Dédalo (1901)
| ||
![]() „Dédalo” od rufy | ||
Historia | ||
Stocznia | Wigham Richardson & Company, Newcastle ![]() | |
Położenie stępki | 19 kwietnia 1901[a] | |
Wodowanie | 22 maja 1901[a] | |
![]() | ||
Nazwa | Neuenfels | |
Wejście do służby | 3 października 1901 | |
![]() | ||
Nazwa | España No. 6 | |
Wejście do służby | 23 października 1918 | |
Wycofanie ze służby | 1921 | |
![]() | ||
Nazwa | Dédalo | |
Wejście do służby | maj 1922 | |
Wycofanie ze służby | 1 stycznia 1935 | |
Los okrętu | zatonął podczas złomowania | |
Dane taktyczno-techniczne | ||
Wyporność | 10.800 t | |
Długość | 127 m | |
Szerokość | 16,7 m | |
Zanurzenie | 9,5 | |
Napęd | ||
1 maszyna parowa, 3 kotły, jedna śruba | ||
Prędkość | 10 węzłów | |
Zasięg | 3000 mil morskich | |
Uzbrojenie | ||
2 armaty 105 mm 2 armaty 57 mm | ||
Wyposażenie lotnicze | ||
zobacz w tekście | ||
Załoga | 324–398 |
Dédalo – okręt Hiszpańskiej Marynarki Wojennej oficjalnie zaklasyfikowany jako tender wodnosamolotów (transporte di hidroaviones). „Dédalo” był jedynym okrętem w historii wyposażonym zarówno do obsługi wodnosamolotów jak i dwóch rodzajów aerostatów – balonów i sterowców. Był jednym z dwóch okrętów, na których zamontowano maszt do cumowania sterowców (drugim był amerykański USS „Patoka”) oraz pierwszym, na pokładzie którego wylądował i z którego wystartował wiatrakowiec.
Historia
W toku I wojny światowej w neutralnych hiszpańskich portach internowano pewną liczbę niemieckich statków handlowych, w tym 23 października 1914 roku frachtowiec „Neuenfels”, płynący z Bombaju, który na skutek blokady morskiej zdecydował nie wracać do Niemiec[1]. Statek zbudowany był w 1901 roku w angielskiej stoczni Wigham Richardson & Company w Newcastle i w służbie niemieckiej nosił nazwę „Neuenfels”[2]. Należał do czterech bliźniaczych statków, zbudowanych na zamówienie przedsiębiorstwa Hansa, o numerach budowy 373 do 376[3]. Został odebrany przez zamawiającego 3 października 1901 roku[3].
Pod koniec wojny Niemcy zgodziły się przekazać Hiszpanii sześć frachtowców jako rekompensatę za hiszpańskie statki zatopione przez U-Booty; statki te miały być zarządzane przez państwową agencję, żeby nie były używane przeciw Niemcom[1]. Otrzymały one tymczasowe oznaczenia „España No. 1” do „España No. 6”, a szóstym z nich stał się 23 października 1918 roku „Neuenfels”[1]. Do eksploatacji w tym charakterze wszedł jednak dopiero po remoncie w 1919 roku, już po wojnie[1]. W 1921 „España No. 6” została przekazana dla marynarki hiszpańskiej (Armada Española) w celu przebudowy na tender wodnosamolotów/balonowiec[2].
Przebudowa frachtowca rozpoczęła się we wrześniu 1921 w hiszpańskiej stoczni Talleres Nuevo Vulcano w Barceonie pod kierownictwem projektanta morskiego Jacinta Veza oraz capitán de corbeta Pedra Carony[2]. 1 maja 1922 okręt otrzymał nazwę „Dédalo” na cześć mitologicznego Dedala. Prace wykończeniowe i instalację uzbrojenia przeprowadzono w Kartagenie[4].
Opis konstrukcji
Okręt skonstruowany został jak typowy frachtowiec, napędzany pojedynczą czterocylindrową maszyną parową potrójnego rozprężania, o mocy 2200 KM[5]. Parę dostarczały trzy kotły cylindryczne trójpaleniskowe, z mechanicznym podawaniem węgla (stokerem)[5]. Maszyna napędzała jedną czterołopatową śrubę o średnicy 5,87 m[5]. Prędkość maksymalna wynosiła ok. 10 węzłów, zapas węgla wynoszący 940 ton pozwalał na pokonanie 3000 mil przy szybkości maksymalnej[2]. Rufowa część okrętu była pokryta platformą o wymiarach 60 × 16,75 m przeznaczoną do obsługi wodnosamolotów, w jej przedniej części znajdowała się także winda do transportu samolotów pod pokład[6]. Pod pokładem znajdował się hangar i warsztaty. Do opuszczania i podnoszenia samolotów z wody służyły dwa żurawie. Na okręcie mogło znajdować się do 25 wodnosamolotów[2]. Okręt zabierał 231 tysięcy litrów benzyny lotniczej[6].
Początkowo na okręcie służyły włoskie wodnosamoloty Savoia S.16 i Macchi M.18, w 1924 częściowo zastąpione przez brytyjskie Supermarine Scarab[7].
Pod pokładem przechowywano dwa balony obserwacyjne o pojemności 1200 m³ oraz urządzenia do wytwarzania i kompresji wodoru[2].
Na dziobie okrętu zbudowano wysoki maszt służący do cumowania sterowców, gdyż nie przewidziano miejsca na ich składowanie. Sterowce noszące oznaczenia „SCA.1” i „SCA.2”, zbudowane przez włoskie zakłady Stabilimento Costruzioni Aeronautica, miały 42,7 długości i 1500 m³ pojemności[4].
