Chociebuż
![]() Stary rynek | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Kraj związkowy | |||||
Burmistrz | Holger Kelch | ||||
Powierzchnia | 165,15 km² | ||||
Wysokość | 75 m n.p.m. | ||||
Populacja (31 grudnia 2013) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Nr kierunkowy | 0355 | ||||
Kod pocztowy | 03042-03055 | ||||
Tablice rejestracyjne | CB | ||||
![]() | |||||
Strona internetowa | |||||
Portal ![]() |
Chociebuż (niem. Cottbus[2], wym. [ˈkɔtbʊs]; dolnołuż. Chóśebuz[3], wym. [ˈχɛɕɛbus] lub [ˈχɨɕɛbus]; górnołuż. Choćebuz, wym. [ˈkʰɔt͡ʃɛbus]; czes. Chotěbuz, wym. [ˈxocɛbus]) – miasto na prawach powiatu we wschodnich Niemczech w kraju związkowym Brandenburgia, nad Sprewą. Jest drugim co do wielkości, po Poczdamie, stolicy Brandenburgii, miastem tego kraju związkowego; główne miasto oraz kulturalna stolica Dolnych Łużyc.
Etymologia
Nazwa dzierżawcza utworzona przy pomocy formantu -jь (najstarsze słowiańskie nazwy dzierżawcze)[4], prawdopodobnie od imienia Chociebud/Chociebąd, podobne: czeski Chotěbuz, Chotěboř, dolnołużyckie Kósobuz (niemieckie Kunersdorf w gminie Kolkwitz).
Historia

W 930 r. król Henryk I nakazał wznieść warownię nieopodal osiedla łużyckiego. Przy niej w okresie późniejszym powstało osiedle będące zalążkiem przyszłego miasta. W maju 1002 roku – Bolesław I Chrobry przekroczył z wojskiem graniczny Bóbr i zajął Milsko, Łużyce i Miśnię. W latach 1002–1031 Chociebuż znalazł się pod polskim panowaniem. W 1156 r. miasto było ważnym punktem składowania soli na trakcie Halle (Saale)-Głogów. W 1445 r. miasto wraz z okolicami zostało przyłączone do Brandenburgii, stanowiąc eksklawę brandenburską (a później pruską) w środku Łużyc, należących do Czech, Węgier, ponownie Czech, a następnie Saksonii[5]. Od średniowiecza trwał napływ osadników z Niemiec. W 1514 r. w Chociebużu zostało założone gimnazjum zwane „Universitas Serborum” (Uniwersytet Łużyczan). Jego założycielem był Łużyczanin, Jan Rak, działający również w Krakowie[6]. Podczas wojny trzydziestoletniej Chociebuż uległ poważnym zniszczeniom. W końcu XVII w. osiedlili się tutaj francuscy hugenoci, którzy wprowadzili uprawę tytoniu i hodowlę jedwabnika. W 1780 r. liczba mieszkańców Chociebuża przekroczyła 4 tysiące[7]. W 1807 r. pruska enklawa, obejmująca Chociebuż i okolice, została połączona z resztą Łużyc i wcielona do Królestwa Saksonii. Stan ten trwał do kongresu wiedeńskiego w 1815 r., który przekazał Chociebuż wraz z całymi Dolnymi Łużycami, Prusom.
Od poł. XIX w. w Chociebużu trwał okres industrializacji: stworzono fabryki tekstylne, z których miasto było znane za granicą, oraz prowadzono wydobycie węgla brunatnego.
Od 1886 roku miasto należało do rejencji frankfurckiej w prowincji Brandenburgia. W mieście stacjonował 52 Pułk Piechoty im. von Alvenslebena (6 Brandenburski)[8].
Podczas II wojny światowej lokalny przemysł prowadził produkcję dla celów wojskowych, dlatego też miasto stało się celem ataków lotniczych. W lutym 1945 r. zostało poważnie zniszczone podczas amerykańskiego nalotu. W kwietniu 1945 r. toczyły się tutaj zacięte walki między wojskami sowieckimi i niemieckimi. W mieście zniszczeniu uległo 34 procent budynków[9].
W NRD stolica okręgu Chociebuż. Po wojnie w 1952 r. w Chociebużu powstała pierwsza łużycka szkoła średnia i łużycki zespół pieśni i tańca, a przy lokalnej rozgłośni radiowej działała sekcja łużycka. Od lat 60. XX w. prowadzono intensywną urbanizację miasta, budując wiele nowych osiedli. W 1954 r. powstał w mieście ogród zoologiczny. W 1976 r. liczba mieszkańców przekroczyła 100 tys. W 1981 roku w miejscowym więzieniu przeprowadzony został strajk głodowy w proteście przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce[10].
