Brzeźno (Gdańsk)
Dzielnica Gdańska | |
![]() Brzeźnieńska plaża w sezonie letnim | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miasto | |
W granicach Gdańska | 1 kwietnia 1914 |
Zarządzający | Jarosław Gudzowski, Przewodniczący Zarządu Dzielnicy |
Powierzchnia | 2,73 km² |
Populacja (2019) • liczba ludności |
|
• gęstość | 4432 os./km² |
Kod pocztowy | od 80-506 |
Plan![]() | |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() | |
Portal ![]() |
Brzeźno (kaszub. Brzézno lub Brzezno, niem. Brösen)[2] – nadmorska dzielnica administracyjna w Gdańsku, położona w północnej części miasta, z dwoma letnimi kąpieliskami morskimi.
Położenie
Od północy Brzeźno oblewają wody Zatoki Gdańskiej. Od wschodu graniczy z dzielnicami Nowy Port i Letnica, od południa z dzielnicą Wrzeszcz Dolny a od zachodu z Zaspą-Rozstajami i Przymorzem Wielkim. Przez dzielnicę przechodzą dwa pasy wydm zaliczane do zachodnich krańców Mierzei Wiślanej – młodszy wzdłuż deptaku nadmorskiego i starszy po północnej stronie ul. Uczniowskiej. W tym drugim znajduje się najwyższy naturalny punkt dzielnicy, bezimienna wydma o wysokości 5,3 m npm[3].
Toponimia
Istnieje kilka hipotez dotyczących pochodzenia nazwy. Według jednej "Brzeźno" pierwotnie było nazwą jeziora, która została utworzona z formantem -no od podstawy roślinnej brzoza i oznaczała jezioro, nad którym rosną brzozy. Leżąca nad nim osada nazywała się Prusęcino (od zamieszkującej ją ludności pochodzenia pruskiego). Wiele wskazuje na to, że właśnie Prusęcino zmieniło później nazwę na Bresno (pierwszy zapis na ten temat pochodzi z 1323). Z uwagi na dwuznaczność nazwy odnoszącej się do jeziora i osady, jezioro przemianowano na "Zaspa". Druga hipoteza mówi o powstaniu nazwy osady od słowa brzeg odnoszącego się do nadmorskiego położenia.
Dawne zapisy nazwy: Prusicino, Prusęcino (1278), Bresno, Bresin (1480), Brieszno (1570), Bresen (1618). Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 12 listopada 1946[4].
Przystanek Szybkiej Kolei Miejskiej o nazwie „Gdańsk Brzeźno” wbrew swojej nazwie znajdował się w sąsiedniej dzielnicy Nowy Port.
Historia
Brzeźno – wieś
- XIII wiek – pierwsze wzmianki o Brzeźnie. Do początków XIX wieku było rybacką osadą należąca przez ponad 600 lat do cystersów z Oliwy.
- Wieś duchowna, należąca do klasztoru w Oliwie położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie gdańskim województwa pomorskiego[5].
- 1758 – wybudowanie dwóch latarni morskich, ułatwiających wejście do gdańskiego portu morskiego.
- 1769 – powstanie pierwszego zakładu przemysłowego – wytwórni saletry, założonej przez Franciszka Karola Deissela.
- 1773–1807 – przejęcie wsi z rąk cystersów przez Królestwo Prus i włączenie jej do dóbr oliwskich (Amt Oliva).
Czas kurortu
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Broesen1932.svg/450px-Broesen1932.svg.png)
1. Kościół pod wezwaniem św. Antoniego
2. Szkoła podstawowa
3. Rybacka część dzielnicy
4. Dom Zdrojowy
5. Hala Brzegowa
6. Molo
7. Łazienki
8. Stacja kolejowa Danzig Brösen
9. Stacja kwarantanny w Neufahwasser (Nowy Port)
10. Latarnia morska
11. Zespół budynków urzędowo-administracyjnych w Neufahwasser (Nowy Port): obóz dla uchodźców, Policja
- 1804 – major Ernst von Zieten rozpoczął wynajmowanie kwater oraz oferowanie kąpieli w łazienkach z podgrzaną wodą morską[6].
