Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego
![]() | |
![]() Budynek Collegium Maius od ul. Jagiellońskiej | |
Państwo | ![]() |
---|---|
Miejscowość | Kraków, |
Adres | ul. Jagiellońska 15, ul. św. Anny 8–10 |
Ukończenie budowy | XV |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() | |
Strona internetowa |
Collegium Maius – najstarszy budynek Akademii Krakowskiej, znajdujący się w Krakowie przy ul. Jagiellońskej 15, na rogu z ul. św. Anny.
Historia
Początki Collegium Maius wiążą się z rokiem 1400, kiedy nastąpiła odnowa Akademii Krakowskiej. Wtedy od rodziny Pęcherzów z Rzeszotar król polski Władysław Jagiełło wykupił za 600 grzywien[2], pochodzących z zapisu królowej Jadwigi, narożną jednopiętrową kamienicę[3].
Budowla była powiększana w ciągu XV wieku poprzez wykup sąsiednich budynków. Ostatecznie budynki połączono po pożarze w 1492 roku oraz dobudowano do nich nowe piętra. Wewnętrzny dziedziniec otoczono wówczas arkadowymi krużgankami o późnogotyckich, kryształowych sklepieniach. W 1507 budowę dachów nadzorował z ramienia uniwersytetu Mikołaj z Koprzywnicy. Budowniczy Marek zbudował wówczas szczyt nad aulą oraz położył dachówkę na poszyciu dachu. Nazwy Collegium Maius używano od połowy XV w[4].
W Collegium Maius na parterze mieściły się lektoria (sale wykładowe), a na piętrze Stuba Communis (izba wspólna), biblioteki i mieszkania profesorskie.
W niezmienionym stanie budowla przetrwała aż do przebudowy w stylu neogotyckim, mającej przystosować ją na potrzeby Biblioteki Jagiellońskiej. Prace w latach 1839–1858 prowadził Karol Kremer, a w latach 1864–1870 Herman Bergmann. Collegium Maius było siedzibą Biblioteki do roku 1940. Wkrótce potem rozpoczęto prace kierowane przez prof. Karola Estreichera, mające budynkowi przywrócić stan sprzed 1840. Collegium Maius zostało wówczas przeznaczone na siedzibę Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Muzeum
Początki działalności muzealnej w Collegium Maius datowane są na XIX wiek. Władze uniwersytetu nie mogły jednak wówczas oficjalnie używać nazwy muzeum z powodu zakazu zaborczych władz austriackich. Kiedy po 1860 roku opiekę nad zbiorami objął profesor archeologii i sztuki Józef Łepkowski przyjęto poprawną politycznie nazwę Gabinet Sztuki i Archeologii. Gabinet ten mieścił się wówczas w Collegium Novum i był odwiedzany przez liczne wycieczki oraz gości zagranicznych. Jego zbiory zaczęły się powiększać dzięki licznym zapisom cennych zabytków jakie ofiarowywali instytucji donatorzy[5].
Decyzją senatu uniwersyteckiego w 1947 roku powołano Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego z siedzibą w Collegium Maius. W jego zbiorach znajdują się głównie przedmioty związane z dziejami uniwersytetu. W tym m.in[6].
- Kolekcja przyrządów astronomicznych, także te, którymi posługiwał się Mikołaj Kopernik,
- Astrolabium arabskie z 1054,
- Globus Jagielloński, który jest jednym z najstarszych globusów, na którym umieszczono nazwę oraz lokalizację kontynentu amerykańskiego.
Budynek
Collegium Maius jest budowlą wzniesioną z kamienia i cegły. Fasada przy ul. Jagiellońskiej ma gotyckie szczyty oraz wykusz. Na dziedziniec, pośrodku którego znajduje się studnia, prowadzi gotycki portal. Dziedziniec obiega ganek, wsparty na krużgankach, które posiadają kryształowe sklepienie. Na ganek pierwszego piętra prowadzą dwie pary schodów – większe noszą nazwę profesorskich[7]. Od strony południowej, na pierwszym piętrze widoczne jest ozdobne, późnogotyckie wejście do Librarii – jest to tzw. Porta Aurea.
