Botswana

Republic of Botswana
Republika Botswany
Flaga Botswany
Herb Botswany
Flaga BotswanyHerb Botswany
Dewiza: (tswana) Pula
(Deszcz)
Hymn:
Fatshe leno la rona

(Błogosławiony niech będzie ten szlachetny kraj)
Położenie Botswany
Język urzędowyangielski, tswana
StolicaGaborone
Ustrój politycznyrepublika
Głowa państwaprezydent Mokgweetsi Masisi
Szef rząduprezydent Mokgweetsi Masisi
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
46. na świecie
581 730[a] km²
15 000 km² (2,5%)
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
144. na świecie
2 180 000[1]
4 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

17,2 mld[1] USD
7877[1] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

38,9 mld[1] dolarów międzynar.
17 828[1] dolarów międzynar.
walutapula (BWP)
Niepodległośćod Wielkiej Brytanii
30 września 1966
Religia dominującachrześcijaństwo
Strefa czasowaUTC +2
Kod ISO 3166BW
Domena internetowa.bw
Kod samochodowyRB
Kod samolotowyA2
Kod telefoniczny+267
Mapa Botswany
(c) OCHA, CC BY 3.0
Położenie Botswany w Afryce

Botswana, Republika Botswany (ang. Republic of Botswana, tswana Lefatshe la Botswana) – państwo w południowej Afryce, bez dostępu do morza. Do 1966 Botswana była brytyjskim protektoratem pod nazwą Beczuana, dziś członek Unii Afrykańskiej. Graniczy z RPA (1840 km), Namibią (1360 km), Zimbabwe (813 km) i Zambią (ok. 0,09 km).

Największe miasta: Gaborone, Francistown, Selebi-Pikwe.

Geografia

Botswana, położona w południowej Afryce, nie ma dostępu do morza, co sprawia, że pod wieloma względami jest ona uzależniona gospodarczo od swoich sąsiadów.

Większą część kraju zajmuje półpustynna, bezodpływowa kotlina Kalahari. Jej średnia wysokość wynosi około 800 m n.p.m. Na północy znajduje się bagienny obszar śródlądowej delty Okawango. Okresowo wody przedostają się dalej na wschód do niecki Makgadikgadi. Najważniejszą rzeką Botswany jest położona na południowo-wschodniej granicy Limpopo, gdzie koncentruje się ludność Botswany, w tym stolica kraju Gaborone.

W Botswanie panuje klimat podzwrotnikowy suchy z porą gorącą od października do marca. Opady są skąpe (od 750 mm na północy do 125 mm na południu) i nieprzewidywalne. Większość terytorium kraju porasta ciernista sawanna, a około 1% widne suche lasy (w dolinie rzeki Chobe na północy).

Historia

Afryka Południowa w 1885: posiadłości brytyjskie, w tym protektorat Beczuana, zaznaczone na różowo

Tereny dzisiejszej Botswany pierwotnie były zamieszkiwane przez Buszmenów. Od przełomu XVI i XVII wieku zaczął na nie napływać lud Tswana, posługujący się językiem tswana z rodziny bantu.

W drugiej połowie XIX wieku rozpoczęły się walki plemienne, a także walki z Burami z Transwalu. Doprowadziło to do objęcia Botswany (nazywanej wówczas Beczuana, ang. Bechuanaland) brytyjskim protektoratem w roku 1885.

Beczuana miała być przyłączona do Kraju Przylądkowego, ale ostatecznie ten projekt upadł. W latach 50. XX wieku w Beczuanie powstały ruchy narodowowyzwoleńcze, które doprowadziły w roku 1966 do niepodległości kraju, pod nazwą Botswana. Pierwszym prezydentem został Seretse Khama. Wybrano go ponownie na dwie kolejne kadencje i zmarł pełniąc urząd 13 lipca 1980. Prezydenturę po nim objął będący wówczas wiceprezydentem Quett Masire, który uzyskał reelekcje w wyborach w 1984, 1989 i 1994. W 1998 prezydentem został Festus Mogae, który sprawował władzę do chwili ustąpienia z urzędu w roku 2008. W latach 2008–2018 urząd prezydenta sprawował Seretse Ian Khama – syn pierwszego prezydenta Seretse Khamy.

Ustrój polityczny

Botswana widziana z kosmosu

Botswana jest parlamentarną republiką w ramach Wspólnoty Narodów. Głową państwa i szefem rządu jest prezydent wybierany w pośrednich wyborach przez Zgromadzenie Narodowe na 5-letnią kadencję. Prezydent mianuje członków rządu.

Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego parlamentu. W wyższej izbie, doradczej 15-osobowej Izbie Wodzów (House of Chiefs) zasiada 8 wodzów najważniejszych plemion, 4 członków wybieranych co 5 lat i 3 członków wybieranych przez pozostałych 12. Niższa izba, Zgromadzenie Narodowe (National Assembly), składa się z 40 członków wybieranych w bezpośrednich wyborach na 5-letnią kadencję. Główną partią jest Demokratyczna Partia Botswany (BDP).

Podział administracyjny

Pod względem administracyjnym Botswana podzielona jest na 9 dystryktów:

  • Central
  • Ghanzi
  • Kgalagadi
  • Kgatleng
  • Kweneng
  • South East
  • Southern
  • North East
  • North West

Gospodarka

Botswana notuje najwyższy wzrost PKB na osobę na świecie. Średni wzrost w latach 1966-1999 wyniósł ponad 9%. Ten spektakularny rozwój Botswana zawdzięcza głównie reformom gospodarczym dokonanym przez Seretse Khamę oraz wydobyciu diamentów. W chwili obecnej Botswana boryka się z epidemią AIDS: według szacunków co trzeci mieszkaniec tego państwa jest zakażony wirusem HIV.

