Cmentarz parafii św. Jakuba w Toruniu
Widok ogólny | |
Poprzednie nazwy | cmentarza ewangelickiej parafii nowomiejskiej (część ewangelicka) |
---|---|
Państwo | |
Województwo | |
Miejscowość | |
Adres | ul. Antczaka |
Typ cmentarza | parafialny |
Wyznanie | rzymskokatolicki (od 1945) |
Stan cmentarza | czynny |
Powierzchnia cmentarza | 2,9 ha |
Data otwarcia | 1817 (część ewangelicka), 1838 (część katolicka) |
Zarządca | |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego (c) SANtosito, CC BY-SA 4.0 | |
![]() | |
Strona internetowa |
Cmentarz parafii św. Jakuba w Toruniu – cmentarz parafialny, administrowany przez parafię św. Jakuba Apostoła w Toruniu.
Lokalizacja
Cmentarz znajduje się we wschodniej części miasta, w dzielnicy Jakubskie Przedmieście, w bliskim sąsiedztwie cmentarza żydowskiego – od zachodu i północy ograniczony osiedlem mieszkaniowym oraz terenami wojskowymi, od wschodu ulicą Pułaskiego, zaś od południa ulicą Antczaka. Główne wejście na teren cmentarza znajduje się przy ulicy Antczaka[1].
Historia
Cmentarz parafialny parafii nowomiejskich został założony w 1817 roku i do 1838 roku, kiedy to został powiększony o część przeznaczona dla katolików, służył wyłącznie ewangelikom. Powodem powstania cmentarza była likwidacja trzech dotychczas istniejących cmentarzy (m.in. św. Katarzyny i św. Wawrzyńca), których tereny wykorzystano pod budowę fortyfikacji Twierdzy Toruń przez Królestwo Prus[2].
W 1945 roku cmentarz przeszedł pod katolicką administrację parafii św. Jakuba, zaś część ewangelicką zlikwidowano w połowie lat 60. XX wieku[3].
Na cmentarzu znajdowała się XIX-wieczna drewniana kaplica o konstrukcji szkieletowej z niewielką wieżyczką. Kaplica pełniła także funkcję kostnicy. Korzystali z niej zarówno wierni wyznania ewangelickiego, jak i katolickiego. W latach 60. XX wieku przekształcono ją w budynek gospodarczy, który w późniejszym okresie popadł w zapomnienie. Kaplica przetrwała w niezmienionej formie architektonicznej do czasu pożaru w 2008 roku. W połowie 2009 roku władze miasta podjęły decyzję o jej rozbiórce[4][5][6].
Cmentarz wpisany jest do gminnej ewidencji zabytków (nr 1346)[7].
Pochowani
Spoczywają tu m.in.[8]:
- Ignacy Danielewski – literat
- Antoni Brejski (1867–1929) – redaktor naczelny „Gazety Toruńskiej”
- Jan Brejski (1863–1934) – wojewoda pomorski
- Gustaw Jełowicki (1880–1965) – Kanonik Honorowy Kapituły Łuckiej, proboszcz katedry Łuckiej, sędzia protosynodalny, wikariusz kapitulny i administrator diecezji łucko-żytomierskiej i kamienieckiej
- Tadeusz Czeżowski (1889–1981) – filozof, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
- Mjr A.K. Bolesław Usow (1913–1954)
- Adam Soroka Zbijewski (1893–1964)
- Teresa Czeżowska (1930–1952) – Sprawiedliwa wśród Narodów Świata
Ponadto znajdują się tu liczne nagrobki księży z parafii św. Jakuba Apostoła.
Wśród ciekawszych nagrobków można wyróżnić: nagrobek Ireny Nawrowskiej w formie obelisku, liczne nagrobki lat 20. XX w., w tym m.in. nagrobek rodziny Smulskich z rzeźbą Pieta Ignacego Zelka, nagrobek rodziny Taterra w formie złamanej kolumny. Ponadto w środkowej części zachowały się kute, metalowe ogrodzenia pół grobowych, niektóre z sygnaturami wykonawców (m.in. A. Betlejewski z Torunia, T. Bochiński z Inowrocławia).
