Cmentarz Najświętszej Marii Panny w Toruniu
![]() | |
![]() Jedna z głównych alejek, jesień 2017 rok | |
Nazwa pełna | Cmentarz Parafialny pw. NMP |
---|---|
Poprzednie nazwy | Marii Panny |
Państwo | |
Województwo | |
Miejscowość | |
Adres | ul. Wybickiego 78-80 |
Typ cmentarza | wyznaniowy |
Wyznanie | |
Stan cmentarza | czynny |
Powierzchnia cmentarza | 4,44 ha |
Data otwarcia | |
Zarządca | |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego (c) SANtosito, CC BY-SA 4.0 | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Cmentarz_przy_ul._Wybickiego_w_Toruniu_w_dniu_Wszystkich_%C5%9Awi%C4%99tych_2015.jpg/220px-Cmentarz_przy_ul._Wybickiego_w_Toruniu_w_dniu_Wszystkich_%C5%9Awi%C4%99tych_2015.jpg)
Cmentarz Najświętszej Marii Panny w Toruniu – cmentarz katolicki, należący do parafii Wniebowzięcia NMP w Toruniu, założony w 1919 roku.
Lokalizacja
Cmentarz znajduje się w północnej części miasta, w dzielnicy Chełmińskie Przedmieście – od północy ograniczony ulicą Żwirki i Wigury, od południa ulicą Wybickiego, od zachodu ulicą Zamenhofa, zaś od wschodu ulicą Popiela (Os. Tysiąclecia). Główne wyjście do cmentarza znajduje się przy ulicy Wybickiego 78/80.
Historia
Teren został zakupiony w 1918 roku, zagospodarowany w roku następnym. Pierwszy pogrzeb odbył się 1 września 1919 roku. Cmentarz pierwotnie był szczególnie przeznaczony dla katolików z Chełmińskiego Przedmieścia i Bielan, gdzie w 1950 roku powstała nowa parafia św. Józefa, prowadzona przez redemptorystów. Działka ma kształt trapezoidalny i jest przecięta przez dwie główne aleje, wyznaczone w części środkowej i zachodniej (zapewne analogiczna południkowa aleja w części wschodniej nie została zrealizowana) i kilku alejek poprzecznych, przecinających je pod kątem prostym. Obszar nekropolii wynosi ok. 4,5 ha. Ze względu na stopień wykorzystania powierzchni grzebalnej, nowe pochówki dokonywane są w ograniczonym zakresie.
Drzewostan
Spośród stosunkowo zróżnicowanych gatunków drzew i krzewów jako szczególnie interesujące wymienia się świerk sitkajski, klon jesionolistny, bukszpan wieczniezielony, wiąz płaczący, jesion płaczący, sumak octowiec i mąkinię.
Pochowani na cmentarzu
- Feliks Bobowski (1873-1936) – działacz społeczno-kulturalny
- Władysław Bojarski (1931-2000) – prawnik, profesor UMK i Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu[1]
- Zbigniew Brochwicz (1924-1992) – konserwator zabytków, profesor UMK[2]
- Stanisław Ludwik Celichowski (1886-1935) – inżynier, działacz społeczny i gospodarczy[3]
- Józef Chełmiński (1899-1938) – dziennikarz, działacz Narodowej Partii Robotniczej, więzień polityczny II RP
- Stefan Czaja (1943-2003) – historyk-archiwista, bibliotekarz, dyrektor Biblioteki UMK[4]
- Stanisław Czapiewski (1921-2002) – leśnik, wicedyrektor Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych, prezes zarządu LOP w Toruniu[5]
- Jan Drzewiecki (wojskowy) (1898-1942) – kapitan, dziennikarz, zamordowany przez hitlerowców
- Bogdan Durmowicz (1894-1981) – działacz „Sokoła”, długoletni urzędnik wojskowy
- Stanisław Mieczysław Gawiński (1904-2000) – major, doktor wszech nauk medycznych, ginekolog, onkolog, ordynator w szpitalu wojskowym i miejskim[6]
- Paweł Goga (1900-1971) – ksiądz, kanonik, długoletni proboszcz parafii Chrystusa Króla na Mokrem, działacz społeczny
- Alojzy Grodkowski (1919-2000) – ksiądz, kanonik, proboszcz w Gronowie i Dobrczu[7]
- Antoni Jaworowicz (1857-1939) – lekarz, działacz narodowy w Rybniku
- Stanisław Jóźwicki (1946-2009) – działacz sportowy
- Edward Karniej (1890-1942) – malarz i scenograf wileńsko-toruński
- Teofil Kosiński (1925–2003) – więziony przez hitlerowców z mocy paragrafu 175. Bohater książki "Cholernie mocna miłość. Prawdziwa historia Stefana K. i Williego G."