W pobliżu portalu, na ścianie znajduje się zegar, wygrywający o godz. 9:00, 11:00, 13:00, 15:00 i 17:00 utwór Jana z Lublina z XVI wieku oraz pieśń akademicką Gaudeamus igitur. Wtedy też z zegara wychodzą figury, przedstawiające sześć postaci: pedla UJ, królową Jadwigę, króla Władysława Jagiełłę, Jana z Kęt, Hugona Kołłątaja oraz Stanisława ze Skarbimierza. Zegar ten jest czwartym z kolei, został uruchomiony w 2000 roku[8].
Filatelistyka
Poczta Polska wyemitowała 1 czerwca 1971 r. znaczek pocztowy przedstawiający Collegium Maius o nominale 60 gr, w serii Na szlaku Kopernika. Druk w technice offsetowej na papierze kredowym. Autorem projektu znaczka był Andrzej Heidrich. Znaczek pozostawał w obiegu do 31 grudnia 1994 r.[9].
Galeria
Przypisy
- ↑ Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2021-09-30. [dostęp 2015-01-24].
- ↑ Piotr Hapanowicz , Michał Niezabitowski , Wacław Passowicz , Zagadkowy Kraków, Kraków: Towarzystwo „Pro Museo” [etc.], 2003, s. 254, ISBN 83-908148-9-7, OCLC 749206006 .
- ↑ Estreicher 1971 ↓.
- ↑ Estreicher 1971 ↓, s. 23.
- ↑ Estreicher 1971 ↓, s. 121.
- ↑ Praca zbiorowa: Collegium Maius. Przewodnik Ilustrowany.. Kraków: Foto liner s.c., 2013. ISBN 978-83-62559-10-7.
- ↑ Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego DZIEJE GMACHU
- ↑ Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego GRAJĄCY ZEGAR. [dostęp 2016-12-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-03)].
- ↑ Marek Jedziniak: Na szlaku Kopernika (pol.). www.kzp.pl. [dostęp 2018-08-10].
Bibliografia
- Karol Estreicher: Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Warszawa: Interpress, 1971.
- Michał Rożek, Urbs celeberrima. Przewodnik po zabytkach Krakowa, Tomasz Prażuch (ilust.), Kraków: Wydawnictwo WAM, 2006, ISBN 83-7318-730-8, OCLC 749673168 .
- Piotr Hapanowicz , Michał Niezabitowski, Wacław Passowicz , Zagadkowy Kraków, Kraków: Towarzystwo „Pro Museo” [etc.], 2003, ISBN 83-908148-9-7, OCLC 749206006 .
- Stanisław Tomkowicz, Gmach biblioteki Jagiellońskiej, "Rocznik Krakowski" 4 (1900), s. 113–176 + tabl. I–XXI [1]
Linki zewnętrzne
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Lesser Poland Voivodeship, Poland. Geographic limits of the map:
- N: 50.59 N
- S: 49.07 N
- W: 18.92 E
- E: 21.55 E
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Mapa lokacyjna miasta Kraków. Punkty graniczne mapy:
- N: 50.15 N
- S: 49.95 N
- W: 19.76 E
- E: 20.26 E
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Kościół św. Anny w Krakowie
Autor: Cancre, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Reliefs in Collegium Maius - Porta Aurea, Kraków
Autor: Zygmunt Put, Licencja: CC BY-SA 4.0
Uniwersytet Jagielloński, Collegium Maius fasada, ul. Jagiellońska 15, Stare Miasto, Kraków
Autor: Zetpe0202, Licencja: CC BY-SA 4.0
Uniwersytet Jagielloński, dziedziniec Collegium Maius, zegar, ul. Jagiellońska 15, Stare Miasto, Kraków
Autor: Lestat (Jan Mehlich), Licencja: CC-BY-SA-3.0
Dziedziniec Collegium Maius w Krakowie.
Autor: Zygmunt Put, Licencja: CC BY-SA 4.0
Uniwersytet Jagielloński, Collegium Maius portal, ul. św. Anny 8, Stare Miasto, Kraków