Cyfry wietnamskie

W języku wietnamskim istnieją dwa zestawy liczebników: rodzimy i sino-wietnamski.

Wprowadzenie

Wśród języków wschodniej Azji będących pod silnym wpływem kultury chińskiej, języki japoński i koreański używają dwóch zestawów liczebników – rodzimego i zapożyczonego z języka chińskiego – przy czym ten drugi jest powszechniejszy. Natomiast w języku wietnamskim, wariant wywodzący się z języka chińskiego nie osiągnął jeszcze powszechnej akceptacji. Liczby od 1 do 1000 są zwykle wyrażane w rodzimym systemie wietnamskim i tylko kilka liczb (jak np. 1000000 triệu) jest wyrażane w systemie chińskim.

Liczby w języku wietnamskim można zapisywać na dwa sposoby. Sposób nowoczesny, liczby z obu wariantów zapisywane są przez latynizację quốc ngữ. Zapis archaiczny, używający pisma Hán-Nôm. Liczby wywodzące się z języka chińskiego zapisywano w Hán tự (wietnamskie pismo chińskie), a liczby rodzime w Chữ nôm.

Podstawowe cechy

  • Odmiennie niż pozostałe schińszczone systemy, język wietnamski grupuje cyfry w liczbach co tysiąc a nie w miriady. Na przykład, "123123123" zapisywane jest jako "𠬠𤾓𠄩𨒒𠀧𠬠𤾓𠄩𨒒𠀧𠦳𠬠𤾓𠄩𨒒𠀧/một trăm hai mươi ba triệu một trăm hai mươi ba nghìn (ngàn) một trăm hai mươi ba", lub "123兆123𠦳123" (123 milion, 123 tysiąc i 123)[1], podczas gdy w chińskim, japońskim i koreańskim tę samą liczbę zapisuje się jako "1亿2312万3123" (1 sto milionów, 2312 dziesięć tysięcy i 3123).
  • Mimo istnienia dwóch zestawów liczebników, wariant sino-wietnamski nie jest powszechny. Staje się on użyteczny tylko jeśli liczby przekraczają tysiące, jak np. "vạn/萬", "ức/億" i "triệu/兆". Te sino-wietnamskie słowa przedstawiają liczby używane w starożytnych Chinach, gdzie każda kolejna cyfra wzrasta dziesięciokrotnie, 億 jako liczba 105, 兆 to 106 itd.
  • Obecnie sino-wietnamskie nazwy "vạn/萬" i "ức/億" są coraz rzadziej stosowane.
  • Pewne numery są tworzone łącząc nazwy z obu wariantów, rodzimego i sino-wietnamskiego, na przykład, "mười triệu/𨒒兆", gdzie "triệu/兆" pochodzi od nazewnictwa sino-wietnamskiego, a "mười/𨒒" to słowo rodzime.

Poniższa tabela zawiera zestawienie podstawowych danych liczbowych w języku wietnamskim dla obu wariantów. Dla każdej liczby podświetlony jest powszechniejszy wariant.

LiczbaSino-wietnamskiRodzimyUwagi
Hán tựQuốc ngữChữ nômQuốc ngữ
0空 • 〇(零)không • linh(brak)(brak)W publikacjach naukowych z fizyki często stosuje się zapożyczone słowo "zêrô (zêro, dê-rô)".
1一(壹)nhất𠬠một
2二(貳)nhị𠄩hai
3三(叄)tam𠀧ba
4四(肆)tứ𦊚bốnDla liczebników porządkowych powyżej 20 i zliczaniu "w górę" dla cyfry 4 powszechniejsze jest użycie wariantu sino-wietnamskiego "tư/四".
5五(伍)ngũ𠄼nămW dialekcie Hanoi, pięć można także wymówić jako "lăm" jeśli dwucyfrowa końcówka liczby kończy się na 5 (tj. 15, 25, 35...) aby uniknąć ewentualnej pomyłki z homonimem năm, czego przykładem jest "năm/𢆥", czyli "lat" (wiek).
6六(陸)lục𦒹sáu
7七(柒)thất𦉱bảyW niektórych wietnamskich dialektach czytane także jako "bẩy".
8八(捌)bát𠔭tám
9九(玖)cửu𠃩chín
10(拾)thập𨒒mười
100(佰)bách𤾓 • 𠬠𤾓trăm • một trămSino-wietnamskie "bách/百" to powszechny morfem (w wyrazach złożonych), który jest rzadko stosowany jako cyfra w dziedzinie matematyki. Przykład: "bách phát bách trúng/百發百中".
1000(仟)thiên𠦳 • 𠬠𠦳nghìn (ngàn) • một nghìn (ngàn)Sino-wietnamskie "thiên/千" to powszechny morfem, lecz rzadko używany w znaczeniu matematycznym. Przykład: "thiên kim/千金". Wymowa "nghìn" jest typowe na północy Wietnamu, natomiast "ngàn" na południu.
10 000 • 𠬠萬vạn • một vạn𨒒𠦳mười nghìn (ngàn)Słowo "một/𠬠" w "một vạn/𠬠萬" to rodzimy (wewnętrzny termin) morfem.
100 000 • 𠬠億 • 𨒒萬ức • một ức • mười vạn[2]𤾓𠦳 • 𠬠𤾓𠦳trăm nghìn (ngàn) • một trăm nghìn (ngàn)Słowo "mười/𨒒" i "một/𠬠" w "mười vạn/𨒒萬" i "một ức/𠬠億" to rodzime (wewnętrzny termin) morfemy.
1 000 000 • 𠬠兆 • 𠬠𤾓萬triệu • một triệu • một trăm vạn[3](brak)(brak)Słowo "một/𠬠" i "trăm/𤾓" w "một triệu/𠬠兆" i "một trăm vạn/𠬠𤾓萬" to rodzime (wewnętrzne terminy) morfemy.
10 000 000𨒒兆mười triệu(wariant łączony sino-wietnamski i rodzimy)(wariant łączony sino-wietnamski i rodzimy)Słowo "mười/𨒒" w "mười triệu/𨒒兆" to rodzimy (termin wewnętrzny) morfem.
100 000 000𤾓兆trăm triệu(wariant łączony sino-wietnamski i rodzimy)(wariant łączony sino-wietnamski i rodzimy)Słowo "trăm/𤾓" w "trăm triệu/𤾓兆" to rodzimy (termin wewnętrzny) morfem.
1 000 000 000[4]tỷ(brak)(brak)

Przypisy

  1. Tutaj, "兆" w języku wietnamskim oznacza 1 000 000, w przeciwieństwie do chińskich liczebników, gdzie zastępuje wiele wariantów dużych liczb. Obecnie, "兆" określa 1012 w Republice Chińskiej, a powszechnie oznacza 106 w Chińskiej Republice Ludowej.
  2. Tu dien Han Viet Thieu Chuu:「(1): ức, mười vạn là một ức.
  3. Tu dien Han Viet Thieu Chuu:「(3): triệu, một trăm vạn.
  4. Hán Việt Từ Điển Trích Dẫn 漢越辭典摘引. vietnamtudien.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-28)].:「Một ngàn lần một triệu là một tỉ 秭 (*). Tức là 1.000.000.000. § Ghi chú: Ngày xưa, mười vạn 萬 là một ức 億, một vạn ức là một tỉ 秭.

Zobacz też