Chorzów-Batory

Chorzów Batory
Dzielnica Chorzowa
Ilustracja
Ratusz dawnej gminy Hajduki Wielkie (2005)
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Miasto

Chorzów

Data założenia

1903

W granicach Chorzowa

1939

SIMC

0938901

Położenie na mapie Chorzowa
Mapa konturowa Chorzowa, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Chorzów Batory”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Chorzów Batory”
Ziemia50°16′10″N 18°56′21″E/50,269560 18,939170
Portal Polska

Chorzów-Batory, też: Chorzów Batory, (niem. 1941–1945 Königshütte-Bismarck; śl. Hajduki[1]) – dzielnica Chorzowa położona w południowej części miasta.

Historia

Początki istniejącej tu osady Hajduki sięgają przełomu XVI i XVII wieku. W roku 1882 w Dolnych Hajdukach była kopalnia węgla, wielka piekarnia parowa oraz łomy piaskowca.[2] W 1903 r. dwie gminy: Hajduki Dolne (niem. Nieder-Heiduk) i Hajduki Górne (niem. Ober-Heiduk) zostały połączone dekretem cesarza Wilhelma II w gminę Bismarckhütte. Było to związane z uruchomieniem w 1873 Huty Bismarcka (niem. „Bismarckhütte”, od 1933 r. Huta Batory) oraz założenia destylarni smoły (1888), która stanowiła zalążek przyszłych Zakładów Chemicznych „Hajduki”.

W okresie międzywojennym wieloletnim naczelnikiem gminy Hajduki Wielkie został dowódca powstańczy Karol Grzesik, który w 1936 r. został prezydentem Chorzowa[3]. W latach 1926–1939 Hajduki Wielkie były siedzibą starostwa powiatu świętochłowickiego, stanowiącego część dawnego powiatu bytomskiego, przyznaną Polsce. Władze gminy użyczyły staroście teren pod budowę gmachu (obecnie Urząd Miejski w Świętochłowicach), którego budowę ukończono w 1926 r.

Po Hajdukach Nowych (Neu-Heiduk, 1934), również Hajduki Wielkie utraciły samodzielność z dniem 1 kwietnia 1939 r., poprzez (de facto, choć nie kompletnie de jure) włączenie do miasta Chorzowa, przy czym zachodnie krańce, obejmujące Kalinę, Kolonię Dworcową (ob. ul. Hajduki) oraz rejon przy rozwidleniu szlaków kolejowych Katowice–Gliwice i Katowice–Bytom ze szkołą i starostwem właśnie znoszonego powiatu świętochłowickiego przyłączono do Świętochłowic[4]. Połączenie Hajduk Wielkich z Chorzowem dokonało się za zgodą rad obu gmin i z poparciem samych mieszkańców, gdyż przyłączenie do miasta o statusie powiatu, jakim był Chorzów, wiązało się z szeregiem udogodnień dla mieszkańców i przedsiębiorców, przede wszystkim podatkowych.

W okresie międzywojennym gmina Hajduki Wielkie była znana przede wszystkim z sukcesów drużyny piłkarskiej Ruchu Wielkie Hajduki, która w styczniu 1939 zmieniła nazwę na Ruch Chorzów. Na terenie gminy działał też klub piłkarski Bismarckhütter Ballspiel Club (7 stycznia 1923 połączył się z Ruchem). Słynne były też, również daleko poza Śląskiem, popularne (niemieckojęzyczne) wielkie chóry ludowe Fritza Lubricha.

Nazwa

Aby zaakcentować włączenie Hajduk Wielkich do Chorzowa, w dniu 11 kwietnia 1939 r. ogłoszono nowy podział miasta na sześć dzielnic, przy czym dzielnicę VI nazwano Chorzów-Batory, wykorzystując nową nazwę huty z 1933 r.[5]

Pisownia nazwy nowej dzielnicy Chorzów-Batory, choć ustalona zgodnie z regułami ortograficznymi języka polskiego z 1936 roku (potwierdzonymi współcześnie przez Radę Języka Polskiego), po II wojnie światowej wahała się raz z dywizem, a raz bez (Chorzów Batory), prawdopodobnie na wzór nazwy innej dzielnicy miasta – Chorzowa Starego. Od momentu wyznaczenia VI dzielnicy Chorzowa do dziś nie dokonano ujednolicenia nazwy dzielnicy z nazwą urzędową głównej miejscowości – Hajdukami Wielkimi. W związku z tym wśród części mieszkańców odradza się chęć przywrócenia tradycyjnej nazwy Hajduki Wielkie (funkcjonującej do dziś w oficjalnym obiegu urzędowym i codziennym użytku części mieszkańców), przy czym warto zaznaczyć, że nie istnieją tendencje do usamodzielnienia się tej dzielnicy, gdyż obecni mieszkańcy czują więź z Chorzowem.

