Brazylia

República Federativa do Brasil
Federacyjna Republika Brazylii
Flaga Brazylii
Godło Brazylii
Flaga BrazyliiGodło Brazylii
Dewiza: (port.) Ordem e Progresso
(Ład i postęp)
Hymn:
Hino Nacional Brasileiro

(Hymn narodowy Brazylii)
Położenie Brazylii
KonstytucjaKonstytucja Brazylii
Język urzędowyportugalski
StolicaBrasília
Ustrój politycznyrepublika federalna
Głowa państwaprezydent Jair Bolsonaro
Zastępca
głowy państwa
wiceprezydent Hamilton Mourão
Szef rząduprezydent Jair Bolsonaro
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
5. na świecie
8 515 767[1] km²
55 455 km² (0,65%)
Liczba ludności (2019)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
6. na świecie
210 677 000[2]
24,7 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

2055 mld[2] USD
9895[2] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

3240 mld[2] dolarów międzynar.
15 603[2] dolarów międzynar.
walutareal brazylijski (BRL)
Niepodległość
• ogłoszenie
• uznanie
od Portugalii
7 września 1822
29 sierpnia 1825
Strefa czasowaUTC -2 do -5[3]
Kod ISO 3166BR/BRA/076
Domena internetowa.br
Kod samochodowyBR
Kod samolotowyPP, PR, PS, PT, PU
Kod telefoniczny+55
Mapa Brazylii
Mapa administracyjna Brazylii

Brazylia (port. Brasil, wymowa [bɾaˈziw]), oficjalnie Federacyjna Republika Brazylii (port. República Federativa do Brasil, wymowa) – jedno z największych państw świata, obejmujące niemal połowę obszaru Ameryki Południowej. Rozciąga się wzdłuż wybrzeża atlantyckiego oraz Amazonki. Liczy ponad 200 milionów mieszkańców, a największe aglomeracje to São Paulo i Rio de Janeiro. Na południu dominuje ludność pochodzenia europejskiego (Portugalczycy, Włosi, Niemcy, Polacy), w regionie południowo-wschodnim jest prawie równy odsetek ludzi białych i wielorasowych (Mulat, Zambo i Metys), w północno-wschodnim Mulatów (Zambo i Metysów) i czarnej jest większość, a na północno-zachodnich Indianie i ludność wielorasowa przeważają – typowo są to Metysi, mieszanka białych i tubylców. Kraj jest również domem dla znacznej mniejszości Japończyków, będąc domem dla największej japońskiej społeczności poza Japonią. Jest to kraj z największą liczbą katolików, chociaż coraz więcej jest protestantów. Podobnie jak większość krajów Ameryki Łacińskiej Brazylia jest średnio rozwinięta gospodarczo.

Geografia

Wodospad Iguaçu
Chapada Diamantina, Bahia

Terytorium Brazylii zajmuje prawie połowę powierzchni Ameryki Południowej i rozciąga się w centrum i na wschodzie kontynentu, położone nad Oceanem Atlantyckim.

Brazylia jest jedynym krajem na świecie, przez który równocześnie przebiegają równik i zwrotnik Koziorożca[4].

Długość wybrzeża Brazylii wynosi 7491 km. Kraj graniczy z dziesięcioma innymi państwami: Argentyną, Boliwią, Francją (Gujaną Francuską), Gujaną, Kolumbią, Paragwajem, Peru, Surinamem, Urugwajem oraz Wenezuelą.

Na terytorium Brazylii można wyróżnić trzy duże krainy geograficzne: część Wyżyny Gujańskiej na północy, Wyżynę Brazylijską na południowym wschodzie, oraz Nizinę Amazonki nazywaną Amazonią, na północy i północnym zachodzie. Poza tym na południowym zachodzie leży także część Niziny La Platy.

Najwyższym szczytem Brazylii jest Pico da Neblina – 2994 m n.p.m. – na Wyżynie Gujańskiej.

Największą rzeką Brazylii jest Amazonka, inne ważniejsze z rzek to:

Historia

Tereny dzisiejszej Brazylii były zasiedlone przez półkoczownicze plemiona Indian już przynajmniej 6 tys. lat przed odkryciem jej przez Portugalczyków w roku 1500. Przez następne 300 lat Brazylia została skolonizowana przez Portugalię i zamieniona w oparte na pracy niewolniczej dochodowe przedsięwzięcie. W kraju powszechne były rebelie niewolników, a część zbiegów tworzyła na odległych od kolonialnej cywilizacji terenach własne osiedla zwane quilombos. Przeciw nim były organizowane wyprawy zbrojne. W roku 1808 książę Jan (późniejszy król Portugalii Jan VI) wraz z rodziną schronił się w Brazylii przed najazdem Napoleona Bonaparte na Portugalię. Na początku XIX wieku narastały tendencje separatystyczne i w roku 1822 książę-regent Pedro I ogłosił utworzenie samodzielnego Cesarstwa Brazylii. W roku 1889 jego następca Pedro II został obalony i została utworzona republika federacyjna.

Pod koniec XIX i w 1. połowie XX wieku do Brazylii napłynęło ponad 5 milionów imigrantów z Europy i Azji. W tym okresie dynamicznie postępowała industrializacja kraju i ekspansja w głąb interioru. Rządy demokratyczne były zastępowane przez dyktatury: w latach 1930–1945 w praktyce rządził Getúlio Vargas. Vargas do władzy doszedł na skutek wojskowego puczu, który następnie określono mianem rewolucji[5][6]. Początkowo nowy rząd zobowiązał się do szybkiego oddania władzy, lecz zamiast tego zlikwidował kongres, zawiesił konstytucję, a gubernatorów zastąpił własnymi zwolennikami[7]. W latach 30. doszło do trzech prób obalenia wojskowego rządu[8][9][10]. W 1932 roku odbyło się powstanie konstytucjonalistów, w 1935 roku odbyła się antyrządowa rebelia zorganizowana przez komunistów, która wykorzystana została do wprowadzenia przez Vargasa pełnej dyktatury i cenzury prasy. Ostatnią próbą zbrojnego obalenia rządu był pucz faszystowski w 1938 roku[11]. Mimo faszyzacji kraju Brazylia w okresie hiszpańskiej wojny domowej wsparła stronę republikańską walczącą z nacjonalistami[12]. W okresie II wojny światowej Brazylia początkowo pozostała neutralna, a wojnę Niemcom i Włochom wypowiedziała w sierpniu 1942 roku[13]. Pod wpływem wojny Vargas odrzucił wzorce faszyzujące i przyjął bardziej liberalną politykę. Po zwycięstwie aliantów w wojnie światowej, stał się kłopotliwy jako niedawny sojusznik światowych potęg i szybko został obalony w wojskowym puczu. Vargas na krótko powrócił do władzy w 1950 roku w wyniku wyborczego zwycięstwa utworzonej przez niego Brazylijskiej Partii Pracy. W pierwszej fazie prezydentury wprowadził szereg postępowych reform, a swoje rządy oparł na środowiskach lewicy. Pod naciskiem narodowców i lewicy prowadził politykę uprzemysłowienia kraju, rozwiązał problem państwowego monopolu naftowego „Petrobras”, ograniczył inwestycje obcego kapitału, wprowadził szereg prorobotniczych praw, zakończył działania rządu polegające na ingerencji w działanie związków zawodowych oraz przeprowadził rewizję pracy minimalnej. W 1952 roku zawarł układ militarny ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, jednak zachował się neutralnie, odmawiając wysłania wojsk brazylijskich do Korei. W ciągu drugiej kadencji kontynuował represje przeciwko ruchowi komunistycznemu[14][15]. Stopniowo odchodził od postępowych reform, tracąc poparcie społeczeństwa i lewicy zmuszony został do walki o wpływy w konserwatywnie nastawionym wojsku. Jego rządy napotkały na silną opozycję, pomimo starań Vargasa największą opozycję stanowiły kręgi wojskowe. Była to reakcja na szereg skandali, które wiązały się z członkami jego administracji. Trzy lata po objęciu władzy na skutek kryzysu politycznego i zmuszeniu go przez wojsko do oddania władzy popełnił samobójstwo[16].

