Czyżowice (województwo opolskie)
wieś | |
(c) Ralf Lotys (Sicherlich), CC BY 3.0 Kościół filialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Wysokość | 250–295 m n.p.m. |
Liczba ludności (2019) | 293[1] |
Strefa numeracyjna | 77 |
Kod pocztowy | 48-200[2] |
Tablice rejestracyjne | OPR |
SIMC | 0502612 |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() |
Czyżowice (daw. Ścisowice[3], niem. Zeiselwitz, cz. Tišovice[4], śl. Cisłowice) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Prudnik[5]. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położona jest na terenie Wysoczyzny Bialskiej, będącej częścią Niziny Śląskiej. Przepływa przez nią rzeka Biała.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa opolskiego.
Według danych na 2011 wieś była zamieszkana przez 283 osoby[6].
Geografia
Położenie
Wieś jest położona w południowo-zachodniej Polsce, w województwie opolskim, około 2,5 km od granicy z Czechami, na Wysoczyźnie Bialskiej, tuż przy granicy gminy Prudnik z gminą Lubrza i gminą Biała. Należy do Euroregionu Pradziad[7]. Przez granice administracyjne wsi przepływa rzeka Biała[8]. Leży na wysokości 250–295 m n.p.m., na obszarze 405,74 ha. Na jej terenie znajdują się grunty zaliczane do kompleksu pszennego. Miejscowi rolnicy zajmują się głównie uprawą pszenicy, buraków cukrowych i ziemniaków[9]. Leży na terenie Nadleśnictwa Prudnik (obręb Prudnik)[10].
Środowisko naturalne
W Czyżowicach panuje klimat umiarkowany ciepły. Średnia temperatura roczna wynosi +7,9 °C. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Czyżowic wynoszą 626 mm. Dominują wiatry zachodnie[11].
Nazwa
Śląski pisarz Konstanty Damrot w swojej pracy o śląskim nazewnictwie z 1896 roku wydanej w Bytomiu. Wymienia dwie nazwy miejscowości: obecnie funkcjonującą, polską „Czyżowice” oraz niemiecką „Zeiselwitz” cytując również zlatynizowaną nazwę jaka została zanotowana w średniowiecznym dokumencie z 1233 roku „Chisoviz”[12].
Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod niemiecką nazwą Zeiselwitz, pod którą po raz pierwszy została zanotowana w 1534 roku, a także wymienia polską nazwę Scisowice we fragmencie: „Zeiselwitz (1534 Zeiselwitz, polnisch Scisowice)”[13].
Wieś mogła przyjąć swoją nazwę od jej założyciela o imieniu Cisła – Czyż. Jej nazwa może również pochodzić od położenia osady w cisowym lesie. Po przejęciu przez administrację polską w 1945 wieś otrzymała nazwę Ścisłowice, a następnie Cisłowice[14]. 9 września 1947 r. nadano miejscowości polską nazwę Czyżowice[15].
W historycznych dokumentach nazwę miejscowości wzmiankowano w różnych językach oraz formach: Chisouic (1233), Zyssowitz (ok. 1300), Czeislowicz (1421), Tisowicz, Czeisellwicz (1551), Zeislowitz (1679), Zeiselwitz (1743), Zeselwitz, Scisowice (1845), Ścisowice, niem. Zeisselwitz (1889), Zeiselwitz, Ścisowice (1941)[16].
Historia
Czyżowice są najstarszą wsią w gminie Prudnik. Wieś wzmiankowana była po raz pierwszy w 1233 roku w testamencie Jana Sybocica z Prężyny. Wieś administracyjnie należała do okręgu prudnickiego. Była zaliczana do 10 tzw. „górnych wsi”[17]. Od pierwszej połowy XV wieku miejscowość należała do rodziny Schaffgotschów i Paczenskich[14]. W latach 1532–1792 lenno wsi Czyżowice należało do zamku w Białej[18]. 18 listopada 1700 hrabia Jerzy Fryderyk Paczensky von Tenczin sprzedał Czyżowice wraz z dziedzicznymi dobrami i „pradawną siedzibą rycerską”[14] miastu Prudnik za 18 tys. talarów[19].
Miejscowość pozostała własnością Prudnika do połowy XIX wieku. Wówczas zamieszkiwało ją 500 osób, z których większość stanowili katolicy[14]. W 1846 wznieśli oni przydrożną kaplicę w południowej części wsi[20]. Według spisu ludności z 1 grudnia 1910, na 585 mieszkańców Czyżowic 572 posługiwało się językiem niemieckim, a 13 językiem polskim[21].