W okresie PRL-u i później, do roku 1991, posługiwano się oficjalną, choć nieurzędową, nazwą dzielnicy Chorzów IV. W zasadzie miała ona szersze znaczenie niż Chorzów-Batory, gdyż pojawiła się już po przyłączeniu do Chorzowa części Niedźwiedzińca. Często jednak posługiwano się tymi terminami zamiennie. Uchwałą Rady Miasta nadano dzielnicy IV oficjalną nazwę Chorzów Batory (należy pamiętać, że była to jedynie nazwa dzielnicy administracyjnej, a nie nazwa urzędowa miejscowości). Jednak od momentu uchwalenia nowego, obowiązującego do dziś Statutu Miasta Chorzów (29 października 2009 r.)[6], nie istnieje jednostka pomocnicza miasta (JPM) obejmująca Hajduki Wielkie, a jedyną wydzieloną JPM jest osiedle Maciejkowice[7].

Dzielnica

Chorzów-Batory posiada własny dworzec kolejowy Chorzów Batory (przy ul. Armii Krajowej) na trasie Katowice–Gliwice, Katowice–Lubliniec. Jest ważnym węzłem drogowym (Autostrada A4 i DTŚ). Na terenie dzielnicy znajduje się nowoczesny kompleks sportowy w rejonie ulicy Granicznej. Głównymi ulicami dzielnicy są: ul. Armii Krajowej oraz Stefana Batorego, łącząca się ze Szpitalną.

Edukacja

Szkoły ponadpodstawowe:

Parafie

Galeria

Zobacz też

Przypisy

  1. Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958.
  2. Hajduk 1) Dolny 2) Górny, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 8.
  3. Encyklopedia powstań śląskich, red. F. Hawranek, Opole 1982, s. 165.
  4. „Dziennik Ustaw Śląskich” 1939, nr 6, poz. 14.
  5. Podział miasta Chorzowa na dzielnice, „Tygodnik Urzędowy Miasta Chorzowa”, R. VI, nr 14, poz. 89, 11 kwietnia 1939.
  6. Uchwała Nr XLII/803/09 Rady Miasta Chorzów z dnia 29 października 2009 r. w sprawie Statutu Miasta Chorzów [dostęp 2018-03-20].
  7. Uchwała Nr XV/206/99 Rady Miejskiej w Chorzowie z dnia 28 października 1999 r. w sprawie przyjęcia jednolitego tekstu statutu Osiedla Maciejkowice [dostęp 2018-03-20].

Media użyte na tej stronie

Silesian Voivodeship location map2.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of en:Silesian Voivodeship with counties (powiats) and municipalities (gminas). Geographic limits of the map:
  • N: 51.1617 N
  • S: 49.2956 N
  • W: 17.8872 E
  • E: 20.0559 E
Budynek szkolny, elewacja południowa (od boiska).jpg
Autor: Knieszporek, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Budynek szkolny, elewacja południowa (od boiska). Obecnie III L.O. im. Stefana Batorego i Gimnazjum nr 7 im. A. Mickiewicza w Chorzowie.
Chorzow Huta Batory 1.jpg
Autor: Andrzej Otrębski, Licencja: CC BY-SA 4.0
Chorzów - Huta Batory
Chorzow Batory Assumption church.jpg
Autor: Adrian Tync, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Chorzowie-Batorym.
Chorzów location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Location map of Chorzów, Poland
Ta mapa of Chorzów została utworzona dzięki danym z projektu OpenStreetMap, zbieranym przez społeczność. Mapa ta może być niekompletna i zawierać błędy. Niewskazane jest poleganie wyłącznie na niej w nawigacji.
Chorzow Batory Sacred Heart church.jpg
Autor: Adrian Tync, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Chorzowie-Batorym.
Chorzow Batory Good Shepherd church.jpg
Autor: Adrian Tync, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kościół Jezusa Chrystusa Dobrego Pasterza w Chorzowie-Batorym.
02-ratusz-hajduki.jpg
'Dawny ratusz Hajduków Wielkich, niegdyś samodzielnego miasta, a dziś dzielnicy Chorzowa. Obecnie nieużywany i niszczejący.
Chorzów Batory - park przy kasynie - panoramio.jpg
(c) Zbigniew Lubecki, CC BY-SA 3.0
Chorzów Batory - park przy kasynie
Chorzow Batory Tramwaje Slaskie.jpg
Autor: Adrian Tync, Licencja: CC BY-SA 4.0
Siedziba spółki akcyjnej Tramwaje Śląskie w Chorzowie-Batorym.
Chorzów Batory - zaniedbana zabytkowa kamieniczka - panoramio.jpg
(c) Zbigniew Lubecki, CC BY-SA 3.0
Chorzów Batory - zaniedbana zabytkowa kamieniczka, róg Batorego i Wrocławskiej
Chorzów Batorego 44 DSC 7530.jpg
Autor: Tomasz Górny (Nemo5576), Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Chorzów, ulica Batorego, budynek nr 44, zespół willi, 1905-1907
StadionRuch.jpg
Autor: Gino Paoli, Licencja: CC BY-SA 3.0
Stadion Ruchu Chorzów
Chorzow Batory train station.jpg
Autor: Adrian Tync, Licencja: CC BY-SA 4.0
Dworzec kolejowy na stacji Chorzów Batory w Chorzowie-Batorym, przy ulicy Armii Krajowej.