Cmentarz żydowski w Toruniu

Cmentarz żydowski w Toruniu
Obiekt zabytkowy nr rej. A/553 z 29 maja 1991
Ilustracja
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Miejscowość

Toruń

Adres

ul. Pułaskiego 18/20

Typ cmentarza

wyznaniowy

Wyznanie

judaizm

Stan cmentarza

nieczynny

Powierzchnia cmentarza

0,8 ha

Data otwarcia

XVIII wiek

Data ostatniego pochówku

l. 30. XX wieku

Data likwidacji

1975

Położenie na mapie Torunia
Mapa konturowa Torunia, w centrum znajduje się punkt z opisem „Cmentarz żydowski”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Ziemia53°01′00″N 18°37′42″E/53,016667 18,628333

Cmentarz żydowski w Toruniu – nieczynny cmentarz wyznania judaistycznego w Toruniu.

Lokalizacja

Cmentarz jest usytuowany we wschodniej części Torunia (Jakubskie Przedmieście), w bliskim sąsiedztwie cmentarza św. Jakuba - od północy i wschodu ograniczony budynkami mieszkalnymi (ulica Konopackich), od południa ulicą Antczaka, zaś od zachodu ulicą Pułaskiego. Główne wyjście do cmentarza znajduje się przy ulicy Pułaskiego 18/20[1].

Historia

Powstał on najpewniej w XVIII wieku; obecny cmentarz jest prawdopodobnie tożsamy z wymienionym w dokumentach z 1723 roku miejscem pochówku dla Żydów na gruntach miejskich przed bramą św. Jakuba[2]. Z 1810 roku pochodzi wzmianka o szkodach, jakie na cmentarzu czyniło bydło wypasane przez mieszkańców przedmieść Jakubskiego i Św. Katarzyny, najstarszy zachowany nagrobek natomiast pochodził z 1847 roku. W czasach PRL-u uległ poważnej dewastacji i został zlikwidowany w 1975 roku. Nie zachował się ani jeden nagrobek, a ich wygląd znany jest jedynie z dokumentacji wykonanej w tym roku przez Pracownię Konserwacji Zabytków, do której dokumentację fotograficzną sporządził Bohdan Horbaczewski. Do rejestru zabytków teren pocmentarny trafił w 1991 roku, jednak nie zapobiegło to rozebraniu resztek domu przedpogrzebowego przez okoliczną ludność. W 2009 roku teren cmentarza został uporządkowany – wytyczono na nowo alejki, uczytelniono pozostałości ogrodzenia, osadzono metalowe furtki na pozostałościach dawnej bramy od strony ul. Pułaskiego oraz dokonano odsłonięcia kamienia upamiętniającego najwybitniejszą postać pochowaną na cmentarzu – rabina Cwi Hirsz Kaliszera. Ponadto w 2010 roku ustawiono tablicę informacyjną ze zdjęciem domu przedpogrzebowego i historią cmentarza[3].

W styczniu 2016 roku w Toruniu odbyły się ogólnopolskie obchody Dnia Judaizmu w Kościele katolickim, w czasie których przedstawiciele obu religii odmówili modlitwy za zmarłych na tym cmentarzu, zarówno w języku polskim jak i hebrajskim[4].

Galeria

Zobacz też

Przypisy

  1. K. Bielawski: Cmentarz żydowski w Toruniu. [dostęp 2008-06-03]. (pol.).
  2. M. Niedzielska, Cmentarz żydowski w Toruniu, Toruń 2010, s. 33; Burchard podaje datę XIX w.
  3. Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. 2010-12-28. [dostęp 2011-02-15].
  4. Ogólnopolskie obchody Dnia Judaizmu odbyły się w Toruniu, Onet.pl, 18 stycznia 2016 [dostęp 2021-07-09].

Bibliografia

  • Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 44.
  • Magdalena Niedzielska: Cmentarz żydowski w Toruniu. Toruń: 2010. ISBN 978-83-7611-826-0.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Toruń location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa miasta Toruń, Polska
Kuyavian-Pomeranian Voivodeship location map.svg
(c) SANtosito, CC BY-SA 4.0
Location map of Kuyavian-Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 53.83 N
  • S: 52.28 N
  • W: 17.16 E
  • E: 19.88 E
Distinctive emblem for cultural property.svg
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Legenda miejsce kultu.svg
Symbol miejsca kultu do legendy mapy
Cmentarz Opatrzności Bożej w Toruniu3.jpg
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Cmentarz Opatrzności Bożej w Toruniu3
Toruń, cmentarz żydowski, ul. Pułaskiego 18 (1).JPG
Autor: Ola Zaparucha, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Toruń - cmentarz żydowski, 2 poł. XIX w. (zabytek nr. rejestr. A/553)
Toruń, ogrodzenie cmentarza żydowskiego, ul. Pułaskiego 18-20 (2) (OLA Z.).JPG
Autor: Ola Zaparucha, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Toruń, ul. Pułaskiego 18-20 - cmentarz żydowski, 2 poł. XIX: fragmenty ogrodzenia z bramą (zabytek nr A/553)