Brama Żuławska
![]() | |
Strona zewnętrzna bramy | |
Państwo | |
---|---|
Miejscowość | |
Adres | ul. Długie Ogrody |
Typ budynku | |
Architekt | |
Ukończenie budowy | 1628 |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() |
Brama Żuławska (pierwotnie Brama Długich Ogrodów; niem. Langgarter Tor) – zabytkowa brama miejska w Gdańsku, znajdująca się w Śródmieściu w obrębie ulicy Długie Ogrody, na jej wschodnim końcu prowadzącym na Żuławy.
Historia
W końcu XVI wieku I Rzeczpospolita znajdowała się w długotrwałym konflikcie zbrojnym ze Szwecją. Bezpośrednie zagrożenie wojenne spowodowało, że władze Gdańska zdecydowały o ufortyfikowaniu miasta zgodnie z najnowszą ówcześnie sztuką obronną[2], zastępując umocnienia średniowieczne. W latach 1623–1638 został zbudowany od strony południowej i wschodniej ciąg czternastu bastionów typu staroholenderskiego, według projektu Korneliusza van den Boscha[3]. Langgarter Tor była jedną z czterech nowożytnych bram miasta, jednej na każdą stronę świata, w otaczającym pierścieniu wałów ziemnych. Pozostałymi bramami były: Brama Wyżynna (z lat 1574–1575), Brama Nizinna (z 1626 roku) i nieistniejąca Brama św. Jakuba (z lat 1625–1635).
Brama Długich Ogrodów została zaprojektowana przez gdańskiego architekta Jana Strakowskiego. Zlokalizowana na wschodnim krańcu miasta, chroniła wjazd od strony Żuław. Wzniesiona została w 1628 roku – rok ten znajduje się na froncie budowli, od strony wschodniej. Również od tej strony budynek ozdobiony jest kartuszem z herbem Gdańska. Brama została zbudowana z cegły i piaskowca. Była umieszczona w kurtynie wału ziemnego (pomiędzy bastionami), dzięki czemu była flankowana przez dwa sąsiednie bastiony „Lew” i „Wół”. Dodatkowym zabezpieczeniem bramy była fosa, w postaci Opływu Motławy. Komunikację umożliwiał centralny, szeroki i sklepiony przejazd oraz dwa boczne przejścia dla pieszych. Nad przejazdem mieściła się izba straży. Brama była mniej ozdobna niż Brama Wyżynna i Brama Nizinna.
Wały ziemne otaczały bramę do przełomu XIX i XX wieku. Z upływem czasu fortyfikacje straciły znaczenie militarne i stały się przestarzałą przeszkodą, znacznie utrudniającą rozwój i funkcjonowanie miasta. Od końca XIX wieku rozpoczęto w Gdańsku likwidowanie wałów i zasypywanie fosy. Zasypaniu uległa cała zachodnia odnoga Opływu Motławy. Podczas II wojny światowej w 1945 roku brama uległa niewielkim zniszczeniom i w 1949 roku została wyremontowana.
Współcześnie używana jest nazwa „Brama Żuławska”. Nie należy mylić jej z nieistniejąca Bramą Żuławską (Elbląską) zbudowaną kilkaset metrów dalej na wschód, na Knipawie dla wzmocnienia Langgarter Tor, w dodatkowym, zewnętrznym pierścieniu wałów.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych. kobidz.pl.
- ↑ Diagnostyka Bramy Nizinnej w Gdańsku w kontekście procesu rewitalizacji. wbia.pollub.pl.
- ↑ Publikacja Wydziału Promocji Miasta UM w Gdańsku Gdańsk. Nowożytne fortyfikacje miejskie
Bibliografia
- Edmund Cieślak [red.]: Historia Gdańska, Tom II 1454–1655, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1982, ISBN 83-215-3244-6
- Jacek Friedrich, Gdańskie zabytki architektury do końca XVIII w., Gdańsk 1995, ISBN 83-7017-606-2
- Bramy miejskie. [w:] Encyklopedia Gdańska [on-line]. Fundacja Gdańska, 2012 (aktualizacja 2 lip 2014). [dostęp 2014-10-22].
Media użyte na tej stronie
Autor:
Mapa gminy Gdańsk, Polska
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 54.92 N
- S: 53.40 N
- W: 16.65 E
- E: 19.75 E
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Autor:
- 38254-new_folder-13.svg: http://www.kde-look.org/content/show.php?content=38254
- derivative work: Lampak (talk)
source of the original version: http://www.kde-look.org/content/show.php?content=38254
Autor: Artur Andrzej, Licencja: CC BY-SA 4.0
![POL Gdańsk COA.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/POL_Gda%C5%84sk_COA.svg/25px-POL_Gda%C5%84sk_COA.svg.png)
Długie Ogrody (Śródmieście) w Gdańsku. Po lewej kościół św. Barbary z niezabudowaną jeszcze okolicą. W żółtym kółku Brama Długich Ogrodów (Brama Żuławska), w czerwonym kółku Brama Żuławska (Elbląska). Mapa ustawiona zgodnie z kierunkami geograficznymi świata.
Autor: Artur Andrzej, Licencja: CC0
![POL Gdańsk COA.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/POL_Gda%C5%84sk_COA.svg/25px-POL_Gda%C5%84sk_COA.svg.png)
Gdańsk Długie Ogrody, Brama Żuławska z otoczeniem w 1885 roku.
Autor: Artur Andrzej, Licencja: CC BY-SA 3.0
![POL Gdańsk COA.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/POL_Gda%C5%84sk_COA.svg/25px-POL_Gda%C5%84sk_COA.svg.png)