Galeria
Nagrobek Jana Brejskiego (1863–1934), działacza narodowego, wojewody pomorskiego
Rzeźba Pieta autorstwa Ignacego Zelka
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Toruń – Cmentarz św. Jakuba, torun.fotopolska.eu [dostęp 2016-02-03] .
- ↑ JW Web Development , Cmentarz Św. Jakuba, ul. Antczaka, torunskiecmentarze.pl [dostęp 2016-02-03] .
- ↑ Toruń, Przewodnik po Toruniu, Zwiedzanie Torunia z przewodnikiem, Przewodnicy miejscy Toruń przewodnik miejski Informacja turystyczna, Zabytki Torunia i kujawsko-pomorskiego, Muzea, Atrakcje turystyczne, Historia, Pierniki toruńskie, Twierdza Toru, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2016-02-03] .
- ↑ Cmentarz Św. Jakuba, ul. Antczaka, tel. 56 622-29-24 - Cmentarze Toruń, www.torunskiecmentarze.pl [dostęp 2020-11-23] (pol.).
- ↑ Zapomniane cmentarze Torunia #04: Cmentarz Św. Jakuba | Kamień na kamieniu, kamiennakamieniu.wordpress.com [dostęp 2020-11-23] (pol.).
- ↑ Gdzie była ta kapliczka? – oToruniu.net [dostęp 2020-11-16] (pol.).
- ↑ Gmina Miasta Toruń: Gminny Program Opieki nad Zabytkami Miasta Torunia na lata 2022–2025. 2021, s. 111.
- ↑ Zapomniane cmentarze Torunia #04: Cmentarz Św. Jakuba, Kamień na kamieniu [dostęp 2016-02-03] .
Linki zewnętrzne
Media użyte na tej stronie
Autor:
Mapa miasta Toruń, Polska
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
(c) SANtosito, CC BY-SA 4.0
Location map of Kuyavian-Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 53.83 N
- S: 52.28 N
- W: 17.16 E
- E: 19.88 E
Symbol miejsca kultu do legendy mapy
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Cmentarz Opatrzności Bożej w Toruniu3
Autor: Ola Zaparucha, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Toruń Jakubskie Przedmieście - cmentarz przy ul. Antczaka
Autor: Pko, Licencja: CC BY-SA 4.0
Toruń, cmentarz parafii św. Jakuba, rzeźba Pieta na nagrobku rodziny Smulskich, rzeźb. Ignacy Zelek.
Autor: Pko, Licencja: CC BY-SA 4.0
Toruń, cmentarz parafii św. Jakuba w Toruniu przy ul. Antczaka - nagrobek Ireny z Żuralskich Nawrowskiej (1891-1928).
Autor: Pko, Licencja: CC BY-SA 4.0
Toruń, cmentarz parafii św. Jakuba przy ul. Antczaka, nagrobek Jana Brejskiego (1863-1934), działacza narodowego i polonijnego, dziennikarza, wydawcy, działacza państwowego II Rzeczypospolitej, posła na Sejm Ustawodawczy, wojewody pomorskiego.
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Cmentarz przy ul. Antczaka w Toruniu
Autor: Ola Zaparucha, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Toruń Jakubskie Przedmieście - cmentarz przy ul. Antczaka
Autor: Pko, Licencja: CC BY-SA 4.0
Toruń, cmentarz parafii św. Jakuba przy ul. Antczaka. Nagrobek Antoniego Brejskiego (1867-1929), redaktora naczelnego "Gazety Toruńskiej".
Autor: Pko, Licencja: CC BY-SA 4.0
Toruń, cmentarz parafii św. Jakuba (ul. Antczaka), nagrobek rodziny Taterra.
Autor: Pko, Licencja: CC BY-SA 4.0
Toruń, cmentarz parafii św. Jakuba, kute ogrodzenie w środkowej części cmentarza.
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Cmentarz św. Jakuba w Toruniu