Staraniem pochodzącego ze wsi księdza Roberta Mazura, w latach 1932–1936[9] w Czyżowicach został zbudowany halowy kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa. Budowa kosztowała 100 tys. marek[14]. Uroczyste poświęcenie i zawieszenie dzwonów na wieży kościoła odbyło się 30 października 1934[22].
Podczas bitwy o Prudnik w marcu 1945 wieś ucierpiała w niewielkim stopniu. Straty i zniszczenia materialne zostały oszacowane w wysokości 10%[17]. Po wyparciu oddziałów niemieckich wieś została przejęta przez polską administrację. Wówczas w Czyżowicach została osiedlona część polskich repatriantów z Kresów Wschodnich z okolic Tarnopola – z Nowostawców, Podlesia, Podzameczka, Mikuliniec i Dźwinogrodu. Niemieckojęzyczna ludność została wysiedlona na zachód[14].
W latach 1945–1950 Czyżowice należały do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego. W latach 1945–1954 wieś należała do gminy Rudziczka, w latach 1954–1961 do gromady Prężynka, a w latach 1961–1972 do gromady Rudziczka.
Liczba mieszkańców wsi
- 1793 – 116[23]
- 1861 – 573[3]
- 1910 – 565[24]
- 1933 – 487[25]
- 1939 – 482[26]
- 1998 – 346[6]
- 2002 – 296[6]
- 2004 – 295[17]
- 2005 – 303[17]
- 2006 – 301[17]
- 2007 – 298[17]
- 2008 – 300[17]
- 2009 – 294[6]
- 2011 – 283[27]
- 2019 – 293[1]
Zabytki
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[28]:
- kaplica, z 1846 r.
- zespół folwarczny (nr 1) z 1. poł. XIX w.
- dom
- spichlerz.
- (c) Ralf Lotys (Sicherlich), CC BY 3.0
Przydrożna kaplica z 1846 roku
Oświata
W Czyżowicach pod numerem 77 znajduje się Publiczne Przedszkole[29].
Kultura
We wsi znajduje się Wiejski Dom Kultury, który podlega pod Prudnicki Ośrodek Kultury[30].
Czyżowice są parę razy wspomniane w książce Lux perpetua autorstwa Andrzeja Sapkowskiego, której akcja rozgrywa się w Czechach i na Śląsku.
Sport
W Czyżowicach działa klub sportowy LZS Czyżowice założony w 1952, który obecnie gra w klasie B, w grupie Opole IX[31].
Przypisy
- ↑ a b Joanna Chilińska , RAPORT O STANIE GMINY ZA 2019 ROK – Urząd Miejski w Prudniku, prudnik.pl, 2 czerwca 2020 [dostęp 2020-08-05] .
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 202 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ a b Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X – wynik wyszukiwania – DIR, dir.icm.edu.pl [dostęp 2020-03-20] .
- ↑ Bogusław Zator , Święto Plonów w Czyżowicach, Prudnik24, 11 września 2013 [dostęp 2021-06-03] (pol.).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
- ↑ a b c d Wieś Czyżowice w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2020-01-10] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
- ↑ Mapa interaktywna, emapy.com [dostęp 2020-03-20] .
- ↑ Nazewnictwo geograficzne Polski. Tom 1. Hydronimy. Część 1. Wody płynące, źródła, wodospady. Główny Urząd Geodezji i Kartografii. s. 8. [dostęp 2020-03-20].
- ↑ a b Sołectwa – Urząd Miejski w Prudniku, prudnik.pl [dostęp 2020-01-10] .
- ↑ Bank Danych o Lasach – Mapa, bdl.lasy.gov.pl [dostęp 2021-01-23] .
- ↑ Klimat: Czyżowice: Klimatogram, wykres temperatury, tabela klimatu – Climate-Data.org, pl.climate-data.org [dostęp 2020-03-20] .
- ↑ Konstanty Damrot: Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde. Beuthen: Verlag von Felix Kasprzyk, 1896, s. 183.
- ↑ Felix Triest 1865 ↓, s. 1051.
- ↑ a b c d e f Kasza 2020 ↓, s. 991.
- ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 września 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1947 r. nr 124, poz. 778).
