Dąb omszony
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek | dąb omszony | ||
Nazwa systematyczna | |||
Quercus pubescens Willd. Berlin.Baumz.279 1796 | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() | |||
Zasięg | |||
![]() |
Dąb omszony (Quercus pubescens Willd.) – gatunek drzewa lub krzewu należący do rodziny bukowatych (Fagaceae Dumort.). Jest drzewem ciepłolubnym, występuje w zachodniej i południowej Europie, a także w Azji Mniejszej. Pospolity gatunek w obszarze śródziemnomorskim. W Polsce występuje na izolowanym stanowisku w rezerwacie Bielinek nad dolną Odrą, daleko na północ od północnej granicy zwartego zasięgu (został tu wprowadzony sztucznie)[4].
Morfologia
- Pokrój
- Drzewo osiągające do 25 m wysokości, albo duży krzew mający wiele pni. Korona jest nieregularna, nisko osadzona.
- Pień
- Kora pnia i gałęzi jest szarobrązowa do czarnobrązowej, podzielona na kanciaste płytki.
- Pędy
- Młode gałązki i pączki owłosione gwiazdkowatymi włoskami.
- Liście
- Ustawione skrętolegle, długości 6–12 cm, ogonek długości 1,2–1,5 cm. Od spodu są obficie, szaro owłosione, z wiekiem nieco łysieją. Blaszka liściowa owalna o nieregularnych, zatokowych wcięciach.
- Kwiaty
- Kwiaty męskie zebrane w długie, zwisające kotki, żeńskie siedzące, osadzone na krótkich szypułkach w grupach po 2–5. Kwitnie w kwietniu i w maju.
- Owoce
- Żołędzie krótkoszypułkowe, błyszczące, jasnobrązowe. Dojrzałe mają owalny kształt, miseczki złożone ze ściśle przylegających łusek i puszysto owłosione. Są mniejsze, niż u dębu szypułkowego.
Ekologia
Rośnie na śródziemnomorskich wybrzeżach i zboczach gór przeważnie do 800 m n.p.m., czasem do 1500 m n.p.m. Rośnie często na glebach wapiennych i łatwo znosi suszę. Tworzy czyste jednogatunkowe dąbrowy lub lasy mieszane z dębem bezszypułkowym, dębem burgundzkim, grabem pospolitym, klonem polnym i bzem czarnym.
W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O. Quercetalia pubescenti-petraeae, Ass. Quercetum pubescenti-petraeae[5].
Zmienność
Tworzy mieszańce z dębem szypułkowym i d. bezszypułkowym[6]. Gatunek zróżnicowany na trzy podgatunki[7]:
- Quercus pubescens subsp. crispata (Steven) Greuter & Burdet - występuje na Półwyspie Bałkańskim, Krymie i w Turcji
- Quercus pubescens subsp. pubescens - rośnie w całym zasięgu gatunku
- Quercus pubescens subsp. subpyrenaica (Villar) Rivas Mart. & C.Saenz - występuje w Pirenejach
Zagrożenia i ochrona
W Polsce występuje na jedynym stanowisku naturalnym podlegającym ochronie w formie rezerwatu przyrody Bielinek (województwo zachodniopomorskie).
Informacje o stopniu zagrożenia na podstawie:
- Polskiej Czerwonej Księgi Roślin[8][4] – gatunek zagrożony (kategoria zagrożenia EN).
- Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006)[9] – gatunek wymierający, krytycznie zagrożony (kategoria zagrożenia E); 2016: EN (zagrożony)[10].
Zastosowanie
- Drewno twarde, trwałe, lecz trudne w obróbce. Dawniej wykorzystywane na podkłady kolejowe.
- Ze względu na pozbawione taniny żołędzie, ceniony był w sztuce kulinarnej jako nadający się do spożycia na surowo[11].
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-05] (ang.).
- ↑ Quercus pubescens, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
- ↑ a b Dariusz Podbereski, Marcin S. Wilga: Wędrówki Przyrodnicze, Trasy wycieczek przyrodniczych. Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskie, 1995, s. 56. ISBN 83-85843-48-5.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ World Checklist of Selected Plant Families [dostęp 2013-12-11].
- ↑ K. Zarzycki, R. Kaźmierczakowa: Polska Czerwona Księga Roślin. Kraków: IB PAN, 2001. 83-89648-38-5.
- ↑ Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki: Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: IB PAN, 2006, s. 102. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- ↑ Łukasz Łuczaj: Dzikie rośliny jadalne Polski. Krosno: Chemigrafia, 2004, s. 58-60. ISBN 83-904633-6-9.
Media użyte na tej stronie
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Quercus pubescens. Bielinek, NW Poland.
Autor: Etrusko25, Licencja: CC BY-SA 3.0
Quercus pubescens photographed in Scansano area (Tuscany, central Italy).
Autor: Димитър Найденов / Dimìtar Nàydenov, Licencja: CC BY-SA 4.0
Quercus pubescens – twig with acorns and leaves, Southeastern Bulgaria.
Quercus pubescens. Bielinek, NW Poland.
Autor: Giovanni Caudullo, Licencja: CC BY 4.0
Distribution map of Quercus pubescens s.l. (downy oak).
Quercus pubescens forest in Bielinek (NW Poland)