Najwyższe zyski przynosi gospodarce Botswany górnictwo, choć większość ludności pracuje w rolnictwie. Tylko 2% powierzchni kraju stanowią grunty orne, 70% to pastwiska. Krajowa produkcja żywności rolnej jedynie w połowie zaspokaja potrzeby mieszkańców, ale kraj nie ma problemu z zapewnieniem importu brakującej żywności. Botswana jest za to znaczącym eksporterem mięsa wołowego. Uprawia się przede wszystkim kukurydzę, sorgo, orzeszki ziemne, proso zwyczajne, słoneczniki zwyczajne, rośliny strączkowe, warzywa, owoce oraz bawełnę. Z powodu suszy zmniejszyło się pogłowie bydła i owiec. W pobliżu miejscowości Orapa i Jwaneng znajdują się bogate złoża diamentów. Botswana jest największym na świecie producentem tego minerału. Dochody z jego sprzedaży stanowią 80% zysków z eksportu. W Botswanie eksploatuje się także bogate złoża niklu i miedzi.

17% terytorium kraju zajmują parki narodowe i rezerwaty dzikiej zwierzyny. Do 2013 roku istotnym elementem gospodarki była turystyka łowiecka, przychody z której szacowano na 20 mln USD rocznie. Od 1 stycznia 2014 wprowadzono jednak, z przyczyn etycznych i dla ochrony zwierzyny, zakaz polowań na terenach publicznych[2].

Mapa konturowa Botswany
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Botswanie

Demografia

Grupy etniczne

Struktura etniczna[3]
Grupa etnicznaJęzykLiczebność w tys.Procent ludności
TswanaJęzyk tswana164870,7%
KalangaJęzyk kalanga1496,39%
KgalagadiJęzyk kgalagadi692,96%
SzonaJęzyk shona552,36%
YeyiJęzyk yeye532,27%
Soto i PediJęzyk sotho261,11%
NdebeleJęzyk ndbele200,86%
HererowieJęzyk herero190,81%
LoziJęzyk lozi170,73%
KhosaJęzyk xhosa120,51%
AfrykanerzyJęzyk afrikaans9,30,4%
BrytyjczycyJęzyk angielski6,50,3%

Religia

Religia w Botswanie zdominowana jest głównie przez chrześcijaństwo (65-72%) i tradycyjne religie plemienne (6-32%)[4]. Do mniejszych grup religijnych należą: bahaiści (0,8%), muzułmanie (0,5%) i hinduiści (0,3%)[5]. Konstytucja Botswany gwarantuje wolność wyznania, a rząd na ogół przestrzega tego prawa w praktyce. Wszystkie organizacje, w tym grupy religijne, mają obowiązek zarejestrować się w rządzie[6].

Obecnie większość chrześcijan należy do niezależnych Kościołów afrykańskich, głównie są to Kościoły syjonistyczne. Inne ważniejsze grupy chrześcijańskie to różne wyznania protestanckie (12%) i katolicy (4-6%). Wśród wyznań protestanckich przeważają: zielonoświątkowcy (5,6%), luteranie (1,6%), adwentyści dnia siódmego (1,5%), kongregacjonaliści (1,5%), metodyści (0,8%) i anglikanie (0,6%)[5].

Istnieją tutaj również niewielkie wspólnoty mormonów i Świadków Jehowy.

Święta państwowe

Święta państwowe
DataPolska nazwaOryginalna nazwa
30 wrześniaDzień NiepodległościIndependence Day (Botswana Day)

Uwagi

Przypisy

  1. a b c d e Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2017: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2017 (ang.). [dostęp 2018-04-18].
  2. Paweł Kardasz: Pożegnanie z Botswaną. Magazyn Sezon. [dostęp 2015-11-28].
  3. Country: Botswana – People Groups (ang.). Joshua Project, 2018. [dostęp 30 czerwca 2018].
  4. 1615 L. Street i inni, Table: Religious Composition by Country, in Percentages, Pew Research Center's Religion & Public Life Project, 18 grudnia 2012 [dostęp 2017-02-13].
  5. a b Jason Mandryk, Operation World - Botswana, 2010 [zarchiwizowane z adresu 2017-02-11].
  6. United Nations High Commissioner for Refugees, Refworld | 2007 Report on International Religious Freedom - Botswana, „Refworld” [dostęp 2017-02-13] (ang.).

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Airplane silhouette.svg

Icon-type silhouette of an airplane. (Mainly to be used in Userboxes)

Used on WIkipedia as an airport location icon.
Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
Africa (orthographic projection).svg
Autor: Martin23230, Licencja: CC BY-SA 3.0
Orthographic map of Africa with colonial borders, except Somalia.
WTO members and observers.svg
Map of World Trade Organization members and observers.
  Members
  Members, dually represented by the European Union
  Observers
  Non-members
United States Navy Band - Fatshe leno la rona.ogg
Instrumental recording of "Fatshe leno la rona" ("Blessed Be This Noble Land"), the national anthem of Botswana
Botswana (orthographic projection).svg
Botswana (orthographic projection)
SouthAfrica1885.jpg
Sketch Map of South Africa showing British Possessions July 1885
Coat of arms of Botswana.svg

Coat of Arms of the Republic of Botswana.

  • The arms is made up of a central tribal shield; the three blue waves represents water, the cogwheels represents industry and the bull's head husbandry and herding. The two supporters are zebras, the dexter zebra holds an ivory tusk which represents wildlife and tourism. The sinister zebra holds an ear of sorghum an important crop in the country. (The 'Zebras' is also the nickname for the national football team.) Finally the white with a black outline ribbon holds the motto "Pula" which means "rain" and "blessing" and is also the name of the currency.