Bolesław I Chrobry

Bolesław I Chrobry
Ilustracja
Rysunek Jana Matejki z cyklu Poczet królów i książąt polskich
Książę
od 1025 król Polski
Okresod 25 maja 992
do 17 czerwca 1025
Koronacja18 kwietnia 1025[a]
PoprzednikMieszko I
NastępcaMieszko II Lambert
Książę Czech
Okresod 1003
do 1004
PoprzednikBolesław III Rudy
NastępcaJaromir Przemyślida
Dane biograficzne
DynastiaPiastowie
Data urodzenia967
Data śmierci17 czerwca 1025
OjciecMieszko I
MatkaDobrawa Przemyślidka
Małżeństwocórka Rygdaga
Węgierka (Judyta? Karolda?)
Emnilda
Oda
DzieciBezprym,
N.N. córka,
Regelinda,
Mieszko II Lambert,
N.N. córka,
Otto,
Matylda
Polska za panowania Bolesława Chrobrego (992-1025).
Denar Princes Polonie z XI w. z łacińskim określeniem Polski bity przez mennicę książęcą Bolesława Chrobrego[1]

Bolesław I Chrobry (Wielki) (ur. 967, zm. 17 czerwca 1025) – władca Polski z dynastii Piastów w latach 992–1025, książę Polski od 992 i pierwszy koronowany król Polski (od 1025), w latach 1003–1004 także książę Czech jako Bolesław IV.

Był synem Mieszka I, księcia Polski i Dobrawy, czeskiej księżniczki. Objął rządy w 992, wypędzając krótko potem swoją macochę Odę i przyrodnich braci.

Wspierał chrystianizację Polski oraz wyprawy misyjne Wojciecha Sławnikowica, biskupa praskiego i Brunona z Kwerfurtu. Męczeńska śmierć tego pierwszego (997) i jego rychła kanonizacja stały się powodem zorganizowania zjazdu gnieźnieńskiego (1000), podczas którego utworzono polskie arcybiskupstwo (metropolię kościelną) w Gnieźnie oraz biskupstwa w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu, a cesarz Otton III potwierdził niezależność państwa polskiego i jego władcy.

Po śmierci Ottona III (1002) Bolesław znalazł się w konflikcie z jego następcą Henrykiem II, prowadząc z nim długotrwałe wojny o panowanie na Połabiu i Czechach (1002–1018), zakończone pokojem w Budziszynie (1018) i oddaniem Polsce Milska i Łużyc. Około roku 1003 Chrobry przyłączył do swojego państwa również Morawy, dzięki czemu Polska uzyskała kontrolę Bramy Morawskiej i dostęp do Dunaju.

W 1018 Bolesław I wyprawił się na Ruś i zdobył jej stolicę Kijów, osadzając na ruskim tronie swojego zięcia Światopełka I i zabierając stamtąd duże łupy. W drodze powrotnej z Kijowa odzyskał dla państwa polskiego utracone w 981 roku strategiczne Grody Czerwieńskie, ważny punkt na skrzyżowaniu szlaków handlowych.

Przez ostatnie lata współrządził ze swoim synem Mieszkiem II Lambertem. Tuż przed śmiercią (1025), koronował się na pierwszego króla Polski.

Przydomek Chrobry został mu nadany za czasów panowania jego syna, Mieszka II, i oznacza człowieka mężnego, dzielnego i odważnego[2], później był także określany przydomkiem Wielki[3][4][5][6].

Źródła

Bolesław Chrobry wymieniony jest w wielu średniowiecznych źródłach spisanych na kontynencie europejskim, w dokumentach, kronikach z gatunku gesta oraz utworach hagiograficznych. Wymieniają go następujące źródła z epoki spisane po łacinie:

  • Żywot pierwszy św. Wojciecha (spisany latach 997–1003) – Jana Canapariusa, opata rzymskiego klasztoru św. Bonifacego i Aleksego. Wzmianka opisuje Sobiesława (Sobiebora) Sławnikowica, który zbrojnie wyruszył „cum Bolizlauo Palaniorum duce” (pol. „z Bolesławem księciem polskim”)[7][8].
  • ''Annales Hildesheimenses (będące częścią Dziejów Sasów) – notatka z 1003 roku „Heinricus Berthaldi comitis filius, et Bruno frater regis, et ambo Bolizavones, Polianicus vide licet ac Boemicus, a rege infideliter maiestatis rei deficient.”, czyli w tłumaczeniu „Henryk, syn Bertholda i Bruno brat króla i obu Bolesławów polski i czeski są w kręgu przyjaciół cesarza.”[9].
  • Roczniki Kwedlinburskie (spisane w latach 1008–1030) – notują wielokrotnie Bolesława opisując wojnę polsko-niemiecką od roku 1002 wymieniają go we fragmentach: „Bolizlauonem Poloniae ducem”, „Bolitzlauus Polinensis” oraz „Bolitzlauua dux Poloniae”[10].
  • Żywot Pięciu Braci Męczenników (1005–1006)[11] autorstwa Brunona z Kwerfurtu, który gościł na przełomie 1005 i 1006 roku na dworze Bolesława Chrobrego i z imienia wymienia swojego gospodarza we fragmencie „(...) ignotae linguae Polanorum, invento serniore cui nomen Bolizlao”[12].
  • Żywot św. Wojciecha (1004) – drugi utwór Brunona notuje Chrobrego we fragmencie „ducem Polanorum Bolizlavum”[13].
  • List do króla Henryka II – trzeci tekst Brunona, w którym Chrobry wymieniony jest we fragmentach wyrażających poparcie autora dla tego władcy[14].
  • Kronika Thietmara (spisana w latach 1012–1018) – autorstwa biskupa merseburskiego oraz kronikarza Thietmara[15]. Notuje wielokrotnie Chrobrego m.in. we fragmencie „Bolizlavus Poleniorum”[16].
  • Gesta Chuonradi II Imperatoris (1046 lub 1047) – wielokrotnie notuje Chrobrego m.in. we fragmencie „Bolizlaus Sclavigena, dux Bolanorum”[17][18], czyli po polsku „Słowianin Bolesław, książę Polaków”[19].