- 1810 – rozbudowa kąpieliska, zniszczonego przez sztorm w roku 1813.
- 1820 – wybudowanie przez francuskiego mistrza murarskiego Fryderyka Bladau zakładu kąpielowego. Zakład spłonął w pożarze w 1829.
- 1826 – wydanie przez Karla Eduarda Ertela lokalnego pisma pt. "Kallisto".
- 1830 – wybrukowanie pierwszej drogi łączącej Brzeźno z Gdańskiem (Nowym Portem).
- 1833 – powstanie kolejnego zakładu kąpielowego i wybudowanie przez Wilhelma Pastoriusa domu zdrojowego z 40 pokojami oraz łazienkami z wodą morską.
- 1838 – rozpoczęcie budowy drogi łączącej Brzeźno z Gdańskiem przez Nowe Szkoty. Budowę zakończono w 1848.
- 1843 – wybudowanie żelaznej latarni morskiej, zastępującej jedną z już istniejących.
- 1850 – budowa Fortu Brzeźno, mającego za zadanie zabezpieczenie dostępu do Nowego Portu. W latach 1908–1910 system fortyfikacji nadbrzeżnych przebudowano. Na północnym stoku Fortu Brzeźno wybudowano cztery stanowiska artylerii dalekosiężnej z pięcioma bunkrami dla artylerzystów. Do dziś przetrwało pięć schronów, cztery działobitnie i fosy.
- 1867 – oddanie do użytku linii kolejowej z Gdańska do Nowego Portu, wiodącej przez peryferie Brzeźna.
- 1891 – wybudowanie szkoły. Do tego czasu wszyscy mieszkańcy Brzeźna byli analfabetami.
- 1892 – pożar[7] i odbudowa (w 1893) eklektycznego domu zdrojowego z restauracją. Wewnątrz możliwe były ciepłe kąpiele w podgrzanej wodzie morskiej.
- 1899-1900 – budowa drewnianej Hali Brzegowej, z galeriami i 2 wieżami widokowymi. W hali znajdowały się restauracje, galerie spacerowe i miejsca do odpoczynku[8].
- koniec XIX wieku – wybudowanie linii tramwaju elektrycznego z Gdańska do Nowego Portu i z Nowego Portu przez Brzeźno do Wrzeszcza.
- 1900 – budowa stumetrowego molo (przedłużonego w latach międzywojennych do 250 metrów przy 6 m szerokości), do którego zawijały statki wycieczkowe.
- początek XX wieku – elektryfikacja Brzeźna.
- 1910 – sprzedanie kąpieliska gminie Brzeźno.
- 1914, 1 kwietnia – Brzeźno zostaje przyłączone do Gdańska[9].
- 1922–1926 – budowa kościoła rzymskokatolickiego.
- 1923 – powstanie cmentarza rzymskokatolickiego przy obecnej Al. Hallera (zamkniętego w 1948, zlikwidowanego decyzją wojewody w 1961, ekshumacji szczątków dokonano w grudniu 2014; pochowanych tu było około 800 osób)[10][11].
- 1945, 25 marca – wkroczenie do Brzeźna Armii Czerwonej.
Okres po II wojnie światowej
- 1962–1984 – okres budowy osiedli z "wielkiej płyty"; powstanie podziału na "nowe" i "stare" Brzeźno.
- Po 1989 – odzyskiwanie przez Brzeźno kąpieliskowo-wypoczynkowego charakteru:
- 1993–1996 – Budowa nowego mola, o długości 130 m[12][13].
- 2002–2003 – budowa ciągu pieszo-rowerowego łączącego Brzeźno z Sopotem
- 2002 – budowa hotelu Lival.
- 2003 – budowa hotelu Villa Pascal.
- 2005 – budowa hotelu Villa Corona; początek rewitalizacji dawnego parku zdrojowego.
- 2008 – II etap rewitalizacji dawnego parku zdrojowego.