Po samobójstwie Vargasa powstało kilka krótkotrwałych rządów. W 1956 roku prezydentem został kandydat socjaldemokratów Juscelino Kubitschek de Oliveira[17]. Kubitschek przyjął łagodną postawę wobec opozycji politycznej, dzięki czemu mógł rządzić bez poważniejszych kryzysów[18]. W okresie jego rządów sektor gospodarki i przemysłu znacznie wzrósł[19]. Największym sukcesem rządu socjaldemokratów okazała się budowa nowej stolicy kraju, Brasilii oddanej do użytku w 1960 roku[20]. Następcą Kubitscheka został Jânio Quadros, który jednak podał się do dymisji w 1961 roku, a więc w okresie mniejszym niż rok po objęciu urzędu[21]. Prezydenturę wówczas objął wiceprezydent João Goulart, który jako kandydat lewicy zobowiązał się do przeprowadzenia radykalnych reform społecznych. Zapowiedział wywłaszczenie wielkich latyfundystów i podniesienie płacy minimalnej[22]. Prezydent został obalony w zamachu stanu w kwietniu 1964 roku. Zamach zapoczątkował okres istnienia w Brazylii reżimu wojskowego[23].

Nowy system miał być przejściowy[24], jednak szybko zmienił się w dyktaturę[25]. Reżim szeroko zastosował represje polityczne względem swoich przeciwników politycznych, w tym artystów i dziennikarzy. W opozycji przeciw rządom wojskowym doszło do powstania zbrojnych ruchów partyzanckich[26][27]. Rząd Brazylii zobowiązał się na łamach operacji Kondor wyeliminować także opozycję na emigracji[28]. Pomimo brutalności i metod zbliżonych do totalitaryzmu, system na początku lat 70. zdobył poparcie sporego grona Brazylijczyków ze względu na ówczesny boom gospodarczy[29]. Lata dyktatorskiej władzy skutecznie jednak zniechęciły społeczeństwo. Mimo rozbicia wojsk partyzanckich, rząd kontynuował politykę represji (która wcześniej była argumentowana walką z rebelią)[30]. W obliczu narastającego kryzysu społecznego i serii porażek gospodarczych rządu generał Ernesto Geisel zgodził się na pewną liberalizację życia publicznego[31], w 1979 roku wprowadził on ustawę o amnestii, która zapoczątkowała mozolny powrót do demokracji w okresie dekady lat 80.

Po dojściu do władzy lewicy i prezydenta Luli Brazylia wychodzi z głębokiego kryzysu ekonomiczno-społecznego, który był wynikiem olbrzymiego długu publicznego. Powoduje to pochłanianie znacznej części jej dochodu narodowego. Daje się zauważyć napływ inwestycji oraz znaczący rozwój gospodarczy.Jednak w okresie lewicowego rządu PT marksistowska linia ideologiczna partii przejmowała kontrolę nad krajem, a pod rządami Dilmy Rousseff kraj zbliżał się do socjalizmu, podobnie jak jego sąsiedzi Wenezuela i Argentyna.

Począwszy od 2013 roku nastąpiła całkowita zmiana w polityce brazylijskiej, wraz z obaleniem lewa i wzrostem konserwatyzmu w prawa. Po odkryciu, że rządy PT praktycznie zbankrutowały w Petrobras, Correios i wielu innych przedsiębiorstwach państwowych, poprzez wielkie przekierowanie funduszy publicznych i wykorzystanie swoich funduszy na przekupienie Kongres Narodowy, Senat Brazylii i Sądownictwo, oprócz masowego wykorzystywania BNDES do finansowania socjalistycznych rządów na Kubie, Wenezueli, Ameryce Łacińskiej, Afryce i na Bliskim Wschodzie (Lula i Dilma otwarcie wspierają postacie sprzeciwiające się polityce Stanów Zjednoczonych i innych krajów Zachodu, takie jak Hugo Chávez, Nicolás Maduro, Mahmud Ahmadineżad, Evo Morales, Władimir Putin, Kim Dzong Un i Komunistyczna Partia Chin, między innymi), licząc również na próby Dilmy Roussef, aby zainstalować „Rady Ludowe „aby zastąpić władzę deputowanych federalnych, wybierany jest Jair Bolsonaro, były kapitan armii i kandydat na prawicę. Poprzez Operacja Lava Jato Policja Federalna Brazylii od tego czasu podjęła działania w celu zwalczania odchyleń i korupcji PT i stron sojuszniczych w tamtym czasie. W Wyborami w 2018 r. Na prezydenta wybrano kandydata Jair Bolsonaro z Partii Społeczno-Liberalnej (PSL), który wygrał w drugiej turze Fernando Haddad z Partia Pracujących (PT), przy poparciu 55,13% ważnych głosów[32][33][34][35][36][37].

Ustrój polityczny

Budynek parlamentu – Kongresu Narodowego projektu Niemeyera

Brazylia jest republiką związkową podzieloną na 26 stanów i 1 dystrykt federalny. Konstytucja Brazylii została uchwalona w 1988. Głową państwa i szefem rządu jest wybierany w głosowaniu powszechnym na 4 lata prezydent. Obecnym prezydentem jest Jair Bolsonaro.

