Bug


Bug
Ilustracja
Bug we wsi Stare Mierzwice
KontynentEuropa
Państwo Ukraina
 Białoruś
 Polska
Rzeka 3 rzędu
Długość772 (odcinek graniczny 363[1]) km
Powierzchnia zlewni39 420[1] km²
Średni przepływ154 m³/s w dolnym biegu koło Wyszkowa
Źródło
MiejsceWyżyna Podolska (Ukraina) Werchobuż
Wysokość311 m n.p.m.[2]
Współrzędne49°52′17,0″N 25°05′45,9″E/49,871400 25,096080
Ujście
RecypientNarew
MiejsceJezioro Zegrzyńskie , Arciechów
Wysokość75 m n.p.m.
Współrzędne52°32′00″N 21°15′12″E/52,533333 21,253333
Położenie na mapie Europy
Mapa lokalizacyjna Europy
źródło
źródło
ujście
ujście
Bug w Wyszkowie

Bug (biał. Заходні Буг, Zachodni Buh; ukr. Західний Буг, Zachidnyj Buh) – rzeka, będąca dopływem Narwi, przepływająca przez zachodnią Ukrainę, wschodnią Polskę i zachodnią Białoruś.

Dorzecze

Długość Bugu wynosi 772 km[3], a powierzchnia dorzecza 39 420 km². Z tego większość leży na terenie Polski – 19,4 tys. km², (49,2%). Na terenie Ukrainy leży 10,8 tys. km² (27,4%) obszaru zlewni, na Białorusi natomiast 9,2 tys. km² (23,3%)[1]. Średni przepływ w dolnym biegu, w Wyszkowie, wynosi 154 m³/s[4], co czyni go czwartą co do wielkości rzeką Polski[3]. Dorzecze rozciągnięte jest południkowo. Obejmuje kilka regionów geologicznych i fizjograficznych[2].

Nazwa rzeki jest tak zwanym substratem językowym: została przejęta przez Lechitów od ludności wcześniej zamieszkujące jej dorzecze[5].

Przebieg

Bug pomiędzy Niemirowem a Gnojnem. W tym miejscu przestaje być rzeką graniczną między Polską a Białorusią
Alegoria Bugu, posąg przed pałacem Na Wyspie w Warszawie

Bug ma źródło w Werchobużu [6][7] na północnej Wyżynie Podolskiej na Ukrainie, na wysokości 311 m n.p.m. Wpływa do jeziora Zegrzyńskiego, stanowiąc jednocześnie lewy dopływ Narwi. W większości (około ¾ długości) biegnie na wysokości 100–200 n.p.m. Na odcinku 363 km[2] (GołębieNiemirów)[2][8] stanowi granicę z Ukrainą i Białorusią. Koryto Bugu w Zosinie jest najdalej na wschód wysuniętym miejscem Polski (24,9°E)[9]. W najwyższej swojej części Bug płynie przez Kotlinę Pobuża, dalej przez Wyżynę Wołyńską oraz jej subregiony: Grzędę Sokalską, Kotlinę Hrubieszowską oraz Grzędę Horodelską. Zakole bugu nieopodal Horodła wyznacza granicę Wyżyn Ukraińskich i Niżu Wschodniobałtycko-Białoruskiego. Od Horodła po ujście Krzny Bug biegnie przez cztery obszary Podlasia (prowincja Nizina Środkowoeuropejska, podprowincja Niziny Środkowopolskie)[2].

Zbudowany w XIX wieku Kanał Królewski (budowę rozpoczęto w 1786) łączy Bug przez Prypeć z Dnieprem[10].

Do 1962 uznawano, że Narew jest dopływem Bugu[11], który ma większy średni przepływ w miejscu połączenia rzek (przepływ Narwi w Zambskach Kościelnych wynosi 140 m³/s)[4].

Główne dopływy

Lewe
  • Pełtew
  • Udal
  • Bukowa
  • Huczwa
  • Wełnianka
  • Sołokija
  • Uherka
  • Włodawka
  • Krzna
  • Toczna
  • Cetynia
  • Liwiec
  • Grabar
Prawe
  • Ług
  • Muchawiec
  • Leśna
  • Nurzec
  • Brok

Miejscowości nad rzeką Bug

Uporządkowane od źródeł do ujścia:

  • Czerwonogród
  • Sokal
  • Kryłów
  • Strzyżów
  • Zosin
  • Horodło
  • Dubienka
  • Dorohusk
  • Świerże
  • Wola Uhruska
  • Zbereże
  • Orchówek
  • Włodawa
  • Michalków
  • Murawiec
  • Kuzawka
  • Sławatycze
  • Kodeń
  • Żuki
  • Terespol
  • Brześć
  • Neple
  • Krzyczew
  • Pratulin
  • Niemirów
  • Gnojno
  • Serpelice
  • Mielnik
  • Kózki
  • Drohiczyn
  • Granne
  • Nur
  • Zuzela
  • Małkinia Górna
  • Brok
  • Brańszczyk
  • Kamieńczyk
  • Wyszków
  • Popowo Kościelne
  • Kania Polska
  • Arciechów

Przyroda

Okolice Bugu wyróżniają się znacznym zróżnicowaniem siedlisk i wystąpujących w nich gatunków. Na odcinku od Gołębi do Terespola stwierdzono występowanie około tysiąca gatunków roślin naczyniowych. Fauna również jest różnorodna – należy do niej blisko 100 gatunków motyli dziennych (około 70% wszystkich polskich gatunków), 44 gatunki ryb (to odpowiednio 57%) oraz 158 gatunków ptaków lęgowych i prawdopodobnie lęgowych (69%). Część doliny Bugu objęta jest ochroną – to 37,6% powierzchni leżących na wymienionym obszarze gmin, od Włodawy Miasto po Mircze)[8].