Zabytki
- Wieża Grodkowska (Spremberger Turm/Grodkojska wěža) – pozostałość umocnień miejskich z XV w., zbudowana w 1823 r. Uważana jest za symbol miasta.
- Wieża Mennicza (Münzturm) – gotycka, z wiatrowskazem, herbem miasta i datą 1603. Kiedyś służyła jako miejscowa mennica.
- Kościół pofranciszkański św. Mikołaja (St. Nikolai-Kirche) z XV w., gotycki z barokowym ołtarzem. W kościele zachował się najstarszy nagrobek na Łużycach pochodzący z 1230 r.
- rynek ze starymi kamienicami i apteką Pod Lwem z 1568 r.
- Młyn Krupniczy (Spreewehrmühle) z XVII w.
- Kościół Zamkowy (Schlosskirche) z 1714 r. zbudowany przez hugenotów
- Fontanna Sukienników (Marktbrunnen) z XVIII w.
- Park Branicki (Branitzer Park) z zamkiem z 1772 (przebudowany w 1850 r.), w którym mieści się Muzeum Regionalne. Na jeziorze w parku znajduje się piramida, w której pochowany został założyciel parku, podróżnik, książę Hermann von Pückler-Muskau.
- Teatr Państwowy (Staatstheater Cottbus) z 1908 r., secesyjny
Gospodarka
W mieście rozwinięty jest przemysł włókienniczy, odzieżowy, materiałów budowlanych oraz taboru kolejowego.
Transport
W mieście funkcjonuje sieć tramwajowa i autobusowa, obsługiwana przez dwie firmy: Cottbusverkehr GmbH i Neißeverkehr GmbH. Łącznie 45 linii, z tego cztery tramwajowe i 41 autobusowych. Sieć obejmuje 569 przystanków i ma długość około 934 km. Jest obsługiwana przez 26 tramwajów i 55 autobusów (2009). Oprócz tego funkcjonuje kolej parkowa (o rozstawie toru 600 mm), która obsługuje rozległe tereny rekreacyjne – od dworca normalnotorowej kolei Cottbus Sandow, poprzez stadion piłkarski, targi, zoo, aż do parku zamkowego.
W 1868 r. Chociebuż uzyskał połączenie kolejowe z Berlinem (przez Lübbenau) i Görlitz. Miasto jest ważnym węzłem kolejowym, funkcjonują połączenia m.in. przez Doberlug do Lipska, przez Elsterwerdę do Drezna, przez Guben do Frankfurtu nad Odrą i przez Forst do Żar. Znajdują się tutaj cztery stacje kolejowe, w tym główna – Bahnhof Cottbus.
Klimat (1979-2013)
Miesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | Roczna |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Rekordy maksymalnej temperatury [°C] | 15.5 | 19.1 | 23.5 | 30.7 | 32.7 | 36.6 | 37.7 | 38.4 | 31.3 | 27.5 | 19.1 | 15.0 | 38,4 |
Średnie temperatury w dzień [°C] | 2.7 | 4.0 | 8.8 | 14.6 | 20.0 | 22.6 | 24.7 | 24.5 | 19.6 | 14.1 | 7.4 | 3.8 | 13,9 |
Średnie dobowe temperatury [°C] | 0.0 | 0.7 | 4.4 | 9.1 | 14.2 | 17.0 | 19.0 | 18.5 | 14.2 | 9.5 | 4.4 | 1.3 | 9,4 |
Średnie temperatury w nocy [°C] | -2.9 | -2.6 | 0.4 | 3.6 | 8.2 | 11.4 | 13.4 | 13.0 | 9.6 | 5.4 | 1.5 | -1.2 | 5,0 |
Rekordy minimalnej temperatury [°C] | -24.4 | -21.7 | -15.6 | -6.6 | -2.1 | 1.4 | 5.6 | 4.7 | 1.6 | -7.3 | -11.6 | -20.1 | −24,4 |
Opady [mm] | 39 | 33 | 39 | 35 | 53 | 53 | 72 | 58 | 45 | 33 | 44 | 46 | 549 |
Średnia liczba dni z opadami | 10 | 9 | 9 | 7 | 9 | 9 | 10 | 9 | 8 | 8 | 9 | 10 | 107 |
Źródło: Na podstawie 35-lecia 1979-2013[11] |
Dolnołużyczanie
Chociebuż jest ośrodkiem kulturalnym Dolnołużyczan. Działa tu dolnołużyckie gimnazjum i uniwersytet ludowy, a także Muzeum Łużyckie (Serbski Muzej/Wendisches Museum).