Podział administracyjny

Brazylia dzieli się na 26 stanów (portugalski: estado) i 1 dystrykt federalny (portugalski: Distrito Federal): NA

StanStolicaLudność (mln)Powierzchnia [km²]os./km²
1AcreRio Branco0,557152 5223,6
2AlagoasMaceió2,8227 819101
3AmapáMacapá0,477142 8163,3
4AmazonasManaus2,811 570 9471,7
5BahiaSalvador13,1564 27323
6CearáFortaleza7,43145 71251
7Dystrykt FederalnyBrasília2,055802353
8Espírito SantoVitória3,146 04767
9GoiásGoiânia5340 11814,7
10MaranhãoSão Luís5,65331 91817
11Mato GrossoCuiabá2,5903 3862,7
12Mato Grosso do SulCampo Grande2,08357 1407,8
13Minas GeraisBelo Horizonte17,9586 55230,5
14ParáBelém6,191 247 7034,9
15ParaíbaJoão Pessoa3,4456 34161
16ParanáKurytyba, portugalski: Curitiba9,56199 28248
17PernambucoRecife7,9298 52780
18PiauíTeresina2,84251 31211
19Rio de JaneiroRio de Janeiro14,443 797328,7
20Rio Grande do NorteNatal2,7853 07752
21Rio Grande do SulPorto Alegre11281 73439
22RondôniaPorto Velho1,38237 5655,8
23RoraimaBoa Vista0,324224 1181,4
24Santa CatarinaFlorianópolis5,3695 28556
25São PauloSão Paulo37248 177149
26SergipeAracaju1,7821 96281
27TocantinsPalmas1,16277 2984
Stan na 2000

Demografia[38]

Ouro Preto, Minas Gerais
Metropolie
Główne
miasto
StanLudność
(mln)
São PauloSão Paulo21,3
Rio de JaneiroRio de Janeiro12,4
Belo HorizonteMinas Gerais5,1
RecifePernambuco4,0
BrasíliaDystrykt Federalny4,0
Porto AlegreRio Grande do Sul3,9
SalvadorBahia3,9
FortalezaCeará3,6
KurytybaParaná3,4
GoiâniaGoiás2,3
BelémPará2,2
ManausAmazonas2,1
CampinasSão Paulo2,1
VitóriaEspírito Santo1,8
SantosSão Paulo1,7
São José dos CamposSão Paulo1,7
São LuísMaranhão1,4
NatalRio Grande do Norte1,3
MaceióAlagoas1,2

Współczesny skład etniczny Brazylii jest odzwierciedleniem jej historii. 47,7% mieszkańców Brazylii stanowią ludzie rasy białej, pardo (czyli ludzie mający białych, indiańskich i czarnych przodków, do pardo zalicza się bowiem Mulat, Zambo i Metys) 43,1%, ludzie rasy czarnej 7,6%, Indianie 0,4%; Azjaci stanowią 1,1%[39].

Językiem urzędowym w Brazylii jest język portugalski, który jednak różni się znacznie od używanego w Portugalii. Przede wszystkim brazylijski jest bardziej miękki i melodyjny, jest też wzbogacony szeregiem słów i zwrotów z języków brazylijskich Indian i byłych niewolników z Afryki. Różni się także pisownią. W gminie São Gabriel da Cachoeira językami urzędowymi są dodatkowo języki indiańskie: nheengatu, tukano i baniwa. Poza tym w użyciu są także języki włoski, hiszpański, niemiecki.

Statystyki demograficzne

Członkowie izolowanego plemienia spotkani w Brazylii
(2015)
Liczba ludności207 848 000
Ludność według wieku
0–14 lat26,2% (mężczyźni 27 219 651/kobiety 26 180 040)
15–64 lat67% (mężczyźni 67 524,642/kobiety 68 809 357)
ponad 64 lata6,7% (mężczyźni 5 796 433/kobiety 7 899 650)
Wiek (mediana)
W całej populacji29,3 lat
Mężczyzn28,3 lat
Kobiet30,1 lat
Przyrost naturalny1,134%
Współczynnik urodzeń17,79 urodzin/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów6,36 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji–0,09 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
poniżej 15 lat1,04 mężczyzn/kobiet
15–64 lat0,98 mężczyzna/kobietę
powyżej 64 lat0,73 mężczyzn/kobiet
w całej populacji0,98 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji21,17 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej24,63 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej17,53 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji72,53 lat
Mężczyzn68,97 lat
Kobiet76,27 lat
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS0,7% (2003)
Liczba osób żyjących z HIV/AIDS660 000 (2003)
Liczba zmarłych na HIV/AIDS15 000 (2003)

Gospodarka

Kawa w São João do Manhuaçu, Minas Gerais
(c) Josue Marinho, CC BY 3.0
Kopalnia żelaza w Itabira
Braskem, największy przemysł chemiczny w Brazylii

Gospodarka kraju opiera się na eksploatacji bogatych zasobów naturalnych, rolnictwie (największa na świecie ilość upraw kawy) i szybko rozwijającym się przemyśle.

W roku 2008 PKB wyniósł 1665 mld USD (10 326 USD na jednego mieszkańca). Pewien problem stanowi wysokie zadłużenie zagraniczne przekraczające 179 mld USD, jednak cały dług nie przekracza bezpiecznego poziomu 50% PKB.

W 2019 roku Brazylia była największym na świecie producentem trzciny cukrowej[40], soi[41], kawy[42] i pomarańczy[43], drugim producentem papai[44], trzecim producentem kukurydzy[41], tytoniu[45][46] i ananasa[47][48], czwarty producent bawełny[49][50] i manioka[51], piąty producent kokosa[52] i cytryny[53], 6. producent kakao[54] i awokado, dziewiąty producent ryżu[42], dziesiąty producent pomidorów[55] i 11. producent winogron[56] i jabłek[57][58]. Kraj jest również dużym producentem bananów[59][60], ale prawie cała produkcja przeznaczona jest na konsumpcję krajową. Wreszcie Brazylia produkuje również duże ilości fasoli[61][62], orzeszków ziemnych[63], ziemniaków[64][65], marchwi[66], nerkowca[67], mandarynek[68], persimmon[69], truskawek[70], guarany[71], gujawy, açaí[72], orzecha brazylijskiego[73][74], yerba mate[75], między innymi. Trzcina cukrowa jest wykorzystywana do produkcji cukru, ale także do produkcji etanolu, który jest używany do obsługi floty pojazdów (sektor etanolu to biopaliwa).

W produkcji białek zwierzęcych Brazylia jest dziś jednym z największych krajów na świecie. W 2019 roku kraj był największym na świecie eksporterem mięsa kurczaka[76][77]. Był także drugim co do wielkości producentem mięsa wołowego[78], trzecim co do wielkości producentem mleka na świecie[79], czwartym co do wielkości producentem mięsa wieprzowego[80] na świecie i siódmym co do wielkości producentem jaj w świat[81].

W sektorze wydobywczym Brazylia wyróżnia się wydobyciem rudy żelaza (gdzie jest eksporterem drugiego świata), miedzi, złota, boksytu (jednego z 5 największych producentów na świecie), manganu (jeden z 5 największych producentów na świecie), cyny (jeden z największych producentów na świecie), niobu (skupia 98% rezerw znane światu) i niklu. W odniesieniu do kamieni szlachetnych Brazylia jest największym na świecie producentem ametystu, topazu, agatu i jednym z głównych producentów turmaliny, szmaragdów, akwamaryny i granatu[82][83][84][85][86][87].