Życie przed objęciem władzy

W 973 roku zdecydowano o wysłaniu Bolesława do Niemiec jako osoby gwarantującej postanowienia zjazdu w Kwedlinburgu (czy tak się w istocie stało jest kwestią dyskusyjną).

W 984 jego ojciec Mieszko I zaaranżował małżeństwo Bolesława z córką margrabiego Miśni Rygdaga. Prawdopodobnie po zawarciu małżeństwa Bolesław objął władzę nad Małopolską. Rok później odprawił on swoją żonę (po śmierci jej ojca), lecz zachował władzę w Małopolsce, a następnie, prawdopodobnie z inspiracji księcia czeskiego Bolesława II, ponownie się ożenił. W literaturze pojawiła się także teoria, że Bolesław mógł panować wówczas w Małopolsce z czeskiego nadania i przyjmując to założenie dopiero po śmierci księcia czeskiego (999) włączył ją do państwa polskiego[20]. Przy założeniu jednak, że Małopolska została zajęta już za Mieszka I do roku 990, Bolesław rządził w niej z nadania swojego ojca, a jego terytorium nie zostało włączone bezpośrednio do Polski. Uważa się, że ojciec nie uwzględnił go w dokumencie Dagome iudex (nie występuje w zachowanym regeście). Może to oznaczać wydziedziczenie kosztem przyrodnich braci z drugiego małżeństwa, młodego Mieszka i Lamberta, jednak w ówczesnej rzeczywistości takie posunięcie względem pierworodnego syna nie wydaje się prawdopodobne. Można więc wnioskować, że Dagome Iudex objął najlepiej ukształtowany rdzeń państwa Mieszka I (tzw. państwo gnieźnieńskie, czyli rdzenne ziemie Polan i najpełniej zintegrowane z nimi tereny) i przeznaczył go do podziału bądź współrządów synów Ody, a za dziedzictwo Bolesława uznał wydzieloną Małopolskę.

Lata panowania

Po śmierci Mieszka I (25 maja 992), Bolesław w nieznanych okolicznościach szybko przejął władzę nad całym krajem, a następnie wygnał macochę i swoich przyrodnich braci. Już w czerwcu był w pełni samodzielnym władcą (Niemcy poprosili go o posiłki wojskowe). To wskazuje, że Bolesław Chrobry był obecny przy umierającym ojcu i wówczas Mieszko wyraził zgodę na takie rozwiązanie.

Dążąc do ekspansji na tereny Prusów, popierał misje chrystianizacyjne, między innymi misję wygnanego biskupa Pragi Wojciecha z rodu Sławnikowiców, która miała miejsce w 997 roku. Gdy Wojciech został zabity, Chrobry wykupił jego zwłoki za równą wadze jego ciała ilość złota i złożył je w kościele w Gnieźnie. Kanonizacja Wojciecha w 999 roku miała ogromne znaczenie prestiżowe dla polskiego Kościoła oraz dla Bolesława, który wkrótce wykorzystał je politycznie doprowadzając do powstania archidiecezji w Gnieźnie, która była niezależna od metropolii niemieckich (w przeciwieństwie do Pragi, która podlegała Moguncji).

Zjazd gnieźnieński

Bolesław I Chrobry wykupuje ciało Świętego Wojciecha z rąk Prusów, fragment Drzwi Gnieźnieńskich około 1170 roku

W pielgrzymce do grobu świętego Wojciecha i w celu pozyskania Chrobrego do swych idei uniwersalistycznego cesarstwa przybył do Gniezna w roku 1000 cesarz Otton III. Podczas zjazdu gnieźnieńskiego utworzono niezależną polską organizację kościelną z metropolią w Gnieźnie i biskupstwami w Krakowie, Kołobrzegu i Wrocławiu. Arcybiskupem gnieźnieńskim został brat św. Wojciecha, Radzim-Gaudenty. Biskup poznański Unger został dożywotnio wyłączony spod zwierzchności Gniezna – biskupstwo misyjne w Poznaniu powstało bowiem już w 968 roku. Najważniejszym aktem dokonanym podczas zjazdu gnieźnieńskiego była jednak symboliczna koronacja Bolesława Chrobrego na króla, dokonana poprzez nałożenie na jego skronie diademu cesarskiego. Nie została ona nigdy jednoznacznie potwierdzona, jednak dowodem mogą być monety datowane na najpóźniej 1020 rok z wizerunkiem Bolesława i napisem rex (łac. król). W ten sposób Chrobry otrzymał prerogatywy (uprawnienia) królewskie (m.in. prawo inwestytury biskupów). Niektórzy historycy uważają nawet, iż Otton uznał Bolesława Chrobrego za swojego drugiego następcę na tronie cesarskim (po margrabim Miśni Ekkehardzie). Wiążą oni z tym interwencję Bolesława w Niemczech w 1002. Według nich, po zamordowaniu margrabiego przez jego przeciwników, polski władca chciał się upomnieć o tron rzymsko-niemiecki. Obie te kwestie wciąż budzą gorące dyskusje. Oprócz tego Chrobry został również uznany przyjacielem Świętego Cesarstwa Rzymskiego i bratem cesarskim, co stanowiło najwyższą możliwą godność w ówczesnym ceremoniale. W trakcie owych uroczystości nastąpiła wymiana darów. Ponadto Polska uniezależniła się od Niemiec (została zwolniona z płacenia trybutu). Otton III podarował Chrobremu kopię włóczni św. Maurycego i relikwię gwoździa z Krzyża Pańskiego, a w zamian otrzymał ramię św. Wojciecha (zachowane do dziś) i 300 zbrojnych. Według francuskiego kronikarza Ademara z Chabannes (zm. 1034), Bolesław miał towarzyszyć Ottonowi III do Akwizgranu i tam otrzymać złoty tron Karola Wielkiego, którego grób w tym czasie Otton III kazał odnaleźć i otworzyć.

