Browar Królewski w Krakowie
![]() | |
![]() Browar Królewski na zdjęciu z końca XIX wieku | |
Państwo | ![]() |
---|---|
Miejscowość | Kraków |
Adres | ul. Powiśle 7 |
Rozpoczęcie budowy | około 1770 |
Zniszczono | 2002 |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() |
Browar Królewski – budynek wzniesiony na przełomie XVII i XVIII wieku (około 1770 roku)[2] przy ul. Powiśle 5–7, u podnóża Wawelu. Był to rozległy, parterowy budynek z piętrem na osi elewacji, nakrytym trójkątnym frontonem, o skromnej klasycyzującej architekturze. Budowla została wyburzona w 2002 roku, a na jej miejscu powstał hotel Sheraton.
Historia
W XIX wieku w posiadanie budynku wszedł Privilegierte Österreichische Nationalbank/Österreichisch-Ungarische Bank, a w latach 60. XIX wieku zajęty został na koszary (potoczna nazwa „koszary na Groblach”) kawalerii i taborów (niem. Weisel Kaserne)[3], w końcowym okresie zaboru austriackiego koszary tzw. C.K. flotylli wiślanej. Na dziedzińcu, który stanowił połączenie z koszarami przy ul. Zwierzynieckiej 26 działała szkoła kucia koni. Po odzyskaniu niepodległości budynek przejęło Wojsko Polskie i był zajmowany przez V Dowództwo Okręgu Korpusu.
W roku 1927 przeniesiono tu z dawnego maneżu przy ul. Lubicz cerkiew garnizonową Wojska Polskiego. W „Wielkiej Sali” ustawiono XIX-wieczny ikonostas ze zlikwidowanej cerkwi w Miechowie, uzupełniając go obrazami pochodzącymi ze starych zbiorów, jak też i nowymi. Parafia stanowiła dekanat diecezji warszawsko-chełmskiej Kościoła prawosławnego w Polsce[4]. Podczas okupacji hitlerowskiej cerkiew została eksmitowana, a budynek wraz z okolicznymi zajęły oddziały piechoty SS i Luftwaffe[5].
Po II wojnie światowej do 1993 roku w browarze znajdowało się Wojskowe Biuro Projektów Budowlanych. Następnie był podnajmowany przez małe podmioty gospodarcze, a brak remontu powodował jego powolne niszczenie. 3 marca 1998 roku wojewódzki konserwator zabytków w Krakowie wpisał budynek do rejestru zabytków Krakowa pod numerem A-1079. W roku 2002, w atmosferze skandalu budynek, będący wówczas zabytkiem, pośpiesznie wyburzono i natychmiast przystąpiono do budowy hotelu, nie przeprowadziwszy nawet archeologicznych badań sondażowych terenów przynależących do pierwszej fazy osadniczej wczesnośredniowiecznego Krakowa (ze stanowiska małopolskiego konserwatora zabytków zrezygnował wtedy Andrzej Gaczoł)[6][7][8]. Jedynym zachowanym fragmentem jest narożnik budynku (na rogu placu Na Groblach i ul. Powiśle), w który wmurowano drewniany wodowskaz oraz trzy tablice dotyczące powodzi w Krakowie (z lat 1813, 1876 i 1903)[9].
Fasada zaprojektowana przez Andrzeja Kadłuczkę i Serach International i UNA Architecture z Belgii[6], wzniesionego na miejscu gmachu hotelu Sheraton w sposób ogólny nawiązuje do fasady dawnego browaru. Obok dawnego budynku Operetki krakowskiej (wcześniej wspomniany wyżej austro-węgierski maneż[10], obecnie na jego miejscu budynek Opery Krakowskiej) i dawnych (liczących sobie ponad 125 lat) budynków Krakowskich Zakładów Mięsnych[11] (obecnie Galeria Kazimierz), hotel jest kolejnym przykładem zastępowania w Krakowie oryginalnych budynków ich zarysem, bądź fragmentem kopii (w ostatnim przypadku).
Przypisy
- ↑ Gminna ewidencja zabytków Krakowa. Biuletyn Informacji Publicznej Miasta Krakowa. [dostęp 2021-04-02].
- ↑ AK. Co oznacza „wymiana substancji zabytkowej”?. „Gazeta Krakowska”, 2002-02-12. [dostęp 2011-03-04].Sprawdź autora:1.
- ↑ Artur Szkatuła: Zaplecze twierdzy Kraków (pol.). www.gk.strefa.pl. [dostęp 2011-03-04].
- ↑ Historia Cerkwi Prawosławnej w Krakowie na tle dziejów Prawosławia w Polsce. www.krakow.cerkiew.pl. [dostęp 2011-03-04].
- ↑ Zygmunt Niepokój, W imieniu Polski Podziemnej. Rozpoznanie podrozdział w: Akcja „Koppe”, Dynamit cz. 2., WL 1967 [dostęp 2011-03-03]
- ↑ a b Jerzy S. Majewski, Tomasz Urzykowski. Konserwator przeciw zabytkom, czyli kim jest prof. Andrzej Kadłuczka. „Gazeta Wyborcza”, 2006-03-02. [dostęp 2011-03-04].
- ↑ Senat Rzeczypospolitej Polskiej: Oświadczenie złożone przez senatora Bogdana Podgórskiego skierowane do generalnego konserwatora zabytków Macieja Klimczaka. www.senat.gov.pl. [dostęp 2011-03-04].
- ↑ Krzysztof Fijałek. Inwestycje bez badań archeologicznych. „Gazeta Wyborcza”, 2002-09-22. [dostęp 2011-03-04].
- ↑ Portal: MMKrakow.pl: Wojtek z Krakowa: Dawne pamiątki po wylewach. [dostęp 2011-03-04].
- ↑ Piotr Śliwiński. Zostało z Twierdzy Kraków (cz. IV) – dokończenie: Festung Krakau – w obliczu przemian (1855–1870). „Tygodnik Salwatorski”. 42/409, 20 października 2002. [dostęp 2011-03-04].
- ↑ KF. Trwają wyburzenia budynków po Krakowskich Zakładach Mięsnych. „Gazeta Wyborcza”, 2003-08-21. [dostęp 2011-03-04].Sprawdź autora:1.
Bibliografia
- Aleksander Strojny: Piwnym szlakiem po Europie Środka. Kraków: 2003. ISBN 83-916762-6-9.
- Browar Królewski zburzony. www.fortykrakow.net. [dostęp 2011-03-04].
Linki zewnętrzne
- Zdjęcie z powodzi w 1925 z fragmentem budynku. www.wawel.net. [dostęp 2011-03-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-04-15)].
Media użyte na tej stronie
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Mapa lokacyjna miasta Kraków. Punkty graniczne mapy:
- N: 50.15 N
- S: 49.95 N
- W: 19.76 E
- E: 20.26 E
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Lesser Poland Voivodeship, Poland. Geographic limits of the map:
- N: 50.59 N
- S: 49.07 N
- W: 18.92 E
- E: 21.55 E
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Autor: Zygmunt Put, Licencja: CC BY-SA 4.0
Wodowskaz, ul. Powiśle 7, Nowy Świat, Kraków
Dawny Browar Królewski z XVIII wieku w Krakowie
Autor: Zygmunt Put, Licencja: CC BY-SA 4.0
Hotel Sheraton, ul Powiśle 7, Nowy Świat, Kraków