Sektor wtórny jest oparty na gałęziach przemysłu. Brazylia jest liderem przemysłowym w Ameryce Łacińskiej. W przemyśle spożywczym w 2019 r. Brazylia była drugim co do wielkości eksporterem przetworzonej żywności na świecie[88][89][90]. W 2016 roku kraj był drugim co do wielkości producentem celulozy na świecie i ósmym producentem papieru[91][92][93]. W przemyśle obuwniczym w 2019 r. Brazylia zajęła 4. miejsce wśród światowych producentów[94][95][96][97][98]. W 2019 roku kraj był ósmym producentem pojazdów i dziewiątym producentem stali na świecie[99][100][101]. W 2018 r. Przemysł chemiczny Brazylii zajmował 8. miejsce na świecie[102][103][104]. W przemyśle tekstylnym Brazylia, chociaż należała do 5 największych światowych producentów w 2013 r., Jest bardzo słabo zintegrowana z handlem światowym[105]. W branży lotniczej Brazylia ma Embraer, trzeciego największego producenta samolotów na świecie, ustępując jedynie Boeing i Airbus.

Energia

Zapora wodna Itaipu
Energia wiatru w Parnaíba
Kompleks solarny Pirapora, największy w Brazylii i Ameryce Łacińskiej o mocy 321 MW

Przez dziesięciolecia rząd brazylijski podjął ambitny program zmniejszenia zależności od importowanej ropy. Wcześniej import stanowił ponad 70% zapotrzebowania kraju na ropę, ale Brazylia stała się samowystarczalna w zakresie ropy w latach 2006–2007. Brazylia była dziesiątym co do wielkości producentem ropy naftowej na świecie w 2019 roku, z 2,8 mln baryłek dziennie. Produkcja zaspokaja zapotrzebowanie kraju. Na początku 2020 roku przy wydobyciu ropy i gazu ziemnego kraj po raz pierwszy przekroczył 4 mln baryłek ekwiwalentu ropy dziennie. W styczniu 2021 roku wydobywano dziennie 3,168 mln baryłek ropy oraz 138 753 mln m³ gazu ziemnego. W 2019 r. Rio de Janeiro było największym producentem ropy naftowej i gazu ziemnego w Brazylii, wytwarzając 71% całkowitego wolumenu. São Paulo zajmuje drugie miejsce z udziałem 11,5% w całkowitej produkcji[106][107][108].

Brazylia jest jednym z czołowych światowych producentów energii hydroelektrycznej. W 2019 roku Brazylia miała czynnych 217 hydroelektrowni o mocy zainstalowanej 98 581 MW, co stanowi 60,16% krajowej produkcji energii. W sumie produkcja energii elektrycznej w Brazylii osiągnęła w 2019 r. 170 000 megawatów mocy zainstalowanej, z czego ponad 75% pochodziło ze źródeł odnawialnych (w większości hydroelektrownia)[109][110][111].

W 2013 r. Region Południowo-Wschodni wykorzystywał około 50% obciążenia Krajowego Systemu Zintegrowanego (SIN), będącego głównym regionem zużywającym energię w kraju. Zainstalowana moc wytwórcza energii elektrycznej w regionie wyniosła prawie 42 500 MW, co stanowi około jednej trzeciej mocy wytwórczej Brazylii. Produkcja hydroenergetyczna stanowiła 58% mocy zainstalowanej w regionie, a pozostałe 42% zasadniczo odpowiadało wytwarzaniu energii cieplnej. São Paulo reprezentowało 40% tej zdolności; Minas Gerais o około 25%; Rio de Janeiro – 13,3%; a Espírito Santo reprezentował resztę. Region Południowy jest właścicielem Itaipu-zapora wodna, która przez kilka lat była największą elektrownią wodną na świecie, aż do inauguracji Tama Trzech Przełomów-zapora wodna w Chinach. Pozostaje drugą co do wielkości działającą elektrownią wodną na świecie. Brazylia jest współwłaścicielem zakładu Itaipú wraz z Paragwaj: tama znajduje się na rzece Paraná, położonej na granicy między krajami. Posiada zainstalowaną moc wytwórczą 14 GW dla 20 jednostek wytwórczych o mocy 700 MW każdy. Region Północny posiada duże elektrownie wodne, takie jak Zapora Belo Monte i Zapora Tucuruí, które wytwarzają dużą część krajowej energii. Potencjał hydroenergetyczny Brazylii nie został jeszcze w pełni wykorzystany, więc kraj ten nadal ma możliwości budowy kilku elektrowni odnawialnych na swoim terytorium[112][113][114].

Potencjał brutto zasobów wiatrowych Brazylii oszacowano w 2019 r. Na około 500 GW (tylko na lądzie), czyli tyle energii, aby zaspokoić trzykrotnie obecne zapotrzebowanie kraju. Według ONS, od września 2020 r. Całkowita moc zainstalowana wyniosła 16,3 GW, przy średnim współczynniku mocy 58%. Chociaż średni światowy współczynnik zdolności wytwarzania energii wiatrowej wynosi 24,7%, istnieją obszary na północy Brazylii, szczególnie w stanie Bahia, gdzie niektóre farmy wiatrowe rejestrują średni współczynnik mocy wyższy niż 60%; średni współczynnik przepustowości w regionie północno-wschodnim wynosi 45% na wybrzeżu i 49% we wnętrzu. W 2019 roku energia wiatrowa stanowiła 9% energii wytworzonej w kraju[115][116][117].

Według ONS, od września 2020 r. Całkowita zainstalowana moc fotowoltaicznej energii słonecznej wynosiła 6,9 GW, przy średnim współczynniku mocy 23%. Niektóre z najbardziej napromieniowanych stanów brazylijskich to MG („Minas Gerais”), BA („Bahia”) i GO (Goiás), które w rzeczywistości mają światowe rekordy pod względem poziomu napromieniowania. W 2019 roku energia słoneczna stanowiła 1,27% energii wytworzonej w kraju[117][118].

Transport

System drogowy w Brazylii z podzielonymi autostradami zaznaczonymi na czerwono
Przepływ pasażerów między głównymi portami lotniczymi w Brazylii (2001)

Transport w odbywa się w zasadzie w trybie droga, najbardziej rozwiniętym w regionie. Istnieje również znaczna infrastruktura porty i lotniska. Sektor kolejowy i rzeczny, chociaż ma potencjał, jest zwykle traktowany w drugorzędny sposób.

Brazylia ma ponad 1,7 miliona km dróg, z czego 215 000 km to drogi utwardzone, a około 14 000 km to dzielone autostrady. Dwie najważniejsze autostrady w kraju to BR-101 i BR-116[119].