Bolesław I Chrobry rozkazuje wbić słupy graniczne na Łabie i Soławie, obraz pędzla Józefa Peszki z około 1810 roku

Zajęcie Miśni, Milska, Łużyc i interwencja w Czechach

Dobre relacje z zachodnim sąsiadem załamały się po niespodziewanej śmierci młodego cesarza w 1002 roku. Bolesław wykorzystał wewnętrzne walki w Rzeszy i zajął ważny rejon przedpola Odry: Miśnię, Milsko i Łużyce. Kiedy władzę w Niemczech ostatecznie przejął Henryk II, zaakceptował on zdobycze Chrobrego, przekazując mu je na zasadzie lenna. Jedynie Miśnię oddał we władanie sprzymierzonemu z księciem polskim margrabiemu Guncelinowi. Relacje zostały unormowane, jednak zorganizowanie nieudanego zamachu na życie Bolesława przywróciło ryzyko konfliktu. Do wojny nie doszło, a książę Polski przystąpił do interwencji w Czechach, gdzie w roku 1003 zmarł książę Władywoj. Chrobry na tronie osadził wcześniej wygnanego Bolesława III Rudego. Prawdopodobnie na prośby opozycji czeskiej w tym samym roku raz jeszcze wmieszał się w sprawy czeskie – oślepił Bolesława Rudego, a następnie sam objął tron w Pradze i ogłosił się księciem Czech, nie chciał jednak złożyć hołdu królowi niemieckiemu, jak zwykli to byli czynić władcy czescy. Stało się to m.in. pretekstem Niemiec do wojny z Polską.

Wojna polsko-niemiecka 1002-1018

Bolesław Chrobry wymieniony jako „Bolizlauonem Poloniae ducem” w Annales Quedlinburgenses spisanych w latach 1008–1030.

W 1002 Chrobry sam rozpoczął wojnę, atakując Miśnię. Henryk odpowiedział wyprawą zbrojną w roku następnym. Pierwsza ofensywa nie odniosła skutku, ale już w 1004 władca Rzeszy zaatakował Czechy i obalił władzę Bolesława w tym państwie. Przy Polsce pozostały Morawy i Słowacja[21]. Następnie Henryk w 1005 zdobył Milsko, a nawet dotarł ze swoimi wojskami aż pod Poznań. Wtedy też zawarto układ pokojowy, na mocy którego Bolesław prawdopodobnie zrzekł się Milska i Łużyc. Henryk wkrótce wypowiedział rozejm, w efekcie czego Bolesław Chrobry w 1007 najechał ziemie arcybiskupstwa magdeburskiego. Następnie bez większych problemów odzyskał Budziszyn. Kontrofensywa Henryka ruszyła dopiero w 1010, nie przyniosła jednak żadnych skutków poza lokalnymi zniszczeniami na Śląsku. W 1012 zawarto pokój na pięć lat. Wykorzystując wojnę polsko-niemiecką, zapewne w 1007 roku, od Polski uniezależniło się Pomorze Zachodnie. Bolesław złamał jego postanowienia i na nowo rozgorzały walki, jednak mimo to w 1013 doszło do porozumienia w Merseburgu – Bolesław Chrobry uzyskał Milsko i Łużyce w lenno, a w zamian zobowiązał się do posiłków wojskowych dla Henryka II, podczas wyprawy do Rzymu. W 1015 ponownie wybuchła wojna między cesarzem i Bolesławem Chrobrym. Polski władca odmówił wsparcia wyprawy Henryka do Italii, a także podjął próby spiskowania przeciw niemu z księciem czeskim. Doprowadziło to do cesarskiej interwencji w Polsce, która jednak zakończyła się niepowodzeniem. Henryk II, sprzymierzywszy się z księciem ruskim Jarosławem Mądrym, zaatakował Bolesława raz jeszcze w 1017 – ponownie nie odnosząc sukcesu. Również Jarosław Mądry nic nie zawojował. W 1018 zawarto ostatecznie pokój w Budziszynie. Zwycięzcą konfliktu okazał się Bolesław, który zachował Milsko i Łużyce, już nie jako lenno, ale swoją własność, oraz uzyskał także od cesarza pomoc zbrojną w wyprawie na Kijów.

Wjazd Chrobrego do Kijowa

Wyprawa kijowska

Robert Jakimowicz, Szlak wyprawy kijowskiej Bolesława Chrobrego w świetle archeologii, Rocznik Wołyński, tom III, Równe 1934.

W 1018 roku Bolesław Chrobry zorganizował wyprawę, aby przywrócić na tron kijowski swego zięcia Świętopełka. Zakończyła się ona pełnym powodzeniem. Po zwycięskiej bitwie pod Wołyniem (22 lipca), zajął Kijów (14 sierpnia). W drodze powrotnej przyłączył utracone w 981 Grody Czerwieńskie. Świętopełk jednak nie utrzymał się na tronie, zrzucił go Jarosław Mądry. Świętopełk został wygnany z Rusi i poprosił o ponowną pomoc swojego teścia Bolesława Chrobrego, który mu już jej nie udzielił (dwukrotne zrzucenie Świętopełka z tronu świadczyło o jego nieudolności). Chrobry poparł Jarosława Mądrego jako godnego władcę i podpisał z nim pakt o nieagresji.