- Juliusz Koszałka (1888-1969) – porucznik, członek dowództwa Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”
- Janusz Kryszak (1945-2019) – historyk literatury, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, poeta
- Anna Krzewińska (1927-2000) – historyk literatury staropolskiej, profesor UMK
- Feliks Franciszek Lambert (1891-1940) – podpułkownik, zastępca szefa Wojskowego Sądu Okręgowego w Toruniu, zamordowany przez NKWD w Starobielsku (mogiła symboliczna)
- Stefan Myszka (1908-1987) – długoletni ordynator oddziału chirurgicznego w Szpitalu Miejskim
- Wanda Ostaszewska (1909-1994) – łączniczka wywiadu AK
- Feliks Pawlikowski (1890-1927) – powstaniec wielkopolski i obrońca Lwowa, naczelnik Kasy Skarbowej, wiceprezes Towarzystwa Powstańców i Wojaków „Straż”[8]
- Maria Pawłowska (1942-1987)- historyk sztuki, kustosz Działu Militariów Muzeum Okręgowego[9]
- Marian Pączek (1884-1933) – ksiądz, proboszcz parafii NMP, filomata pomorski, propagator skautingu, działacz społeczny[10]
- Tadeusz Pelc (1924-2008) – aktor Teatru im. Wilama Horzycy
- Mirosław Piotrowski (grafik) (1942-2002) – profesor UMK
- Zbigniew Raniszewski (1927-1956) – żużlowiec
- Marian Rejewski (biolog) (1937-2012) – profesor UMK[11]
- Józef Rembecki (1928-2004) – piłkarz, zawodnik „Zawiszy” Bydgoszcz[12]
- Marian Rose (1933-1970) – żużlowiec
- Jerzy Serczyk (1927-2006) – historyk, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
- Kalina Skłodowska-Antonowicz (1923-2003) – kustosz Muzeum Etnograficznego i Muzeum Okręgowego w Toruniu, żołnierz AK na Żmudzi
- Jarosław Sługocki (1954-2009) – matematyk, toruński antykwariusz i handlowiec[13]
- Jan Smoliński (1934-1995) – astrofizyk, profesor UMK[14]
- Sylwan Teodor Stankiewicz (1895-1969) – członek POW, oficer Wojska Polskiego, komendant obwodu AK Toruń-miasto i p.o. komendanta Inspektoratu AK Toruń, więzień polityczny w czasach PRL[15]
- Jakub Sulecki (1862-1941) – działacz narodowy i społeczny, aktywista „Sokoła”, zamordowany w Stutthofie (mogiła symboliczna)
- Mieczysław Szpakiewicz (1890-1945) – aktor, reżyser, dyrektor teatrów w Toruniu, Katowicach, Poznaniu i Wilnie[16][17]
- Jan Tesarz (1935-2020) – aktor filmowy i teatralny
- Wacław Wytyk (1901-1974) – powstaniec wielkopolski, polonista, dziennikarz toruński i bydgoski[18]
- Jan Wojciech Zabłocki (1894-1978) – botanik, profesor UMK[19]
- Leszek Zaleski (1936–2022) – nauczyciel, astronom, działacz opozycji demokratycznej w PRL[20]
- Krystyna Zielińska-Melkowska (1935-2001) – historyk, profesor UMK
- Stanisław Zmyślony (1903-1970) – doktor wszech nauk lekarskich, lekarz partyzantów Armii Krajowej
- Żołnierze Armii Czerwonej, polegli w walkach z Wehrmachtem o Toruń w 1945 roku
Kwatera redemptorystów
Redemptoryści z klasztoru na Bielanach, którzy spoczywają na cmentarzu NMP[21]:
Redemptoryści | ur. - zm. |
---|---|
o. Marceli Polakowski | 1890 - 1925 |
br. Michał Rojka | 1886 - 1927 |
postulant br. Wojciech Lewicki | 1831 - 1949 |
o. Franciszek Nowakowski | 1897 - 1969 |
br. Paweł Święs | 1884 - 1970 |
br. Tomasz Edward Woźniak | 1912 - 1971 |
o. Alfred Czarnota | 1936 - 1972 |
o. Alojzy Jaworski | 1936 - 1975 |
o. Kazimierz Suchan | 1922 - 1980 |
o. Leon Dziemecki | 1922 - 1985 |
br. Zygmunt Wałęga | 1916 - 1986 |
o. Antoni Lisiak | 1907 - 1986 |
br. Efrem Piotr Tymoszek | 1900 - 1987 |
o. Dominik Stawarz | 1915 - 1988 |
o. Józef Jarosz | 1916 - 1989 |
o. Edmund Kowalkowski | 1913 - 1991 |
o. Jan Dochniak | 1908 - 1992 |
br. Jan Józef Janik | 1929 - 1992 |
o. Augustyn Dudek | 1931 - 1995 |
o. Jan Biegus | 1949 - 2002 |
o. Stanisław Kwiatkowski | 1923 - 2006 |
o. Jan Bartos | 1936 - 2008 |
o. Franciszek Włodyka | 1935 - 2012 |
o. Edward Żyłowski | 1934 - 2012 |
o. Leszek Gajda | 1943 - 2012 |
o. Józef Witek | 1934 - 2014 |
o. Michał Onik | 1954 - 2017 |
o. Marian Sojka | 1959 - 2021 |