Ze względu na Andy, Amazonka i Amazonia, zawsze pojawiały się trudności we wdrażaniu transkontynentalnych lub bioceanicznych autostrad. Praktycznie jedyną istniejącą trasą była ta, która łączyła Brazylię z Buenos Aires w Argentynie, a później z Santiago w Chile. Jednak w ostatnich latach, dzięki połączonym wysiłkom krajów, zaczęły pojawiać się nowe trasy, takie jak Brazylia-Peru (Autostrada Interoceaniczna) i nowa autostrada między Brazylią, Paragwajem, północną Argentyną i północnym Chile (Korytarz Bioceaniczny).

W Brazylii jest ponad 2000 lotnisk. Kraj ma drugą co do wielkości liczbę lotnisk na świecie, po Stanach Zjednoczonych. Port lotniczy São Paulo-Guarulhos, położony w regionie metropolitalnym São Paulo, jest największym i najbardziej ruchliwym w kraju – lotnisko łączy São Paulo z praktycznie wszystkimi głównymi miastami na całym świecie. Brazylia ma 44 międzynarodowe lotniska, takie jak Rio de Janeiro, Brasília, Belo Horizonte, Porto Alegre, Florianópolis, Cuiabá, Salvador, Recife, Fortaleza, Belém i Manaus, między innymi. 10 najbardziej ruchliwych lotnisk w Ameryce Południowej w 2017 roku to: São Paulo-Guarulhos (Brazylia), Bogota (Kolumbia), São Paulo-Congonhas (Brazylia), Santiago (Chile), Lima (Peru), Brasília (Brazylia), Rio de Janeiro (Brazylia), Buenos Aires-Aeroparque (Argentyna), Buenos Aires-Ezeiza (Argentyna) i Minas Gerais (Brazylia)[120].

Brazylia posiada jedne z najbardziej ruchliwych portów w Ameryce Południowej, takie jak Port Santos, Port Rio de Janeiro, Port Paranaguá, Port Itajaí, Port Rio Grande i Port São Francisco do Sul. 15 najbardziej ruchliwych portów w Ameryce Południowej to: Port of Santos (Brazylia), Port of Bahia de Cartagena (Kolumbia), Callao (Peru), Guayaquil (Ekwador), Buenos Aires (Argentyna), San Antonio (Chile), Buenaventura (Kolumbia), Itajaí (Brazylia), Valparaíso (Chile), Montevideo (Urugwaj), Paranaguá (Brazylia), Rio Grande (Brazylia), São Francisco do Sul (Brazylia), Manaus (Brazylia) i Coronel (Chile)[121].

Brazylijska sieć kolejowa rozciąga się na około 30 000 kilometrów. Jest używana do transportu rud[122].

Spośród głównych brazylijskich dróg wodnych wyróżniają się dwie: Droga wodna Tietê-Paraná (która ma długość 2400 km, 1600 na rzece Paraná i 800 km na rzece Tietê, odprowadzająca produkcję rolną ze stanów Mato Grosso, Mato Grosso do Sul, Goiás i część Rondônia, Tocantins i Minas Gerais) i Droga wodna Solimões-Amazonas (składa się z dwóch odcinków: Solimões, rozciągającego się od Tabatinga do Manaus, o długości około 1600 km, i Amazonas, która rozciąga się od Manaus do Belém o długości 1650 km. Prawie cały transport pasażerski z równiny Amazonki odbywa się tą drogą wodną, oprócz praktycznie całego transportu towarowego, który jest kierowany do głównych ośrodków regionalnych Belém i Manaus). Najważniejsze z ekonomicznego punktu widzenia odcinki dróg wodnych znajdują się na południowym wschodzie i południu kraju. Jego pełne wykorzystanie nadal zależy od budowy śluz, poważnych prac pogłębiarskich, a przede wszystkim portów, które umożliwiają intermodalną integrację[123].

Kultura

Karnawał w Olindzie

Przemieszanie elementów europejskich, afrykańskich i amerykańskich wytworzyło nową oryginalną kulturę. Najsłynniejszym festiwalem rozsławiającym Brazylię na cały świat jest odbywający się przed wielkim postem karnawał w Rio de Janeiro. Zawsze zaczyna się w sobotę przed Środą Popielcową i trwa nieprzerwanie cztery dni i noce. W czasie karnawału mieszkańcy gromadzą się na ulicach, plażach oraz klubach, aby wspólnie śpiewać i tańczyć. Narodowym tańcem jest Samba przywieziona przez niewolników z Angoli. Pod koniec karnawału w Rio odbywa się konkurs szkół Samby. Występują one wtedy na Sambodromie – teatrze pod gołym niebem. Największym rzeźbiarzem okresu kolonialnego był Aleijadinho. Autorem narodowej powieści pod tytułem Os Sertões jest Euclides da Cunha.

Religia

Brazylijski Kościół katolicki jest największą narodową wspólnotą wiernych na świecie. Obecnie katolicy stanowią około 62–63% społeczeństwa. W São Paulo jest 54% katolików. Liczbę regularnie praktykujących szacuje się na 19–25%, chociaż w miastach praktykuje nieco mniej niż na prowincji. Widoczny jest odpływ wiernych do takich pochodzących głównie z USA wspólnot, jak Świadkowie Jehowy, mormoni (ok. 1 mln), adwentyści czy różne kościoły ewangelikalne, głównie zielonoświątkowe. Liczbę protestantów szacuje się na ponad 25%. Dodatkowo występują spirytualiści i animiści (1,4%), wyznawcy candomblé i okultyzmu (0,5%), buddyści i szintoiści (0,2%) oraz pozostali (1,7%). Niewierzący stanowią 7,4–10% społeczeństwa.

Według danych za rok 2010 Brazylijczycy należeli do następujących wyznań:

Źródło: IBGE, 2010[124]; Prolades, 2010[125]; Pew Forum, 2010[126]; LDS, 2012[127].

Sport

Najpopularniejszym sportem w Brazylii jest piłka nożna[128]. Za jednego z najlepszych w historii dyscypliny piłkarza na świecie wielu uważa Brazylijczyka Pelé[128]. Reprezentacja Brazylii 5 razy zdobyła mistrzostwo świata[129].

Ogromną popularnością w Brazylii cieszą się wyścigi Formuły 1. Brazylijczycy doczekali się wielu wspaniałych kierowców. Szczególnie wspominają tragicznie zmarłego Ayrtona Sennę, który uważany jest za najlepszego kierowcę w historii F1. W tej serii wyścigowej startował Felipe Massa[130].

Również w siatkówce halowej mężczyzn Brazylia była na początku XXI w. absolutnym dominatorem, wygrała większość ważnych turniejów międzynarodowych. Jednym z sukcesów jest pokonanie reprezentacji Polski w finale MŚ 2006 3:0. Największą gwiazdą reprezentacji Brazylii był Giba. W tej dyscyplinie warto odnotować również sukcesy pochodzących z tego kraju pań. Światową dominację Brazylii przerwali dopiero siatkarze z Polski, a Brazylijczycy podczas dwóch ostatnich Mistrzostw Świata (2014 i 2018) kończyli rozgrywki ze srebrnymi medalami.