Koronacja

„Koronacja pierwszego króla Polski”. Obraz Jana Matejki.
Koronacja Chrobrego rysunek Ksawerego Pillatiego

Trwa spór co do daty koronacji. Niektórzy historycy uważają, że Chrobry od 1000 roku starał się o papieską zgodę na koronację, potwierdzającą akt dokonany podczas zjazdu gnieźnieńskiego. Niezależne źródła proweniencji niemieckiej jednoznacznie potwierdzają, że Bolesław, korzystając z krótkiego bezkrólewia w Niemczech po śmierci Henryka II, kazał się koronować w 1025 roku (dokładna data ani miejsce nie jest znane[b]). Inni uważają (Johannes Fried), iż w 1025 dokonano tylko odnowienia koronacji z roku 1000 (tzw. srebrna, koronacje wielokrotne są spotykane w tym czasie). Przeciwko temu poglądowi protestuje Jerzy Wyrozumski, który zaznacza, że w świetle tekstu z epitafium władcy, jak również według późniejszej polskiej tradycji, symboliczny akt włożenia diademu cesarskiego na głowę polskiego władcy przez Ottona III w 1000 roku nie był przez współczesnych uznawany za jakikolwiek ekwiwalent koronacji. Nie wyklucza to wspomnianego wcześniej faktu, że polski książę starał się uzyskać koronę wkrótce po zjeździe, niemniej starania te zakończyły się niepowodzeniem ze względu na śmierć przychylnych Bolesławowi zarówno cesarza, jak i papieża. Istnieją również podania, że korona pierwotnie przeznaczona dla polskiego władcy trafiła ostatecznie na Węgry, gdzie spoczęła na skroniach tamtejszego władcy Stefana I[22].

Niezależnie od rozważanych wyżej wątpliwości, Bolesław Chrobry zmarł wkrótce po koronacji z 1025 (1024), a rządy objął jego syn Mieszko II Lambert.

Wipo tak ten fakt w swej kronice opisuje:

Capitulum IX: De Bolizlao duce Sclavorum.

Eodem anno quem supra notavimus Bolizlaus
Sclavigena, dux Bolanorum, insignia regalia et regium
nomen in iniuriam regis Chuonradi sibi aptavit, cuius

temeritatem cito mors exinanivit[23].

Rozdział IX: O Bolesławie Chrobrym, księciu Słowian

W tym samym roku, który to wymieniłem już wcześniej [1025], Słowianin Bolesław, książę Polaków, zdobył z krzywdą króla Konrada insygnia królewskie i tytuł królewski, lecz jego zuchwalstwo

przyćmiła nagła śmierć.

Stąd przyjmuje się, że Chrobry otrzymał zgodę na koronację od papieża Jana XIX (nieprzychylne komentarze z terenu Niemiec, a brak komentarzy ze strony papiestwa). Stanisław Zakrzewski wysunął koncepcję, iż na koronację nieformalnie zgodził się Konrad II salicki, a papiestwo dopiero zaakceptowało ten fakt, za czym przemawiać mogą zdaniem Jarosława Sochackiego i inne fakty:

  • zgoda Konrada na zachowanie godności królewskiej przez Mieszka II;
  • porozumienie z cesarstwem rządzących Rzymem hrabiów Tuskulańskich (1012–1046);
  • współdziałanie cesarstwa i papiestwa w rozdawnictwie koron;
  • poselstwa Chrobrego do papiestwa tylko w latach 1003–1014[24].

Miejsce pochówku

Grobowiec Bolesława I Chrobrego w Złotej Kaplicy

Miejscem spoczynku króla (według kronikarza Jana Długosza, części historyków i archeologów i dawnej tradycji) została katedra poznańska[25]. W XIV wieku król Kazimierz Wielki ufundował w tej świątyni gotycki sarkofag, do którego przeniesiono szczątki Bolesława Chrobrego. Sarkofag został częściowo zniszczony w 1772 podczas pożaru katedry, a doszczętnie kilka lat później (1790) na skutek zawalenia wieży południowej. Wówczas szczątki Bolesława Chrobrego przeniesiono do kapitularza, skąd 3 fragmenty kości króla zostały przez kapitułę poznańską ofiarowane Tadeuszowi Czackiemu (w 1801 roku, na jego prośbę). Czacki jeden z fragmentów czaszki Chrobrego umieścił w swojej siedzibie rodowej (w mauzoleum) w Porycku, pozostałe dwa w postaci kręgów szyjnych podarował księżnej Izabeli Czartoryskiej do nowo powołanego polskiego muzeum w Puławach[26].

W 1938 Instytut Prehistoryczny Uniwersytetu Poznańskiego pod kierunkiem prof. Kostrzewskiego prowadził badania poszukiwawcze grobu B. Chrobrego na terenie Ostrowa Tumskiego w Poznaniu[27]. Po wielu historycznych zawirowaniach miejscem pochówku króla Bolesława Chrobrego pozostała ostatecznie katedra poznańska, a dokładnie Złota Kaplica wewnątrz tej świątyni[28].

