Dżudda
Państwo | |
---|---|
Prowincja | |
Gubernator | Saleh Al-Turki |
Powierzchnia | 1600 km² |
Wysokość | 12 m n.p.m. |
Populacja (2017) • liczba ludności • gęstość |
|
Nr kierunkowy | 12 |
Kod pocztowy | 21000 |
![]() | |
Strona internetowa |
Dżudda, Dżedda[1] (arab. جدّة, Ǧudda) – miasto w zachodniej części Arabii Saudyjskiej, w prowincji Mekka, nad Morzem Czerwonym. Główny ośrodek przemysłowy, handlowy i kulturalny kraju. W mieście działa rafineria ropy naftowej, walcownia żelaza, huta aluminium, stocznia, a także fabryki artykułów chemicznych, wełnianych, skórzanych, mebli. Stanowi ono także główny port handlowy kraju nad Morzem Czerwonym (naftowy, kontenerowy), ważny port pasażerski (główny punkt tranzytowy pielgrzymek do Mekki) oraz rybacki. W 2017 r. liczyła 4 296 000 mieszkańców[2]. Obecnie trwa budowa Jeddah Tower – pierwszego na świecie wieżowca mierzącego ponad kilometr[3].
Historia
Wykopaliska w dzielnicy Al-Balad wskazują, iż miasto zostało założone przez przybyszów z terenów obecnego Jemenu ok. 500 roku p.n.e wpierw jako wioska rybacka. Inne badania wykazały, że obszar ten był zamieszkany wcześniej, już w epoce kamienia. Tereny te zostały odwiedzone przez Aleksandra Wielkiego. Dżudda nabrała znaczenia w 647 roku, gdy trzeci kalif Usman ibn Affan uczynił z miasta port przyjmujący pielgrzymów przybywających do Mekki. Z racji bycia bramą do świętego miasta, wielokrotnie była podbijana. W 969 r. Fatymidzi przejęli kontrolę nad Egiptem i rozszerzyli swe wpływy na sąsiednie rejony w tym Dżuddę. Rozwinęli w tym czasie szlaki handlowe łączące basen Morza Śródziemnego i Ocean Indyjski, przy wykorzystaniu Morza Czerwonego. Następnie miasto wchodziło w skład różnych imperiów. W 1177 r. – Ajjubidów, w 1254 r. – Sułtanatu Mameluków, a w 1517 r. – Imperium Osmańskiego. Turcy wzmocnili mury obronne miasta, aby chronić się przed atakami Portugalczyków, którzy w tym okresie odwiedzali te tereny podczas wypraw do Indii. W 1802 r. miasto zajęli walczący o oderwanie od Imperium Osmańskiego żołnierze, ale Turcy odzyskali miasto w 1813. Podczas I wojny światowej Said Husajn ibn Ali próbował ponownie uniezależnić się od Turków, a także stworzyć wielkie państwo od Syrii do Jemenu. Założył w czerwcu 1916 r. sprzymierzone z państwami ententy Królestwo Hidżazu i walczył z Ibn Saudem o terytorium. Zrezygnował w 1924 r. po upadku Mekki, a jego syn stanął na czele ziem pozostałych w królestwie. Kilka miesięcy później Dżuddę ostatecznie przejął Ibn Saud i wcielił do nowo powstałego państwa w grudniu 1925 r.
Geografia
Miasto ograniczone jest przez Morze Czerwone od zachodu oraz Góry Sarawat od wschodu. W rejonie nie ma rzek i dolin, ale niedaleko miasta leżą zatoki Sharm Ob’hur i Sharm Salman. Miasto rozbudowane jest wzdłuż osi północ-południe, na dystansie około 60 kilometrów[4]. Klimat w mieście jest suchy i gorący, a w Dżuddzie, w przeciwieństwie do innych miast Arabii Saudyjskiej, wysokie temperatury panują także w zimie. Średnia temperatura w styczniu wynosi ok. 22 °C, a w lipcu 33 °C. Opady deszczu są sporadyczne i najczęściej występują w grudniu. Najniższą temperaturą zanotowaną w Dżuddzie są 3 °C w 1995 r. Średni roczny opad wynosi zaledwie 67 mm, ale zdarzają się gwałtowne burze z gradem. Latem zdarzają się burze piaskowe niosące piasek z pustyni na Półwyspie Arabskim.
Dużym problemem miasta jest zanieczyszczenie powietrza, a także często zdarzające się pożary.
