Cmentarz żydowski w Zabrzu
![]() - A/1500/92 z 18 września 1982 (woj. katowickie)[1] - A/1052/22 z 7 października 2022 (woj. śląskie)[2] | |
![]() Brama cmentarna | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miejscowość | |
Adres | ul. Cmentarna 15 |
Typ cmentarza | wyznaniowy |
Wyznanie | judaizm |
Stan cmentarza | nieczynny |
Powierzchnia cmentarza | ok. 2,2 ha |
Liczba kwater cmentarnych | 14 |
Data otwarcia | 1872 |
Data ostatniego pochówku | 1954 |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() |
Cmentarz żydowski w Zabrzu – cmentarz żydowski w Zabrzu położony przy ul. Cmentarnej[3]. Kirkut ten został założony w 1872[4]. Powodem jego założenia było powstanie gminy żydowskiej w Zabrzu oraz utrudnienia w grzebaniu zmarłych, gdyż najbliższe kirkuty znajdowały się wówczas w Bytomiu i Gliwicach. Działka na cmentarz została podarowana gminie żydowskiej przez księcia Guidona Henckla von Donnersmarcka. Większością spraw związanych z uroczystościami pogrzebowymi zajmowało się Święte Bractwo "Chewra Kadisza"[5]. Wyjątkowość tego kirkutu wynika z zestawienia w jednym miejscu skromnych macew z monumentalnymi grobowcami rodzinnymi, które należy uznać za symbol częściowej asymilacji społeczności żydowskiej z pruską. Cmentarz zajmuje powierzchnię ok. 2,2 ha[6].
- (c) I, PetrusSilesius, CC BY 2.5
Pogrzeby odbywały się tutaj od roku 1872 do 1954, w którym to zaprzestano grzebania zmarłych na tym cmentarzu. W 14 kwaterach pochowany zostało ponad 678 osób. Na cmentarzu zachowało się około 500 nagrobków. Najstarszymi nagrobkami są nagrobki Moritza Adlera oraz Johanny Friedmann, obojga zmarłych w 1872 r.
W przeszłości cmentarz był pozbawiony opieki, co przyśpieszyło jego dewastację, a wiele marmurowych i granitowych nagrobków zostało skradzionych. W latach 1991-1992 dwukrotnie zniszczono cmentarz. Od 1989 r. opiekę nad cmentarzem sprawuje Społeczny Komitet Opieki nad Cmentarzem Żydowskim w Zabrzu. Na terenie cmentarza rośnie 266 drzew 13 gatunków[5].
Przypisy
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 24 listopada 2022 .
- ↑ Spis obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa śląskiego (stan na 7 października 2022 r.) (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2022-10-14]
- ↑ Burchard podaje adres ul. Hanki Sawickiej
- ↑ Burchard podaje datę powstania cmentarza jako 1871
- ↑ a b Cmentarz żydowski – Zabrze. [dostęp 2006-06-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-06-24)].
- ↑ Tak: Internetowy serwis map UM Zabrze, natomiast Burchard podaje powierzchnię ok. 1,5 ha
Bibliografia
- Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 193-194.
- Wykaz zabytków nieruchomych woj. śląskiego wpisanych do rejestru zabytków – stan na 31 grudnia 2010 r.
Linki zewnętrzne
- Artykuł "Zabrzański Dom Życia". gornoslaskie-dziedzictwo.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-18)].
- Artykuł o cmentarzu. zabrze.aplus.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-17)].
- Wywiad z Dariuszem Walerjańskim na temat kirkutu
- Cmentarz żydowski w Zabrzu w portalu kirkuty.xip.pl
- Cmentarz żydowski w Zabrzu na portalu Wirtualny Sztetl
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of en:Silesian Voivodeship with counties (powiats) and municipalities (gminas). Geographic limits of the map:
- N: 51.1617 N
- S: 49.2956 N
- W: 17.8872 E
- E: 20.0559 E
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Symbol miejsca kultu do legendy mapy
(c) I, PetrusSilesius, CC BY 2.5
Cmentarz żydowski w Zabrzu.
Autor: Pan weterynarz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Schematyczna mapa Zabrza z zaznaczeniem dzielnic, osiedli, głównych ulic oraz linii kolejowych.