Znana jest treść epitafium, które w części lub w całości znajdowało się na pierwotnym nagrobku króla; jest ono też jednym z pierwszych źródeł (datowane na okres tuż po śmierci Chrobrego, prawdopodobnie za rządów Mieszka II[29]), podających przydomek Bolesława (późniejszy Gall Anonim zatytułuje rozdział 6 swojej Kroniki polskiej Bolezlavus qui dicebatur Gloriosus seu Chrabri)

Epitaphium Chabri Boleslai[30]:

1 Hic iacet in tumba princeps generosaa columba

2 Ch[r]abrib tu es dictus sis in evum benedictus
11 Perfido c-patre tu es-c, sed credula matre
3 Fonte sacro lotus servus Domini puta totus
4 Precidens comam septenod tempore, Romam
5 Tu possedisti velut verus adletae Cristi
12 Vicistif terras faciens bellasg quoque guerras

10 Incliteh dux tibi laus, strenue Boleslaus
6 Regni Sclavorum Gottorumi suej Polonorum
7 Cesar precellens a te ducalia pellens
8 Plurima dona sibi que placuere tibi
9 Hinc detulisti quia divicias habuisti
13 Ob famamque bonam tibi contulit Otto coronam

14 Propter luctamen k-sIt tIbI l-saLVs-kl Amen

Epitafium Bolesława Chrobrego[31]

W tym grobie spoczywa wódz szlachetna gołębica

Zwano ciebie Chrobrym, po wieki bądź błogosławionym
Choć z ojca pogana, lecz matką twą chrześcijanka
Krople świętej wody sprawiły, żeś sługą bożym
Gdy cię postrzyżono, w Rzymie twe włosy złożono
Odtąd pośród waśni tys. był Chrystusa zapaśnik
Odtąd pośród waśni tyś był Chrystusa zapaśnik

Imię twoje w sławie, więc chwała ci Bolesławie
Tak królestwo Słowian, Jaćwingów [dosł. Gotów], a także Polan
Cesarz wyniósł wyżej, by księciem już nie był dłużej
Za to tyś z wdzięczności hojnych mu darów nie skąpiąc
I jakie sam chciałeś, z radością ofiarowałeś
By przydać ci sławy Otto koroną obdarzył

Za czyny wspaniałe obyś zbawiony był. Amen.

Rodzina

Renesansowa płaskorzeźba Chrobrego w portalu bramy wjazdowej Zamku Piastów Śląskich w Brzegu.

Żony

  • N.N. (ur. ?, zm. 985), córka Rygdaga, margrabiego Miśni (982–985). Oddalona w 985 po śmierci Rygdaga,
  • N.N. (ur. ?, zm. 997), księżniczka węgierska; być może córka Gejzy, księcia Węgier (ca. 970–997). Współcześnie badacze podejrzewają, że mogła być córką księcia siedmiogrodzkiego, siostrą Sarolty, żony Gejzy. Jej imię mogło brzmieć Karolda. Oddalona między 986 a 989,
  • Emnilda (ur. w okr. 970–975, zm. w okr. 1016–1017) – córka Dobromira, księcia słowiańskiego,
  • Oda (ur. w okr. 996–1002, zm. po 1018), córka Ekkeharda I, margrabiego Miśni (985–1002).

Nałożnice

  • Przedsława Włodzimierzówna (zm. po 1018 r.) – córka wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza Wielkiego, uprowadzona do Polski po wyprawie Bolesława na Kijów.

Potomstwo

Genealogia

Siemomysł
ur. IX/Xw.
zm. w okr. 950–960
N.N.
ur. ?
zm. ?
Bolesław I Srogi
ur. po 903
zm. 15 VII 972
N.N.
ur. ?
zm. ?
     
   
 Mieszko I
ur. w okr. 922–945
zm. 25 V 992
Dobrawa
ur. ok. 930
zm. 977
   
  
1
N.N.
ur. ?
zm. 985
OO   984
2
N.N.
ur. ?
zm. 997
OO   985–987
Bolesław I Chrobry
(ur. 967, zm. 17 VI 1025)
3
Emnilda
ur. w okr. 970–975
zm. w okr. 1016–1017
OO   987–989
4
Oda
ur. w okr. 996–1002
zm. po 1018
OO   3 II 1018
          
          
  2  3  3  3  3
Bezprym
 ur. 986-987
zm. 1032
 
N.N., córka
 ur. zap. 988
zm. po 1013
 
Regelinda
 ur. zap. 989
zm. 21 III ok. 1030
 
Mieszko II Lambert
 ur. 990
zm. 9 lub 10 V 1034
 
N.N., córka
 ur. zap. ok. 995
zm. po 14 VIII 1018
  3  4
Otto
 ur. zap. 1000
zm. 1033
 
Matylda
 ur. w okr. 1018–1025
zm. po 1036
 

Bolesław Chrobry w kulturze

Pomniki

Bolesława Chrobrego upamiętniają:

Pomnik powitania przez Bolesława Chrobrego cesarza Ottona III w Iławie, odsłonięty w 1960.

oraz, łącznie aż trzy pomniki w Gnieźnie:

Bolesław Chrobry na banknotach i monetach

Moneta z wizerunkiem Bolesława Chrobrego

W 1925 roku z okazji dziewięćsetlecia pierwszej polskiej koronacji wybito pamiątkowe złote monety o nominale 10 i 20 zł z wizerunkiem Bolesława Chrobrego.

Na pięć dni przed wybuchem II wojny światowej, 26 sierpnia 1939 roku wprowadzono do obiegu banknot z portretem Bolesława Chrobrego o nominale 1 złotego z datą 1 października 1938 roku. Formalnie w obiegu pozostawał do 20 maja 1940 roku. Jego projektantem był Leonard Sowiński. Z kolei w PRL wizerunek Bolesława Chrobrego umieszczono na rewersie banknotu o nominale 2000 złotych (z datą 1 maja 1977). Banknot był w obiegu od 11 lipca 1977 do 31 grudnia 1996 roku. W czasie denominacji (1995) natomiast wprowadzono ozdobiony portretem Chrobrego banknot 20-złotowy (z datą 25 marca 1994). Projektantem dwóch ostatnich banknotów był Andrzej Heidrich.