Liczba ludności
Turystyka
Na plaży zorganizowano 2 letnie kąpieliska morskie[15]:
- Dom Zdrojowy Gdańsk Brzeźno – obejmujące 100 m linii brzegowej na wysokości wejścia na plażę nr 41.
- Molo Gdańsk Brzeźno – obejmujące 500 m linii brzegowej na wysokości wejścia na plażę od nr 49 do 52.
Budynek Domu Zdrojowego (ul. Zdrojowa 2) został wybudowany w 1893 w stylu eklektycznym, z klasycystyczną fasadą[16]. W 2016 podjęto decyzje o remoncie obiektu przez miasto. Odnowiony i oddany do użytku w końcu 2021 Dom Zdrojowy jest zarządzany przez Centrum Hewelianum i pełni funkcję Centrum Edukacji Ekologicznej z możliwością noclegów dla 60 osób, salą konferencyjną i kawiarnią[17]. Przewidywany pierwotnie termin rozpoczęcia prac przypadał na sierpień 2018[18], jednak uległ on rocznemu opóźnieniu, co w połączeniu opóźnieniem prac budowlanych spowodowało opóźnienie otwarcia z października 2019 i potem końca 2020 na 18 grudnia 2021[19]. Szacowany pierwotnie koszt prac wynoszący 16,5 mln zł[20] wzrósł ostatecznie do 23 mln zł[21].
Pozostałe obiekty turystyczne:
- Stare budynki rybackie
- Fortyfikacje z XIX i XX wieku
- Molo
- Plaża strzeżona
- Ścieżka rowerowa do Sopotu
- Kościół pw. św. Antoniego Padewskiego w Gdańsku z 1926 roku
- Park Brzeźnieński im. Jana Jerzego Haffnera
- 2 topole białe – pomniki przyrody – na skwerze ulic Południowej i Pułaskiego[22].
- teren rekreacyjny w miejscu dawnej Hali Brzegowej (od 2020)[23]
Rada Dzielnicy
W Radzie Dzielnicy zasiada 15 radnych. W kadencji 2019–2024[24]:
- Przewodniczący Zarządu Dzielnicy – Jarosław Gudzowski
- Przewodniczący Rady Dzielnicy – Dobrosław Bielecki
Plaża i statek wychodzący z portu morskiego w Gdańsku
Przypisy
- ↑ BIP - Urząd Miejski w Gdańsku, bip.gdansk.pl [dostęp 2020-04-28] .
- ↑ Dr F. Lorentz "Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem" (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3)
- ↑ Tomasz Larczyński , Korona Trójmiasta: najwyższe punkty wszystkich dzielnic. Część 1, „Trojmiasto.pl”, 10 października 2022 [dostęp 2022-11-30] .
- ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
- ↑ Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w. : rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna / Marian Biskup, Andrzej Tomczak. Toruń 1955, s. 91.
- ↑ pc: Najstarsze kąpielisko w Polsce na dawnych pocztówkach. Trójmiasto.Wyborcza.pl, 2019-07-19.
- ↑ Bartosz Gondek: Jeszcze na początku XX w. to kąpielisko konkurowało popularnością z Sopotem. Trójmiasto.Wyborcza.pl, 2015-11-23.
- ↑ pc: Najstarsze kąpielisko w Polsce na dawnych pocztówkach. Trójmiasto.Wyborcza.pl, 2019-07-19.
- ↑ Brzeźno w granicach Gdańska, czyli kąpielisko od 1914 roku, historia.trojmiasto.pl, 14 czerwca 2010 [dostęp 2010-06-14] .
- ↑ Piotr Celej: W zapadliskach po grobach walają się butelki. Od 15 lat nic się nie zmieniło. wyborcza.pl, 2014-11-30. [dostęp 2014-12-20]. (pol.).
- ↑ Ewa Karendys: Deweloper kupił tereny dawnego cmentarza w Brzeźnie. wyborcza.pl, 2015-02-26. [dostęp 2014-02-26]. (pol.).
- ↑ GDAŃSK dla aktywnych, gdansk.pl [dostęp 2011-12-15] [zarchiwizowane z adresu 2012-10-17] .