Coraz popularniejsza na świecie (i również w Polsce) staje się pochodząca ze stanu Bahia capoeira – tradycyjna brazylijska sztuka walki połączona z elementami tańca i egzotyczną muzyką. Sekcje różnych grup ‘capoeira’ prężnie działają też w wielu miastach Polski. Prócz capoeira Brazylijczycy opracowali kilka innych sztuk walki, takich jak luta livre i BJJ – brazylijską odmianę ju-jitsu.

Brazylia dwa razy organizowała mistrzostwa świata w piłce nożnej: w 1950 i 2014 roku.

W 2016 roku w Rio de Janeiro odbyły się letnie igrzyska olimpijskie.

Siły zbrojne

Flaga brazylijskiej piechoty morskiej

Brazylia w składzie swoich sił zbrojnych posiada siły lądowe, marynarkę wojenną (Marinha do Brasil) w jej składzie lotnictwo morskie i piechotę morską (Corpo de Fuzileiros Navais) oraz siły powietrzne (Força Aérea Brasileira). Brazylia realizowała program nuklearny mający na celu pozyskanie broni jądrowej. Został on jednak anulowany.

Wojska brazylijskie liczą 334,5 tys. żołnierzy zawodowych oraz 1,34 mln rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2021) brazylijskie siły zbrojne stanowią 9 siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 29,3 mld dolarów (USD)[131].