- ↑ Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski, t. II, C-D, hasło „Czyżowice”. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN, 1997, s. 246. ISBN 83-85579-64-8.
- ↑ a b c d e f g Uchwała Nr LI/769/2010 Rady Miejskiej w Prudniku z dnia 28 stycznia 2010 r. w sprawie zatwierdzenia Planu Odnowy Miejscowości Czyżowice.
- ↑ Osiem wieków miasta w zarysie – Urząd Miejski w Białej, biala.gmina.pl [dostęp 2020-03-20] .
- ↑ Kasza 2020 ↓, s. 16.
- ↑ kaplica, Czyżowice – Zabytek.pl, zabytek.pl [dostęp 2020-01-10] (pol.).
- ↑ Kazimierz Nabzdyk , Rezultaty wyborów w powiecie prudnickim na początku XX wieku – szkic demograficzny, „Ziemia Prudnicka”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 2007, s. 72 .
- ↑ Kasza 2020 ↓, s. 992.
- ↑ Erdbeschreibung der Preußischen Monarchie, Hemmerde & Schwetschke, 1793 [dostęp 2020-03-20] (niem.).
- ↑ Willkommen bei Gemeindeverzeichnis.de, www.gemeindeverzeichnis.de [dostęp 2020-03-20] .
- ↑ Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Neustadt, treemagic.org [dostęp 2020-01-10] .
- ↑ GOV :: Czyżowice, Zeiselwitz, gov.genealogy.net [dostęp 2020-01-10] .
- ↑ GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2016-09-23].
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 110. [dostęp 2013-01-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-27)].
- ↑ Publiczne, Czyżowice 77, Czyżowice 48-200 – Przedszkole, numer telefonu, mapa.targeo.pl [dostęp 2020-08-09] (pol.).
- ↑ POK Prudnik – Placówki, pok-prudnik.pl [dostęp 2020-03-20] .
- ↑ Skarb – LZS Czyżowice, www.90minut.pl [dostęp 2020-01-10] .
Bibliografia
- Felix Triest: Topographisches handbuch von Oberschliesen. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865.
- Ryszard Kasza: Ulicami Prudnika z historią i fotografią w tle. Przemysław Birna, Franciszek Dendewicz, Piotr Kulczyk. Prudnik: Powiat Prudnicki, 2020. ISBN 978-83-954314-5-6.
Linki zewnętrzne
- Ścisowice, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. X: Rukszenice – Sochaczew, Warszawa 1889, s. 480 .
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: Tymek1988, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Opole Voivodeship, Poland. Geographic limits of the map:
- N: 51.2778 N
- S: 49.942 N
- W: 16.8461 E
- E: 18.8073 E
(c) Ralf Lotys (Sicherlich), CC BY 3.0
Czyżowice – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Prudnik.
Autor: Wlodek k1, Licencja: CC BY 3.0
Czyżowice, spichrz (nr 1) z 1. poł. XIX w.
Neustadt / Prudnik (5272 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wsch. (Ostdeutschland) /1870 - 1945/)
Autor: Wlodek k1, Licencja: CC BY 3.0
Czyżowice – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Prudnik (boisko klubu sportowego LZS Czyżowice.
Autor: Wlodek k1, Licencja: CC BY 3.0
Czyżowice, dom, 1. poł. XIX w.
![Distinctive emblem for cultural property.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Distinctive_emblem_for_cultural_property.svg/20px-Distinctive_emblem_for_cultural_property.svg.png)
Autor: Smat, Licencja: CC BY-SA 2.0
Location map gmina Prudnik, Polnad.
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Prudnik County with urbanized area highlighted. Geographic limits of the map:
- N: 50.56 N
- S: 50.25 N
- W: 17.43 E
- E: 18.06 E
(c) Ralf Lotys (Sicherlich), CC BY 3.0
Czyżowice – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Prudnik.
Autor: Wlodek k1, Licencja: CC BY 3.0
Czyżowice – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Prudnik (Publiczne Przedszkole i Wiejski Dom Kultury).
(c) Ralf Lotys (Sicherlich), CC BY 3.0
Czyżowice – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Prudnik (kaplica (nr 44c), 1846 r.).
Autor: Wlodek k1, Licencja: CC BY 3.0
Czyżowice – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Prudnik.
Autor: Wlodek k1, Licencja: CC BY 3.0
Czyżowice – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Prudnik.
Autor: Wlodek k1, Licencja: CC BY 3.0
Czyżowice – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Prudnik.