Literatura piękna

Bracia Zmartwychwstańcy (1876) J. Kraszewskiego.
Polska Bolesława Chrobrego z „Allgemeiner historischer Handatlas” Gustava Droysena z 1868 roku
Państwo Bolesława Chrobrego z „Atlasu do dziejów Polski” E. Niewiadomskiego z 1898 roku.
Państwo Bolesława Chrobrego w „Atlasie historycznym Polski” J.M. Bazewicza z 1918 roku.
Państwo Bolesława Chrobrego w „Polska w 10 ważniejszych okresach historycznych” F. Karpowicza z 1935 roku.

Komiks

Film

  • Gniazdo (1974) – polski film historyczny wyreżyserowany przez Jana Rybkowskiego zadedykowany Mieszkowi I, ukazuje również jego syna Bolesława.
  • Tajemnice początków Polski (2012) – dokumentalny, popularnonaukowy, trzyczęściowy serial Zdzisława Cozaca.

Zobacz też

  • gród Chrobry w Szprotawie
  • 10 złotych 1925 Bolesław Chrobry
  • 20 złotych 1925 Bolesław Chrobry
  • 50 złotych 1980 Bolesław I Chrobry

Uwagi

  1. Jest to jedna z możliwych dat koronacji królewskiej Bolesława. Rozważania dotyczące tej kwestii znajdują się w rozdziale Koronacja.
  2. Zwykle przyjmuje się, że odbyło się to w Wielkanoc, a więc 18 kwietnia, choć Tadeusz Wojciechowski, uważał, że do koronacji doszło już 24 grudnia 1024. Zob. Tadeusz Wojciechowski: Szkice... Wyd. III. 1951, s. 153. Podstawę temu twierdzeniu dało to, że koronacje władców odbywały się zwykle na czas religijnych świąt. Najprawdopodobniejszym miejscem koronacji jest Gniezno.

Przypisy

  1. Tomasz Panfil, Orzeł na denarze Bolesława Chrobrego – pochodzenie i znaczenie symbolu oraz inne artykuły na ten temat, strona www „Kwartalnika Numizmatycznego”.
  2. Przydomki królów Polski – ciekawostki, „artykul.com.pl”, 1 marca 2013 [dostęp 2017-01-28] (pol.).
  3. Jerzy Samuel Bandtkie, Dzieje Krolestwa Polskiego ..., Wilh. Gottlieb Korn, 1820 [dostęp 2018-11-06] (pol.).
  4. Grobowy napis Boleslawa Wielhiego w Poznanin, tudriez Grobowiec Boleslawa Smialego w Ossyahii. (Grabschrift Boleslav’s des Grossen in Posen und das Grabmal Boleslav’s des Kühnen zu Ossiach.), Gupanski, 1857 [dostęp 2018-11-06] (pol.).
  5. Stanisław MIŁKOWSKI, Opis Królestwa Polskiego pod względem geografii, statystyki i historyi, skł. gł. w Księgarni Aleksandra Lewińskiego, 1861 [dostęp 2018-11-06] (pol.).
  6. Antoni MORZYCKI, Polska, jako naród i jako państwo ... Wydanie drugie pomnozone, 1859 [dostęp 2018-11-06] (pol.).
  7. August Bielowski 1864 ↓, s. 179.
  8. Jan Kanapariusz, „Świętego Wojciecha żywot pierwszy”, Tekst łaciński Jadwiga Karasińska, przełożył Kazimierz Abgarowicz, komentarze Jadwiga Karasińska, Biblioteka Gdańska 2009, ​ISBN 978-83-7453-869-5​.
  9. Waitz 1878 ↓.
  10. Winkelmann 1862 ↓.
  11. Tekst łaciński utworu w wydaniu Reinharda Kade w zbiorze Monumenta Germaniae Historica (Scriptores 15,2:1888).
  12. Monvmenta Germaniae Historica, scriptorum, TOMI XV pars II, „Brunonis vita quinque fratrum”, s. 722, Hannoverae 1888.
  13. August Bielowski 1864 ↓, s. 210–213.
  14. Michałowska 2011 ↓, s. 238–239.
  15. Thietmarus Merseburgensis, Chronicon, www.mgh-bibliothek.de [dostęp 2017-11-22] [zarchiwizowane z adresu 2017-05-03].
  16. „Thietmari meseburgensis episcopi chronicon”, Fridericus Kurze, Hannoverae, Impensis Bibliopolii Hahniani, 1889, s. 94.
  17. Pertz MDCCCLII ↓.