Przypisy

  1. IBGE: Área Territorial Brasileira (port.). [dostęp 2015-05-16].
  2. a b c d e International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2017 (ang.). [dostęp 2018-04-18].
  3. Decrees on daylight saving time in Brazil (port.). Observatório Nacional. [dostęp 2020-12-15].
  4. Przeglad-Turystyczny, Top 10 Atrakcje turystyczne Brazylii, przeglad-turystyczny.pl [dostęp 2017-04-23] (pol.).
  5. Levine; Robert M. & Crocitti; John J., The Brazil Reader: History, Culture, Politics, Duke University Press 1999, IV – The Vargas Era.
  6. Keen, Benjamin / Haynes, Kate, A History of Latin America, Volume 2, Waldsworth Cengage Learning 2004, s. 356–357.
  7. McCann; Frank D., Soldiers of the Patria: A History of the Brazilian Army, 1889–1937, Stanford University Press 2004, s. 303 2nd paragraph ​ISBN 0-8047-3222-1​.
  8. E. Bradford Burns, A History of Brazil, wyd. 3rd ed, New York: Columbia University Press, 1993, s. 352, ISBN 978-0-231-07955-6, OCLC 27429348.
  9. Dulles, John W.F., Anarchists and Communists in Brazil, 1900–1935, University of Texas Press 2012 ​ISBN 0-292-74076-X​.
  10. Frank M. Colby, Allen L. Churchill, Herbert T. Wade & Frank H. Vizetelly, The New international year book, Dodd, Mead & Co. 1989, s. 102 „The Fascist Revolt”.
  11. Bourne, Richard, Getulio Vargas of Brazil, 1883–1954, C. Knight 1974, s. 77.
  12. Beevor, Antony (1982, 2006). The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939. London: Weidenfield and Nicolson. ​ISBN 0-297-84832-1​, s. 139–140. First published as The Spanish Civil War.
  13. Mónica Hirst & Andrew Hurrell, The United States and Brazil: a long road of unmet expectations, Taylor & Francis Books, 2005, ​ISBN 0-415-95066-X​, s. 4–5.
  14. Grzegorz Jaszuński, Świat zdaje egzamin. 1945–1965, wyd. Czytelnik, Warszawa 1967, s. 335.
  15. Pierre Accoce, Pierre Rentchnick, Chorzy, którzy nami rządzą, tłum. Marta Kubiak, Wydawnictwo TEST, Lublin 1992, s. 124–125.
  16. Roett; Riordan, Brazil; Politics in a Patrimonial Society, GreenWood Publishing Group 1999, s. 106–108 ​ISBN 0-275-95899-X​.
  17. Skidmore 1974 ↓, s. 201.
  18. Skidmore 1974 ↓, s. 202–203.
  19. Skidmore 1974 ↓, s. 204.
  20. Skidmore 1974 ↓, s. 204–205.
  21. Skidmore 1974 ↓, s. 210.
  22. Plinio Corrêa de Oliveira – apologeta własności prywatnej bibula.com.
  23. Fausto (2005), s. 397.
  24. Gaspari, A Ditadura Envergonhada, s. 141–142.
  25. Gaspari, A Ditadura Envergonhada, s. 35.
  26. Richard Young, Odile Cisneros, Historical Dictionary of Latin American Literature and Theater, Scare Crow Press 2011, s. 224.
  27. Brazil Today; an Encyclopedia of Life in the Republic, John J Crocitti, Monique Vallance, Santa Barbara, Calif.: ABC-Clio, 2012, s. 395, ISBN 978-0-313-34672-9, OCLC 773670107.
  28. Laurence Burgorgue-Larsen, The Inter-American Court of Human Rights: Case Law and Commentary, Amaya Úbeda de Torres, Rosalind Greenstein, Oxford: Oxford University Press, 2011, s. 29, ISBN 978-0-19-958878-7, OCLC 646393943.
  29. Crocitti 2012, s. 395–397.
  30. Bradford Burns 1993, s. 457.
  31. Fausto 1999, rozdział 6, The military government and the transition to democracy (1964-1984).
  32. Jair Bolsonaro é eleito presidente do Brasil.
  33. Do G1, São Paulo, Prejuízo da Petrobras é o maior desde 1986 entre empresas de capital aberto, 2015.
  34. Como o PT quebrou os Correios, 2019.
  35. 20 obras que o BNDES financiou em outros países.
  36. Filipe MatosoDo G1, Brasília, Dilma defende consulta a conselhos populares nas decisões do governo, 2014.
  37. Bettina Novaes Ferraz/Diário de Pernambuco, Mariana Moraes/ Diário de Pernambuco’, Filme sobre ascensão de Bolsonaro e extrema-direita terá auxílio da Ancine, 24 lipca 2019.
  38. IBGE :: Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística, ww2.ibge.gov.br [dostęp 2019-02-09] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-13].
  39. Brazil – The World Factbook.
  40. Produção de cana deve ser 1,9% menor na safra 2020/2021, aponta Conab.
  41. a b Brasil deve colher 131 milhões de toneladas de soja na safra 2020/21, aponta USDA.
  42. a b IBGE prevê safra recorde de grãos em 2020.
  43. Produção brasileira de laranja em 2018.
  44. Produção brasileira de mamão em 2018.
  45. Região Sul é responsável por 98% da produção de tabaco no Brasil.
  46. Notícia: Região Sul deverá produzir 760 mil toneladas de fumo em 2008/2009. [dostęp 2020-08-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-05-22)].
  47. Produção brasileira de abacaxi em 2018, Embrapa.
  48. Abacaxi faz o Pará despontar como o maior produtor nacional do fruto.
  49. Segundo maior produtor de algodão do país, Bahia tem previsão de 15% de crescimento da safra.
  50. MT segue como líder isolado na produção de algodão e safra sobe para 65% em 2017/18.
  51. Produção brasileira de mandioca em 2018.
  52. PRODUÇÃO DE COCO: O NORDESTE É DESTAQUE NACIONAL.
  53. Produção brasileira de limão em 2018.
  54. Pará retoma liderança na produção brasileira de cacau, com a união de agricultores.
  55. Safra de tomate deve vir 12% menor este ano em Goiás.
  56. Região Sul é responsável por mais de 90% das uvas produzidas para processamento no Brasil. [dostęp 2020-08-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-06-09)].
  57. Safra da maçã deve render 600 mil toneladas em Santa Catarina.
  58. Qualidade da fruta marca abertura da colheita da maçã e da uva no RS.
  59. Produção brasileira de banana em 2018.
  60. Custo de produção de banana no sudeste paraense.
  61. Feijão – Análise da Conjuntura Agropecuária.
  62. Paraná é líder na produção de feijão no País.
  63. Estudo mapeia áreas de produção de amendoim do Brasil para prevenir doença do carvão.
  64. Produtores de batata vivem realidades distintas em Minas Gerais.
  65. Aumento da demanda elevará a colheita de batata em Minas.
  66. CENOURA:Produção, mercado e preços.
  67. CAJUCULTURA NORDESTINA EM RECUPERAÇÃO.
  68. Produção brasileira de tangerina em 2018.
  69. Caqui – Panorama nacional da produção.
  70. Qual o panorama da produção de morango no Brasil?
  71. Incentivos mantêm guaraná na Amazônia.
  72. Caminhos do açaí: Pará produz 95% da produção do Brasil, fruto movimenta US$ 1,5 bi e São Paulo é o principal destino no país.
  73. Produção comercial de castanhas na Amazônia ajuda na recuperação de florestas e movimenta economia local.
  74. Pesquisa aponta queda de 70% na produção de castanha-da-amazônia.
  75. Mercado internacional está sedento por erva-mate brasileira.
  76. Conheça os 3 países que desafiam o Brasil nas exportações de frango.
  77. maiores exportadores de carne de frango entre os anos de 2015 e 2019.
  78. IBGE: rebanho de bovinos tinha 218,23 milhões de cabeças em 2016.
  79. Brasil é o 3º maior produtor de leite do mundo, superando o padrão Europeu em alguns municípios. [dostęp 2020-08-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-09-17)].
  80. principais países produtores de carne suína entre 2017 e a estimativa para 2019.
  81. Brasil é sétimo maior produtor mundial de ovos.
  82. Anuário Mineral Brasileiro 2018.
  83. Brasil extrai cerca de 2 gramas de ouro por habitante em 5 anos.
  84. Votorantim Metais adquire reservas de zinco da Masa.
  85. Nióbio: G1 visita em MG complexo industrial do maior produtor do mundo.
  86. Algumas Gemas Clássicas.
  87. Rio Grande do Sul: o maior exportador de pedras preciosas do Brasil.
  88. A indústria de alimentos e bebidas na sociedade brasileira atual.
  89. Faturamento da indústria de alimentos cresceu 6,7% em 2019.
  90. https://agenciabrasil.ebc.com.br/economia/noticia/2020-02/industria-de-alimentos-e-bebidas-faturaram-r-6999-bi-em-2019.
  91. Produção nacional de celulose cai 6,6% em 2019, aponta Ibá.
  92. Sabe qual é o estado brasileiro que mais produz Madeira? Não é São Paulo.
  93. São Mateus é o 6º maior produtor de madeira em tora para papel e celulose no país, diz IBGE.
  94. Saiba quais são os principais polos calçadistas do Brasil.
  95. Industrias calcadistas em Franca SP registram queda de 40% nas vagas de trabalho em 6 anos.
  96. Produção de calçados deve crescer 3% em 2019.
  97. Abicalçados apresenta Relatório Setorial 2019.
  98. Exportação de Calçados: Saiba mais.
  99. Minas Gerais produz 32,3% do aço nacional em 2019.
  100. O novo mapa das montadoras.
  101. Indústria automobilística do Sul do Rio impulsiona superavit na economia.
  102. Indústria Química no Brasil.
  103. Estudo de 2018.
  104. Produção nacional da indústria de químicos cai 5,7% em 2019, diz Abiquim.
  105. Industria Textil no Brasil.
  106. Production of Crude Oil including Lease Condensate 2019.
  107. Produção de petróleo e gás no Brasil ultrapassa 4 milhões de boe/d pela primeira vez.
  108. Rio aumenta sua participação na produção nacional de petróleo e gás.
  109. How many power plants do we have in Brazil?
  110. Brasil alcança 170 mil megawatts de capacidade instalada em 2019.
  111. IEMA (Instituto de Energia e Meio Ambiente),2016.Série TERMOELETRICIDADE EM FOCO: Uso de água em termoelétricas.
  112. O BNDES e a questão energética e logística da Região Sudeste.
  113. Power: World’s biggest hydroelectric facility.
  114. Key World Energy Statistics -- 2006 Edition.
  115. Ventos promissores a caminho.
  116. Brazilian onshore wind potential could be 880 GW, study indicates.
  117. a b Quantas usinas geradoras de energia temos no Brasil?
  118. Boletim Mensal de Geração Solar Fotovoltaica Setembro/2020.
  119. Anuário CNT do transporte 2018.
  120. Brasil tem 9 dos maiores aeroportos da América Latina.
  121. Port Activity of Latin America and the Caribbean 2018.
  122. The World Factbook – Central Intelligence.
  123. Transporte hidroviário.
  124. População residente, por situação do domicílio e sexo, segundo os grupos de religião – Brasil – 2010. IBGE. [dostęp 2013-11-20].
  125. Conela: Resumen estadistico de la iglesia latina global. Prolades.com, 2011.
  126. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-05-22].
  127. Facts and Statistics. An Official WEBSITE of The Church of JESUS CHRIST of LATTER-DAY SAINTS. [dostęp 2014-05-22].
  128. a b Britannica: Sports and recreation.
  129. Fifa/Coca-Cola world ranking.
  130. Przemysław Kempiński, Formuła 1 – Dziel Pasję – Serwis F1, f1.dziel-pasje.pl [dostęp 2017-02-07] (pol.).
  131. 2021 Brazil Military Strength, www.globalfirepower.com [dostęp 2021-01-26].