- ↑ Sztormy mocno uszkodziły molo w Brzeźnie. Wiosną remont, trojmiasto.gazeta.pl, 22 marca 2012 .
- ↑ a b c d Brzeźno – Trochę historii...
- ↑ Uchwała nr XXXVI/782/13 Rady Miasta Gdańska z dnia 28 marca 2013 r. ws. wykazu kąpielisk (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2013 r. poz. 2003)
- ↑ Bartosz Gondek: Jeszcze na początku XX w. to kąpielisko konkurowało popularnością z Sopotem. Trójmiasto.Wyborcza.pl, 2015-11-23.
- ↑ Ewa Karendys: Miasto nie sprzeda Domu Zdrojowego. Skorzystają uczniowie i mieszkańcy. Trójmiasto.Wyborcza.pl, 2016-10-25.
- ↑ Ewa Karendys: Dom Zdrojowy znów będzie perełką Brzeźna. Powstanie tu hostel, centrum edukacji ekologicznej i restauracja. Trójmiasto.Wyborcza.pl, 2018-04-24.
- ↑ Brzeźno ma piękną wizytówkę przy samej plaży. W sobotę otwarcie Domu Zdrojowego
- ↑ Ewa Karendys: Dom Zdrojowy przy plaży znów wizytówką Brzeźna. W środku m.in. centrum edukacji i restauracja. Trójmiasto.Wyborcza.pl, 2019-04-04.
- ↑ ek: Dom Zdrojowy w Brzeźnie odzyskuje dawny blask. Trójmiasto.Wyborcza.pl, 2019-09-11.
- ↑ Wykaz i mapa lokalizacji pomników przyrody na terenie miasta Gdańska. [dostęp 2014-06-15].
- ↑ "Dziura wstydu" w Brzeźnie znika po prawie 30 latach. Powstanie tu strefa rekreacyjna
- ↑ Rada Dzielnicy Brzeźno, radadzielnicybrzezno [dostęp 2020-04-04] (pol.).
Literatura
- Był sobie Gdańsk. Brzeźno, Nowy Port, Grzegorz Fortuna, Donald Tusk, Gdańsk 2004
- Brzeźno – Najstarsze Kąpielisko Wybrzeża Gdańskiego, Waldemar Nocny, Gdańsk 2004
- Zarys dziejów kąpieliska w Brzeźnie, Acta Cassubiana, t. V, Wojciech Konkel, Gdańsk 2003
- Miasto jak ogród – Brzeźno, Polski Klub Ekologiczny, 2/1997
Linki zewnętrzne
- Strona o Brzeźnie. wojazer.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-07-02)].
- Dwie ulice dawnego Brzeźna
- Brzeźno w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego
- „Tramwajem po trawiastym dywanie”
Media użyte na tej stronie
Autor:
Mapa gminy Gdańsk, Polska
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 54.92 N
- S: 53.40 N
- W: 16.65 E
- E: 19.75 E
Autor: Gliwi, Licencja: CC BY-SA 4.0
Das alte Brösen, heute Stadtteil von Danzig, hat seinen Charme zum Teil behalten. Hier alte Häuser und das alte Kopfsteinpflaster unweit des Strandes.
Autor: Artur Andrzej, Licencja: CC0
Gdańsk Brzeźno, ul. Korzeniowskiego.
Autor: Brosen, Licencja: CC BY-SA 2.5
Plan Gdańska-Brzeźna w 1932 roku
Opis
1. Kościół pod wezwaniem św. Antoniego
2. Szkoła podstawowa
3. Rybacka część dzielnicy
4. Dom Zdrojowy
5. Hala Brzegowa
6. Molo
7. Łazienki
8. Stacja kolejowa Danzig Brösen
9. Stacja kwarantanny w Neufahwasser (Nowy Port)
10. Latarnia morska
Autor: Artur Andrzej, Licencja: CC0
"Pleiades spirit" wychodzi z gdańskiego portu.
(c) Diego Delso, CC BY-SA 3.0
Promenade pier of Brzezno, Gdansk, Poland