Gospodarka
Dżudda leży w sercu Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej, a wszystkie stolice regionu znajdują się w odległości dwugodzinnego lotu samolotem. Jest drugim centrum handlu w rejonie, po Rijadzie i czwartym co do wielkości ośrodkiem przemysłowym. Ekonomicznym centrum miasta jest ulica Króla Abdullaha, gdzie swoje siedziby mają jedne z największych saudyjskich firm jak np. Emaar Middle East i Al-Farsi. Inna ważną ulicą jest Tahlia, gdzie znajduje się wiele ekskluzywnych sklepów m.in. Prada, Gucci, Burberry, Chanel i Giorgio Armani.
W 2001 r. miejscowy port przyjmował 55% importu Arabii Saudyjskiej i wysyłał 5% eksportu. Co piąta firma Królestwa była zarejestrowana w Dżuddzie, tj. około 90 000 przedsiębiorstw, w tym 40 ze 100 największych firm[4].
Miasto jest siedzibą wielu organizacji:
- Islamski Bank Rozwoju
- Organizacja Współpracy Islamskiej
- Forum Ekonomiczne Dżudda
- Organizacja Praw Człowieka Arabii Saudyjskiej
- Międzynarodowa Islamska Agencja Informacyjna
Demografia
Miasto uznawane jest za najbardziej liberalne i kosmopolityczne w całym kraju z racji spotykania się tu pielgrzymów przez wiele wieków. Część odwiedzających osiedlała się tutaj, przez co Dżudda jest bardziej zróżnicowana etnicznie niż inne miasta kraju. Boom naftowy z ostatnich 50 lat spowodował napływ kolejnych imigrantów z Europy, Ameryki Północnej i Azji Południowo-Wschodniej. Mieszkają tu także arabscy chrześcijanie głównie z Libanu, Syrii i Egiptu. Jednak żaden niemuzułmanin nie jest oficjalnie obywatelem miasta, a tylko pracownikiem danego przedsiębiorstwa. Większość mieszkańców to sunnici z tego powodu w mieście znajduje się ponad 1300 meczetów, a nie ma żadnego kościoła, synagogi czy innego miejsca kultu. Publiczne propagowanie innej religii jest surowo zakazane.
Infrastruktura
Transport
Miasto jest ważnym węzłem komunikacyjnym, krajowym i międzynarodowym, z uwagi na duży port lotniczy i morski i sąsiedztwo Mekki. Co roku przewijają się przez nie miliony pielgrzymów udających się właśnie do Mekki.
Najważniejsze drogi krajowe:
Transport publiczny
Miasto boryka się z licznymi zatorami ulicznymi, szczególnie w godzinach szczytu, mimo że główne arterie drogowe są kilku jezdniowe. Miasto posiada szczątkowy system komunikacji publicznej, używany przez 4% mieszkańców (96% używa samochodu)[5].
Jedenastego marca 2013 roku rząd zaakceptował plan wart 12 miliardów USD budowy systemu takiego systemu transportu miejskiego[6]:
- 3 linie tramwajowe, łącznie 208 wagonów:
- linia pomarańczowa, długości 67 kilometrów z 22 przystankami, od Makkah Road to Obhur, z odgałęzieniem przy ulicy Sari.
- linia niebieska, długości 24 kilometrów z 17 przystankami, od lotniska do stacji kolejowej Haramin
- linia zielona, długości 17 kilometrów z 7 przystankami, od esplanady Corniche przez ulicę Palestyńską (Palestine Street) i stare lotnisko, do stacji kolejowej Haramin
- autobusy: 816 autobusów z 2950 przystankami
- transport wodny: 10 przystanków
Studium wykonalności wykonała kanadyjska firma konsultingowa[5]. Budowa ma potrwać do 2030 roku.
Woda i kanalizacja
Około 70% gospodarstw domowych w mieście nie jest podłączonych do kanalizacji[7]. Nieczystości, nawet z dużych obiektów jak hotele, wywozi się cysternami.
Wiele budynków nie posiada również podłączenia do wodociągów. National Water Company, firma wodociągowa, dostarcza na zamówienie dziennie ponad 2000 beczkowozów wody[8]. Sieć wodociągowa w mieście, podobnie jak w innych dużych miastach Arabii, jest przestarzała. Od 2009 roku National Water Company naprawiła w Dżuddzie 64 000 zgłoszonych nieszczelności. Podobne naprawy przeprowadzone również Rijadzie, Mekkce i Tadżif, pozwoliły na zaoszczędzenie 314 milionów m³ wody[8].