Zanieczyszczenie

Przeprowadzone w 2005 roku badania poświęcone granicznemu odcinkowi Bugu (363 km) wykazały, że woda w tamtym odcinku rzeki należała w całości do IV i V klasy jakości, to jest słabej (92%) i złej (8%). W latach 2010–2012 oceniona została jakość wód Bugu na odcinku od Kryłowa (pierwszy punkt pomiarowy po wpłynięciu Bugu z Ukrainy). Do Dorohuska woda wykazywała słaby stan ekologiczny (IV klasa), do Terespola stan umiarkowany (III klasa) po czym znów stan wód pogarszał się do słabego. Jako przyczynę złej jakości wód wskazano w 2016 niewystarczającą współpracę międzynarodową[1].

Zobacz też

  • Boh
  • Podlaski Przełom Bugu
  • Dolina Dolnego Bugu

Przypisy

  1. a b c d Edward Lis, Ochrona wód zlewni Bugu, „Kontrola Państwowa”, 4/lipiec-sierpień/2016, s. 65–74.
  2. a b c d e Zdzisław Michalczyk, Wojciech Sobolewi. Charakterystyka hydrologiczna dorzecza Bugu. „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska – Sectio B”. 57, s. 111–125, 2002. 
  3. a b Świat w porach roku. Demart, 2004, seria: Atlas do przyrody. ISBN 83-7427-016-0.
  4. a b Maciej Karpowicz: Lokalne i regionalne czynniki kształtujące strukturę zooplanktonu skorupiakowego siedlisk systemu rzecznego Narwi. Białystok, 2015. [dostęp 2017-10-27].
  5. W.P. Cienkowski, Sekrety imion własnych, Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1965, s. 136.
  6. Mieczysław Orłowicz: Ilustrowany przewodnik po Galicyi, Bukowinie, Spiszu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim. Lwów: Karol Kwieciński, 1919, s. 99.
  7. Grzegorz Rąkowski: Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej. Cz. 3: Ziemia lwowska. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2007, s. 297. ISBN 978-83-89188-66-3.
  8. a b Wioletta Kałamucka, Krzysztof Kałamucki. Zagospodarowanie turystyczne gmin nadbużańskich w odcinku granicznym Dołhobyczów–Włodawa na tle istniejących obszarów chronionych. „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska – Sectio B”. 66 (2). s. 103–119. 
  9. Jan Pawłowski: 1. Środowisko przyrodnicze okolic Hrubieszowa. W: pod red. Ryszarda Szczygła: Dzieje Hrubieszowa. T. 1. Od pradziejów do 1918 roku. Hrubieszów: 2006.
  10. Jan Pyś: Administracja żeglugi śródlądowej w Polsce - rys historyczny. Urząd Żeglugi Śródlądowej we Wrocławiu, 2014.
  11. hasło „Bug” w Wielkiej encyklopedii powszechnej PWN. W haśle „Narew”, napisanym kilka lat później, Bug jest dopływem Narwi.

Linki zewnętrzne

  • Bug w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.

Media użyte na tej stronie

Blue 0080ff pog.svg
Autor: One Salient Oversight, Licencja: CC0
modded version of File:Blue_pog.svg
Europe relief laea location map.jpg
Autor: Alexrk2, Licencja: CC BY-SA 3.0
Physical location map Europe; Lambert azimuthal equal-area projection
Wyszkow Bug.jpg
Wyszków – widok na Bug z mostu drogowego.
Commons-logo.svg
The Wikimedia Commons logo, SVG version.
Blue pog.svg
Shiny blue button/marker widget.
Bug-Stare-Mierzwice-154.jpg
Autor: Grzegorz W. Tężycki, Licencja: CC BY-SA 4.0
Bug w okolicach Starych Mierzwic.
Wikimedia Community Logo.svg
Logo społeczności Wikimedia. Proszę zauważyć, że w przeciwieństwie do większości logotypów związanych z ruchem Wikimedia, to logo nie jest zarejestrowane jako znak towarowy.
Niemirów Bug 10.07.2009 p.jpg
Autor: Przykuta, Licencja: CC BY-SA 4.0
Bug przy miejscowości Niemirów, gmina Mielnik, woj. podlaskie. W tym rejonie Bug przestaje być rzeką graniczną między Polską a Białorusią.
Information icon4.svg
An i icon for templates and the like
Man statue in Lazenki.JPG
Autor: Lvova Anastasiya (Львова Анастасия, Lvova), Licencja: CC BY-SA 3.0
Alegoria rzeki Bug, posąg na tarasie przed Pałacem na Wyspie w Łazienkach Królewskich w Warszawie. Rzeźba autorstwa Ludwika Kaufmanna z 1855 r.
WiktionaryPl nodesc.svg
(c) Wikimedia Foundation, CC BY-SA 3.0

The logo for the Polish language Wiktionary without "Wolny, wielojęzyczny Wikisłownik" ("Free, multilingual, Wiktionary")

.
Disambig.svg
Symbol wieloznaczności