Bibliografia

  • Alves, Maria Helena Moreira (1985). State and Opposition in Military Brazil. Austin, TX: University of Texas Press.
  • Amann, Edmund (1990). The Illusion of Stability: The Brazilian Economy under Cardoso. World Development (s. 1805–1819).
  • Bellos, Alex (2003). Futebol: The Brazilian Way of Life. London: Bloomsbury Publishing plc.
  • Bethell, Leslie (1991). Colonial Brazil. Cambridge: CUP.
  • Costa, João Cruz (1964). A History of Ideas in Brazil. Los Angeles, CA: University of California Press.
  • Fausto, Boris (1999). A Concise History of Brazil. Cambridge: CUP.
  • Furtado, Celso. The Economic Growth of Brazil: A Survey from Colonial to Modern Times. Berkeley, CA: University of California Press.
  • Leal, Victor Nunes (1977). Coronelismo: The Municipality and Representative Government in Brazil. Cambridge: CUP.
  • Malathronas, John (2003). Brazil: Life, Blood, Soul. Chichester: Summersdale.
  • Martinez-Lara, Javier (1995). Building Democracy in Brazil: The Politics of Constitutional Change. Macmillan.
  • Prado Júnior, Caio (1967). The Colonial Background of Modern Brazil. Los Angeles, CA: University of California Press.
  • Schneider, Ronald (1995). Brazil: Culture and Politics in a New Economic Powerhouse. Boulder Westview.
  • Thomas E. Skidmore: Black Into White: Race and Nationality in Brazilian Thought. New York Oxford University Press, 1974. OCLC 976821765.
  • Wagley, Charles (1963). An Introduction to Brazil. New York, New York: Columbia University Press.
  • The World Almanac and Book of Facts: Brazil. New York, NY: World Almanac Books. 2006.

Media użyte na tej stronie

WTO members and observers.svg
Map of World Trade Organization members and observers.
  Members
  Members, dually represented by the European Union
  Observers
  Non-members
Flag of India.svg
The Flag of India. The colours are saffron, white and green. The navy blue wheel in the center of the flag has a diameter approximately the width of the white band and is called Ashoka's Dharma Chakra, with 24 spokes (after Ashoka, the Great). Each spoke depicts one hour of the day, portraying the prevalence of righteousness all 24 hours of it.
Union Latine.svg
Autor: Kyat02, Licencja: CC BY-SA 3.0
Latin Union
Hino Nacional Brasileiro instrumental.ogg
The Brazilian national anthem, performed by the United States Navy Band in the early 2000s.
Energia Eolica.jpg
Autor: Delatfrut, Licencja: CC BY 2.0
Turbinas eólicas em Parnaíba (PI).
Vista do morro do pai inácio.JPG
Autor: CleideIsabel2, Licencja: CC BY-SA 3.0
O morro do pai Inácio é um presente para os turistas
Flag of the Brazilian Marine Corps.svg
Flag of the Brazilian Naval Infantry
Festuva.jpg
Autor: Danirossi, Licencja: CC BY 3.0
Lula e membros da comunidade ítalo-brasileira de Caxias do Sul
Cataratas027.jpg
Autor: Anouchka Unel (Kremtak), Licencja: FAL
Iguazu Falls, in Misiones (Argentina).
Pt-br-Brasil.ogg
(c) I,, CC-BY-SA-3.0
Pronunciation of Brasil in Brazilian Portuguese by native speaker.
Rodovias Duplicadas do Brasil, Junho de 2019.jpg
Autor: Rdasw, Licencja: CC BY-SA 4.0
Rodovias Duplicadas do Brasil, Junho de 2019
Portugal Império total.png
Anachroniczna mapa Imperium Portugalskiego (1415-1999).

Kolory:

  • czerwony - faktyczne władanie
  • oliwkowy - zasięg odkryć
  • pomarańczowy - obszary wpływów i handlu
  • różowy - roszczenia do suwerenności
  • zielony - faktorie (ośrodki handlowe)
  • niebieski - główne morskie obszary odkryć, tras i wpływów.
Cristo Redentor - Rio de Janeiro, Brasil.jpg
Autor: Nico Kaiser, Licencja: CC BY 2.0
The statue of Cristo Redentor atop Corcovado - Rio de Janeiro, Brazil
BRA orthographic.svg
Autor: Addicted04, Licencja: CC BY-SA 3.0
A map of the hemisphere centred on -54, -14, using an orthographic projection, created using gringer's Perl script with Natural Earth Data (1:50000 resolution, simplified to 0.25px). Brazil is highlighted in green.
Itaipu noche.JPG
Autor: Carlosbenitez26, Licencja: CC BY 3.0
Největší vodní elektrárna na světě - Itaipu v Jižní Americe v nasvícená v noci
Aerial view of the Amazon Rainforest.jpg
Autor: lubasi, Licencja: CC BY-SA 2.0

Visão do Alto, da janela do avião, o Rio Solimões, parecendo uma cobra grande, como é chamado pelos indígenas. Rio Solimóes - Amazonia - Floresta Amazonica - Brasil.

Follow us in: twitter.com/cryforthearth
Congresso do Brasil.jpg
Autor: P - A - S, Licencja: CC BY-SA 2.0
Congresso Nacional do Brasil, Brasília.
Coat of arms of Brazil.svg
Coat of arms of Brazil, retouched from official version
Usina solar de Pirapora 2.gif
Autor: CoyoteBR, Licencja: CC BY-SA 4.0
Maior do Brasil e da América Latina.
Rio Corcovado Pain de Sucre.jpg
Autor: LecomteB, Licencja: CC BY-SA 4.0
Vue aérienne de Rio de Janeiro : le Corcovado et la statue du Christ Rédempteur et le Pain de Sucre
Saopaulo copan.jpg

Downtown region of São Paulo city, Brazil. In the foreground, the Itália building, Oscar Niemeyer's COPAN (ondulated one) and the former Hilton Hotel (cylindrical one) can be seen.
Brazil and Colombia match at the FIFA World Cup 2014-07-04 (33).jpg
Autor: Danilo Borges/copa2014.gov.br Licença Creative Commons Atribuição 3.0 Brasil, Licencja: CC BY 3.0
Brazil and Colombia match at the FIFA World Cup 2014-07-04
Planta Braskem.jpg
Autor: Braskem Brasil, Licencja: CC BY-SA 3.0
Planta Braskem
Coffee Plantation.jpg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
ARCHELLA E THERY Img 10.png
Autor: ARCHELLA & THÉRY, 2008, Licencja: Attribution
http://confins.revues.org/document3483.html
Brazil map en 2004.png
A map of Brazil, showing major cities.
Ouro Preto (7769100536).jpg
Autor: Pedro Henrique Ponchio from São Paulo, Brazil, Licencja: CC BY 2.0
Ouro Preto
Índios isolados no Acre 7.jpg
Autor: Gleilson Miranda/Governo do Acre, Licencja: CC BY 2.0
Uncontacted indigenous tribe in the brazilian state of Acre.
Recifeviewair.jpg
Autor: gjofili, Licencja: CC BY 2.0
Aereal view of Recife
South America (orthographic projection).svg
Autor: by Luan Tokyoship Talk icon.svg Tango style Wikipedia Icon.svg, Licencja: CC BY 3.0
South America (orthographic projection)
Itabira MG Brasil - Mina de Ferro da Vale - panoramio.jpg
(c) Josue Marinho, CC BY 3.0
Itabira MG Brasil - Mina de Ferro da Vale