  18. Wipo, Gesta Chuonradi II imperatoris, (łac.).
  19. Sochacki 2005 ↓.
  20. Henryk Łowmiański: Początki... T. V: Okres lechicki (ciąg dalszy). 1973.
  21. Zajęcie Słowacji przez Bolesława Chrobrego nie jest jasno poświadczone w źródłach, ale przyjmuje się, że prawdopodobnie do niego doszło. Wskazuje na to zapis Kroniki Galla Anonima o oparciu granicy o Dunaj, a także późne źródło w postaci Kroniki węgiersko-polskiej, według którego granica Węgier i Polski przebiegała nad Dunajem. Zob. Granice południowe Polski w X i XI wieku, czyli castrum Trecen w dokumentach biskupstwa wrocławskiego (1155, 1245). W: Gerard Labuda: Studia... Wyd. II (poszerz. i uzup.). T. II. 1988, s. 212–239.
  22. Koronacja królewska Bolesława I Chrobrego, [w:] Jerzy Wyrozumski, Dzieje Polski Piastowskiej (VIII w. – 1370), t. 2, Kraków: Fogra, 1999, s. 99–100, ISBN 83-85719-38-5.
  23. Wipo, Gesta Chuonradi II imperatoris, (łac.).
  24. Wipon, Chwalebne czyny cesarza Konrada II, Kraków 2005, s. 34.
  25. Józef Birkenmajer, Epitafjum Bolesława Chrobrego, Wikiźródła, wolna biblioteka, 1936, s. 1 [dostęp 2020-03-13].
  26. Michał Rożek, Groby królewskie w Krakowie. Kraków 1977, s. 285–219.
  27. W poszukiwaniu grobu Chrobrego. „Gazeta Lwowska”, s. 3, nr 101 z 6 maja 1938. 
  28. Michał Rożek, Adam Bujak, Nekropolie królów i książąt polskich, Warszawa 1988, s. 12–14.
  29. Przemysław Wiszniewski, Domus Bolezlai. W poszukiwaniu tradycji dynastycznej Piastów (do około 1138 roku), Wrocław 2008, s. 62.
  30. Edycja według rekonstrukcji Brygidy Kürbis (Epitafium Bolesława Chrobrego. Analiza literacka i historyczna. „Roczniki Historyczne”, R. 55/56: 1989/1990, s. 95 132, ad rem: s. 121; przedruk [w zbiorze prac autorki:] Na progach historii. T. 2: O świadectwach do dziejów kultury Polski średniowiecznej. Poznań 2001, s. 243 282, ad rem: s. 270; dalej cyt. edycja książkowa, w przypisach oznaczona syglem K) z wykorzystaniem emendacji Edwarda Skibińskiego (idem Epitafium Bolesława Chrobrego. [w:] Studia epigraficzne. T. 2, pod red. J. Zdrenki. Zielona Góra 2006, s. 73 77, ad rem: s. 76; w przypisach oznaczone syglem HL). Numeracja wersów według kolejności w przekazach staropolskich, przyjętej w starszych edycjach (cf Nagrobek Bolesława Chrobrego), [w:] Monumenta Poloniae historica. T. 1. Ed.A. Bielowski. Lwów 1864 [reprint: Warszawa 1960], s. 319–322, ad rem: s. 320. Przypisy nie sygnowane pochodzą od Brygidy Kürbis. [za:] Elżbieta Zechenter-Spławińska, Wojciech Mischke,Epitafium Bolesława Chrobrego. Nowy przekład, Kraków 2006: a albo gloriosa b albo Gloriosus c-c HL; K: [tunc] patre natus d HL; K: septenni e HL; K: athleta f albo Adicisti g HL; K: bellum h HL; K: Inclyte i = Getarum – emendacja zaproponowana przez Kürbis (ibidem, s. 268–269) przyp. WM (Wojciech Mischke) j HL; K: seu (w przypisie: albo: sive) k-k Domniemywany przez Lelewela (Grobowy napis Bolesława Wielkiego w Poznaniu, tudzież grobowiec Bolesława Śmiałego w Ossjaku. [Wyd. 4, broszurowe.] Poznań 1857, s. 33) chronostych wskazujący na śmierć króla w wieku 58 lat przyp. WM l-l albo laus quoque.
  31. Układ przekładu polskiego Elżbieta Zechenter-Spławińska.
  32. Posągi na Trakcie Królewskim już w komplecie, Gniezno.eu [dostęp 2019-04-11].
  33. Kurzawa 1981 ↓.