o. Jan Skórka | 1937 - 2021 |
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Verba iuris – Władysław Bojarski, Wojciech Dajczak, Andrzej Sokala
- ↑ Marian Arszyński, Prof. dr Zbigniew Brochwicz (15.VI.1924-1.V.1992), „Ochrona Zabytków”, ISSN 0029-8247, R. 45, 1992; Józef Flik, Zbigniew Brochwicz (1924-1992), „Ochrona Zabytków”, ISSN 0029-8247, R. 48, 1995; Ars longa – vita brevis. Tradycyjne i nowoczesne metody badań dziel sztuki. Materiały z sesji naukowej poświęconej pamięci profesora Zbigniewa Brochwicza..., pod. red. Józefa Flika, Toruń, Wydawnictwo UMK, 2003, ISBN 83-231-1623-7
- ↑ biogram Celichowskiego w Encyklopedii Torunia
- ↑ Stefan Czaja – in memoriam, oprac. red. Dominika Czyżak i Joanna Krasnodębska, Toruń, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 2004, ISBN 83-231-1663-6; https://web.archive.org/web/20130328124438/http://glos.umk.pl/2003/07/stefan/
- ↑ Przyroda Polska. [dostęp 2009-01-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-21)].
- ↑ Stanisław Mieczysław Gawiński (1904 – 2000)
- ↑ Zmarł ks. kan. Alojzy Grodkowski
- ↑ oToruniu.net » Potworne morderstwo w Toruniu
- ↑ Roman Domagała, Maria Pawłowska (1942-1987). Wspomnienie pośmiertne, „Rocznik Muzeum w Toruniu”, ISSN 0495-923X, t. 9, 1992
- ↑ Piotr Kurlenda , Działalność społeczno-polityczna Kościoła katolickiego w Toruniu i Podgórzu (1920-1939), Toruń: Wydaw. Diecezjalne, 1997, ISBN 83-86471-04-2, OCLC 189734075 .
- ↑ Prof. Rejewski nie żyje w Gazeta Wyborcza 25.01.2012 (dostęp 2012-02-09)
- ↑ Sport Bydgoszcz – NaszeMiasto.pl, bydgoszcz.naszemiasto.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
- ↑ [1]
- ↑ http://www.pta.edu.pl/astronomowie15.pdf
- ↑ Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne. [dostęp 2009-01-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-29)].
- ↑ Mieczysław Szpakiewicz. e-wietor.pl. [dostęp 2015-03-25].
- ↑ Mieczysław Szpakiewicz. [dostęp 2015-03-25].
- ↑ Dziennikarka działu sportowego „Gazety Pomorskiej” – Magdal – zdjęcie nr 6 – 12 grudnia 2008
- ↑ Zabłocki Jan Wojciech, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2009-01-12] .
- ↑ ie żyje Leszek Zaleski, jeden z „hakerów” Solidarności. radiopik.pl, 3 sierpnia 2022. [dostęp 2022-08-06].
- ↑ Redemptoryści zmarli w Toruniu, jozeftorun.pl [dostęp 2021-05-31] (pol.).
Bibliografia
- Magdalena Niedzielska, Toruńskie cmentarze, Toruń, Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1992, ISBN 83-85196-66-8
- Toruński słownik biograficzny, pod red. Krzysztofa Mikulskiego, ISSN 1505-9316, t. 1-4, Toruń, Towarzystwo Miłośników Torunia; Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 1998-2004
- Janusz Umiński , Toruń w 3 dni, Warszawa: Sport i Turystyka – Muza, 2005, ISBN 83-7079-772-5, OCLC 69483239 .
Linki zewnętrzne
Media użyte na tej stronie
Autor:
Mapa miasta Toruń, Polska
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
(c) SANtosito, CC BY-SA 4.0
Location map of Kuyavian-Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 53.83 N
- S: 52.28 N
- W: 17.16 E
- E: 19.88 E
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Symbol miejsca kultu do legendy mapy
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Cmentarz Najświętszej Marii Panny w Toruniu, jesień 2017
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Dawna kostnica cmentarza NMP w Toruniu
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Cmentarz Opatrzności Bożej w Toruniu3
Cmentarz przy ul. Wybickiego w Toruniu, nagrobek Zamek-Gliszczyńskich, ok. 1922
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Cmentarza Ofiar Hitleryzmu w Toruniu2
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Cmentarz przy ul. Wybickiego w Toruniu w dniu Wszystkich Świętych 2015
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
kwatera redemptorystów na Cmentarzu NMP w Toruniu