. 56-58, www.deutsche-biographie.de.
  • Kazimierz Kozłowski, Jerzy Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, Szczecin: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985, ISBN 83-03-00530-8, OCLC 189424372.
  • Edward Rymar, Rodowód książąt pomorskich, Szczecin: Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica, 2005, ISBN 83-87879-50-9, OCLC 69296056.
  • Schmidt R., Bogislaw XIV., [w:] Neue deutsche Biographie, Bd. 2: Behaim-Bürkel, hrsg. von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Berlin, cop. 1955, s. 418 n., www.deutsche-biographie.de.
  • Szymański J.W., Książęcy ród Gryfitów, Goleniów – Kielce 2006, ISBN 83-7273-224-8.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

1635 moneta Bogusław XIV Koszalin.jpg
Autor: Klapi, Licencja: CC BY 2.5 pl
Moneta (talar) Bogusława XIV, wystawa muzeum: Zamek Książąt Pomorskich, Darłowo, Polska
Szczecin sarkofag Boguslawa XIV.jpg
Sarkofag Bogusława XIV na Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie
BogislawXIV.1637.JPG
Ölgemälde von Herzog Bogislaw XIV. von Pommern, Teil des Doppelbildnisses mit König Gustav II. Adolf von Schweden