Bibliografia

źródła
  • August Bielowski: Monumenta Poloniae Historica t.I. Lwów: August Bielowski, 1864.
  • Georg Isidore Waitz: Annales hildesheimenses. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1878.
  • Eduard Winkelmann: Die Jahrbücher von Quedlinburg. Duncker, 1862.
  • Georgius Heinricus Pertz: Adami Gesta Hammaburgensis Ecclesiae Pontificum. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1846.
  • J. Sochacki: Wipon, Chwalebne czyny cesarza Konrada II, tłum. E. Milkamanowicz. Kraków: UNIVERSITAS, 2005. ISBN 83-242-0498-9.
opracowania
  • Balzer Oswald Marian: Genealogia Piastów. Wyd. I. W Krakowie: Nakładem Akademii Umiejętności, 1895. OCLC 26843991.
  • Granice południowe Polski w X i XI wieku, czyli castrum Trecen w dokumentach biskupstwa wrocławskiego (1155, 1245). W: Labuda Gerard: Studia nad początkami państwa polskiego. Wyd. II (poszerz. i uzup.). T. II. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 1988, s. 212–239, seria: Historia, nr 140. ISBN 83-232-0025-4.
  • Jasiński Kazimierz: Rodowód pierwszych Piastów. Wyd. I. Warszawa-Wrocław: Volumen, Uniwersytet Wrocławski, 1992. ISBN 83-85218-32-7.
  • Łowmiański Henryk: Początki Polski: z dziejów Słowian w I tysiącleciu n.e. T. V: Okres lechicki (ciąg dalszy). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973. OCLC 68668725.
monografie
  • Szajnocha Karol: Bolesław Chrobry: opowiadanie historyczne według źródeł spółczesnych. Wyd. I. We Lwowie: E. Winiarz, 1849. OCLC 504306324.
  • Szajnocha Karol: Bolesław Chrobry i odrodzenie siȩ polski za Władysława Łokieta: dwa opowiadania historyczne. Wyd. II (popr.). We Lwowie: Wild, 1859. OCLC 504306341.
  • Wojciechowski Tadeusz: Szkice historyczne jedynastego wieku. Wyd. I. W Krakowie: Nakładem Akademii Umiejętności, 1904. OCLC 29326474. Cytat: kolejne wydania w: 1925, 1951, 1970 i 2004.
  • Stanisław Zakrzewski: Bolesław Chrobry Wielki. Lwów-Warszawa-Kraków: Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1925. OCLC 296214209.
  • Grabski Andrzej Feliks: Bolesław Chrobry: zarys dziejów politycznych i wojskowych. Wyd. I. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1964. OCLC 313427345.
  • Strzelczyk Jerzy: Bolesław Chrobry. Poznań: Wydawnictwo WBP, 1999, seria: Biblioteka „Kroniki Wielkopolski”. ISBN 83-85811-70-2.
  • Strzelczyk Jerzy: Zjazd gnieźnieński. Poznań: Wydawnictwo WBP, 2000, seria: Biblioteka „Kroniki Wielkopolski”. ISBN 83-85811-73-7.
  • Przemysław Urbańczyk: Bolesław Chrobry – lew ryczący, Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2017, ISBN 978-83-231-3886-0
hasła słownikowe
pozostałe
  • Trawkowski Stanisław: Monarchia Mieszka I i Bolesława Chrobrego. W: Manteuffel Tadeusz (red.): Polska pierwszych Piastów: państwo, społeczeństwo, kultura. Wyd. II. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1970, seria: Konfrontacje historyczne; prace Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk. OCLC 486516.
  • Teresa Michałowska: Literatura polskiego średniowiecza. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011. ISBN 978-83-01-16675-5.
  • Widajewicz Józef. Czy Bolesław Chrobry był zakładnikiem u Niemców?. „Roczniki Historyczne”. Organ Towarzystwa Miłośników Historii założony przez Kazimierza Tymienieckiego. R. XVI, s. 244–250, 1947. Tymieniecki Kazimierz (red.), Wojciechowski Zygmunt (red.). Poznań: Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. ISSN 0324-8585. 
  • Kurzawa Mirosław: Mieszko I i Bolesław Chrobry. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1981.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Boleslaus I.jpg
Part of series Poczet królów i książąt polskich.
Bolesław I the Brave buys the corpse of Saint Adalbert of Prague from the Prussians, Gniezno Door ca. 1170.png
Autor: Mathiasrex, Maciej Szczepańczyk, Licencja: CC BY-SA 4.0
Bolesław I the Brave buys the corpse of Saint Adalbert of Prague from the Prussians, Gniezno Door ca. 1170
Polska Chrobrego Karpowicz.jpg
Autor: Popik, Licencja: CC BY-SA 4.0
Państwo Bolesława Chrobrego w "Polska w 10 ważniejszych okresach historycznych" Fr. Karpowicza z 1935 roku.
Wyprawa kijowska Chrobrego 1018 mapa.jpg
Autor: Popik, Licencja: CC BY-SA 4.0
Robert Jakimowicz "Szlak wyprawy kijowskiej Bolesława Chrobrego w świetle archeologii", Rocznik Wołyński, III, Równe 1934.
Bolesław I the Brave orders to hammer the border posts in Elbe and Soława by Józef Peszka ca. 1810.png
Autor: Józef Peszka (1767-1831), Licencja: CC BY-SA 4.0
Bolesław I the Brave orders to hammer the border posts in Elbe and Soława by Józef Peszka ca. 1810
Annales Quedlinburgenses Polonia.jpg
Notiz über den Besuch des Herzogs Bolitzlav von Polen bei König Heinrich II. in Merseburg im Jahr 1002 (1008 im Dateinamen ist irrig).
Broom icon.svg
Autor: !Oryginał: gg3po (Tony Tony)Vector: Booyabazooka, Licencja: GPL
Icon of broom sweeping up dust. Conversion to SVG also under GPL.
Denar rys chrobry1.png
Denar PRINCES POLONIE Chrobrego
Polska 992 - 1025.png
Autor: Poznaniak, Licencja: CC BY-SA 3.0
Mapa Polski za panowania Bolesława I Chrobrego
Bolesław Chrobry.PNG
Bolesław Chrobry
Polska Chrobrego Baziewicz.jpg
Autor: Popik, Licencja: CC BY-SA 4.0
Państwo Bolesława Chrobrego w "Atlasie historycznym Polski" J. M. Bazewicza z 1918 roku.
Moravia.svg
Moderní verze historického znaku Moravy.
Boleslaw Chrobry Gniezno.jpg
Bolesław Chrobry - pomnik przed katedrą w Gnieźnie
Grobowiec Mieszka I i Bolesława I Chrobrego.jpg
Autor: Poznaniak, Licencja: CC BY-SA 2.5
Grobowiec Mieszka I i Bolesława I Chrobrego w katedrze poznańskiej.
Brzeg Zamek Piastow 9.jpg
Autor: Andrzej Otrębski, Licencja: CC BY-SA 4.0
Brzeg - Zamek Piastów Śląskich
Matejko-chrobry at Kiev (Kijow).jpg
Bolesław I Chrobry ze Szczerbcem i Światopełkiem pod Złotą Bramą w Kijowie. Po lewej, Przedsława Włodzimierzówna.Obraz uznany za zaginiony w czasie IIWŚ, odnaleziony w 2004 r.
1925 Polen 20 Zloty.JPG
20 Zloty Goldmünze aus dem Jahr 1925 mit dem Konterfei Bolesław I. Chrobry
Pomnik Bolesław Chrobry wita cesarza Ottona III w Iławie (Szprotawa).jpg
Autor: Maciej Boryna, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik odsłonięty w Iławie (Szprotawa) w 1960 roku na pamiątkę powitania przez Bolesława Chrobrego cesarza niemieckiego Ottona III w Iławie (hist. Ilva), pielgrzymującego do Gniezna.
Bolesław Chrobry (Wizerunki książąt i królów polskich).jpg
ilustracja z książki „Wizerunki książąt i królów polskich“
Polska Chrobrego Niewiadomski.jpg
Autor: Popik, Licencja: CC BY-SA 4.0
Państwo Bolesława Chrobrego z "Atlasu do dziejów Polski" E. Niewiadomskiego z 1898 roku.
Disambig.svg
Symbol wieloznaczności