Polacy w Chociebużu
W latach 1002–1031 Chociebuż leżał w granicach Polski[12]. W latach 1807–1815 wraz z Królestwem Saksonii miasto było związane unią z Księstwem Warszawskim.
Do miejscowego gimnazjum uczęszczał Konrad Jażdżewski[13] W trakcie I wojny światowej wikarym w Chociebużu był ks. Tomasz Reginek[14]. W trakcie II wojny światowej w mieście byli więzieni przez Niemców m.in. polski działacz narodowy Teodor Spiralski[15] i aktor Władysław Hańcza[16]. Pracownikiem Uniwersytetu Technicznego w Chociebużu był Jerzy Drewnowski[17].
Nauka i oświata
- Brandenburski Uniwersytet Techniczny (Brandenburgische Technische Universität)
- Wyższa Szkoła Łużycka (Hochschule Lausitz)
Sport
- Energie Cottbus – klub piłkarski
- Stadion der Freundschaft – stadion piłkarski
- Mistrzostwa Europy Juniorów w Lekkoatletyce 1985
Miasta partnerskie
Nadrenia Północna-Westfalia: Gelsenkirchen
Włochy: Grosseto
Słowacja: Koszyce
Rosja: Lipieck
Francja: Montreuil
Wielka Brytania: Nuneaton and Bedworth
Saara: Saarbrücken
Bułgaria: Tyrgowiszte
Polska: Lubin, Chełm, Zielona Góra
Zobacz też
- Chociebórz – wieś w województwie opolskim
Przypisy
- ↑ www.statistik-berlin-brandenburg.de. statistik-berlin-brandenburg.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-06-16)]..
- ↑ Przejściowo także Kottbus.
- ↑ Według starej pisowni Chośebuz.
- ↑ Henryk Łowmiański, Początki Polski, T. 3, Warszawa 1967, s. 57.
- ↑ Šołta 1984 ↓, s. 27.
- ↑ Šołta 1984 ↓, s. 33.
- ↑ Šołta 1984 ↓, s. 43.
- ↑ Wykaz niemieckich pułków piechoty 1914-1918
- ↑ Šołta 1984 ↓, s. 138.
- ↑ „Uczcie się Polski”. Film o „Solidarności” i opozycji politycznej w NRD. Deutsche Welle.
- ↑ European Climate Assessment & Dataset. [dostęp 2014-08-27].
- ↑ Šołta 1984 ↓, s. 8.
- ↑ Archeologia dobrego człowieka Urząd Miasta Łódź.
- ↑ Dariusz Jądro (red.), Proboszcz rybnicki – ks. Tomasz Reginek, Czerwionka-Leszczyny 2005.
- ↑ Jan Mielżyński: Teodor Spiralski. Życie-Walka-Rodzina. Sulechów – Zbąszyń: 2014.
- ↑ Władysław Hańcza, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [online] [dostęp 2021-04-10] .
- ↑ O Dorocie Sölle wspomnienie nie tylko osobiste racjonalista.pl.
Bibliografia
- Krzysztof Radosław Mazurski , Andrzej Zieliński , Łużyce, Warszawa: KAW, 1984, ISBN 83-03-00772-6, OCLC 76329792 .
- Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich Wydawnictwo, 1984. ISBN 83-04-01643-5. OCLC 778425388. (pol.).
Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona miasta (po polsku)
- Wyższa Szkoła Łużycka (po polsku)
- Muzeum Łużyckie
- Chociebuż, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 597 .
Media użyte na tej stronie
Autor: Hanhil based on work by NordNordWest, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location map of Brandenburg, showing position of Brandenburg within Germany
Autor: NordNordWest, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location map of Germany (Wp article: en:Germany)
Autor: Mariusz Paździora, Licencja: CC BY-SA 4.0
Stacja kolejowa w Chociebużu na Dolnych Łużycach.
Autor: MOs810, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kolej parkowa (Parkeisenbahn) w Cottbus.
Autor: Stormfighter, Licencja: CC BY 3.0
information communication and multimedia center Cottbus (IKMZ)
Autor: Sane, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Stadium of the german soccer team "Energie Cottbus".
Autor: David Liuzzo, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Arms of the electorate of Brandenburg, later arms of the Prussian province Brandenburg.