Główne uzbrojenie w postaci dwóch niemieckich armat kalibru 105 mm Krupp Modelo 1897 (niemieckie SKL/37 C/97), o długości lufy L/35, umieszczono na dziobie, po obu burtach[8]. Uzupełniały je dwie armaty 57 mm Nordenfelt na rufie pod pokładem lotniczym[8]. Działa pochodziły ze starego krążownika „Rio de la Plata”[8]. Okręt nie miał artylerii przeciwlotniczej[8].
Służba
Po wejściu do służby „Dédalo” wraz z przestarzałymi krążownikiem „Rio de la Plata” i niszczycielem „Audaz” sformowały jednostkę noszącą nazwę Division Naval Aeronáutica[7]. W następnych latach „Dédalo” wziął udział w szeregu ćwiczeń i manewrów, w listopadzie 1923 odwiedził Włochy[7].
Już 6 sierpnia 1922 roku lotnictwo „Dédalo” weszło po raz pierwszy do akcji, bombardując pozycje Rifenów w Maroku[9]. Operacje te powtarzały się przez dalsze trzy lata, a okręt także brał udział w ostrzeliwaniu wybrzeża Maroka. 3 września 1925 „Dédalo” wziął udział w desancie morskim pod Al-Husajma w czasie inwazji sił francuskich i hiszpańskich na Republikę Rifu i w czasie późniejszych walk o stolicę republiki – Ajdir[7]. W czasie kampanii wyszły na jaw problemy z obsługą dużej liczby wodnosamolotów, które musiały być opuszczane z pokładu na powierzchnię wody przed każdym startem, jako że „Dédalo” nie był wyposażony w katapultę[7]. Dodatkowo szybki rozwój lotniskowców skazał okręty-bazy wodnosamolotów, takie jak „Dédalo”, na szybkie odejście do lamusa historii[7].
Okręt nie był eksploatowany przez większą część lat 30[7]. Wyjątkiem był udany eksperyment, jaki przeprowadzono na nim 7 marca 1934 – wynalazca i konstruktor Juan de la Cierva wylądował na pokładzie „Dédalo” zbudowanym przez siebie wiatrakowcem, a następnie wystartował – był to pierwszy udany lot wiropłatu z pokładu okrętu[7]. 1 stycznia 1935 roku okręt został wycofany do rezerwy[10]. Przez rok był jeszcze używany jako hulk przez szkołę elektryków i telegrafistów, po czym 11 stycznia 1936 został skreślony z listy floty[10].
„Dédalo” nie był używany przez żadną ze stron w czasie hiszpańskiej wojny domowej. We wrześniu 1936 roku okręt oglądała komisja rządu republikańskiego, lecz został uznany za nienadający się do wykorzystania[10]. Został odholowany do złomowania w pobliże Sagunto, gdzie następnie zatonął na płytkiej wodzie z powodu zbombardowania 18 lipca 1937 przez niemieckie wodnosamoloty Heinkel He 59, względnie złego stanu kadłuba[10]. Po wygranej wojnie domowej, nacjonaliści przejęli półzatopiony okręt, po czym formalnie skreślili go 27 lutego 1940 z listy floty i przeznaczyli do złomowania[10]. 11 grudnia 1941 przywrócono okrętowi pływalność i został odholowany do Walencji[10]. W toku złomowania naruszono elementy konstrukcji i w lecie 1943 roku kadłub pękł i zatonął[10]. Został po tym wysadzony w powietrze, aby nie blokował zatoki[7].
Uwagi
- ↑ a b Daty położenia stępki i wodowania 19 kwietnia i 22 maja 1901 roku według Anca Alamillo i Mitiukow 2008 ↓, s. 2 mogą budzić wątpliwości z uwagi na krótki czas budowy.
Przypisy
- ↑ a b c d Anca Alamillo i Mitiukow 2008 ↓, s. 3.
- ↑ a b c d e f R. Layman: Before the Aircraft Carrier. s. 103.
- ↑ a b Anca Alamillo i Mitiukow 2008 ↓, s. 2.
- ↑ a b R. Layman: Before the Aircraft Carrier. s. 104.
- ↑ a b c Anca Alamillo i Mitiukow 2008 ↓, s. 7.
- ↑ a b Anca Alamillo i Mitiukow 2008 ↓, s. 6.
- ↑ a b c d e f g h i R. Layman: Before the Aircraft Carrier. s. 105.
- ↑ a b c d Anca Alamillo i Mitiukow 2008 ↓, s. 8.
- ↑ Anca Alamillo i Mitiukow 2008 ↓, s. 12.
- ↑ a b c d e f g Anca Alamillo i Mitiukow 2008 ↓, s. 31-32.
Bibliografia
- R.D. Layman: Before the Aircraft Carrier: The Development of Aviation Vessels, 1849-1922. Annapolis, Md.: Naval Institute Press, 1989. ISBN 978-0-87021-210-9.
- Alejandro Anca Alamillo, N. Mitiukow: Gidroawiatransport «Dedalo». Moskwa: 2008, seria: Morskaja Kollekcyja. nr 6(105)/2008. (ros.)
Media użyte na tej stronie
Flag of England. Saint George's cross (a red cross on a white background), used as the Flag of England, the Italian city of Genoa and various other places.
Autor: Pedro A. Gracia Fajardo, escudo de Manual de Imagen Institucional de la Administración General del Estado, Licencja: CC0
Flaga Hiszpanii
Bundesflagge und Handelsflagge des Norddeutschen Bundes (1866-1871) und Reichsflagge des Deutschen Reiches (1871-1918)
"Estación Transportable de Aeronáutica Naval". Buque Dédalo en la Bahía de Alhucemas fotografiado desde un aeroplano francés el 8 de septiembre de 1925.
Autor: previous version User:Ignaciogavira ; current version HansenBCN, designs from SanchoPanzaXXI, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931)