W 2014 roku około Briman, w pobliżu lotniska, miał powstać pierwszy etap rezerwuaru wodnego dla Dżuddy, o pojemności 1,5 mln m³. Ukończony zbiornik ma dostarczać 6 milionów m³. Wartość projektu określona została na 590 mln USD[8].
Sport
Głównym sportem w mieście jest piłka nożna. Siedzibę ma tu najstarszy klub sportowy Arabii Saudyjskiej – Ittihad FC założony w 1927, a także Al-Ahli Dżudda założony w 1937. Są to jedne z najlepszych drużyn nie tylko w kraju, ale i na kontynencie. W mieście znajduje się wiele stadionów:
- Prince Abdullah al-Faisal Stadium
- Prince Sultan bin Fahd Stadium
- KAU Stadium
- Air-Defense Forces Stadium
- Schools League Stadium
- King Abdullah Stadium (under construction)
Uczelnie w mieście
- Uniwersytet Króla Abdullaha
- Otwarty Arabski Uniwersytet
- Pakistański Międzynarodowy Uniwersytet
- Międzynarodowy Amerykański Uniwersytet w Dżuddzie
- Dżuddyjska Szkoła Japońska
- German International School Jeddah
- Al-Thager Model School
- Cedar International School[9]
Zabytki i muzea
- Al-Balad – stare miasto z prowadzonymi wykopaliskami – stanowi przedmiot wniosku Arabii Saudyjskiej o wpisanie na listę światowego dziedzictw UNESCO
- Grobowiec Ewy – rzekomy grób biblijnej Ewy. Niedostępny dla zwiedzających ani pielgrzymów[4].
- Meczety:
- Meczet Al-Shafei – najstarszy zachowany meczet w mieście; położony przy ulicy Al-Jameah (Harrat Al-Mazloum). Ma kształt czworoboczny z otwartym dziedzińcem. Minarety z XIII wieku[10].
- Meczet Al-Mimar[11]
- Meczet Uthmana Bin Affana (inaczej meczet Al-Abanous) – położony również w rejonie Harat Al-Mazloum, rozpoznawalny po kolumnach z kości słoniowej; wspominany w XIV wiecznych pracach Ibn Battuta[10].
- Meczet Akkasz
- Corniche – 30 kilometrowa esplanada wzdłuż Morza Czerwonego, popularne miejsce spacerowe i rozrywkowe, uważane za największą atrakcję turystyczną miasta[4]
- Meczet Fatima Al-Zahra, tzw. „pływający meczet”, położony na spacerowym odcinku wybrzeża Morza Czerwonego, Corniche
- Fontanna Króla Fahda – najwyższa na świecie fontanna[4]
- muzeum rzeźby na wolnym powietrzu – prace artystów, jak Henry Moore, Joan Miro, Victor Vasarely, rozmieszczone wzdłuż esplanady[4]
- Pałac Khuzam – pałac z dwuwieżową bramą wjazdową, budowany w latach 1928–1935, obecnie muzeum antyków i dziedzictwa[12]
- Muzeum Abdul Raouf Khalil[4] – muzeum historii cywilizacji arabskiej i miasta
- Jeddah Science Oasis – centrum nauki[4]
- letni Jeddah Festival[4]
Cechą charakterystyczną są różnego rodzaju rzeźby i instalacje (autorstwa na przykład Julio Lafuente, Sylvestre Giovanni) umieszczone na rondach lub pasach zieleni oddzielających kilkujezdniowe ulice.
Nieistniejące
- Meczet Al-Basha w rejonie Harat Al-Sham zbudowany w 1735 przez zarządcę Dżuddy Paszę Bakr. Zburzony w 1978. Na jego miejscu powstał nowy meczet[10].
Galeria
- (c) Ammar shaker, CC-BY-SA-3.0
Port morski i najwyższa na świecie latarnia morska
- (c) alimkasim, CC BY 3.0
Nowe osiedla w Dżuddzie
Miasta partnerskie
Miasta partnerskie Dżuddy[13]:
Adana (Turcja)
Aleksandria (Egipt)
Ałmaty (Kazachstan)
Amman (Jordania)
Baku (Azerbejdżan)
Casablanca (Maroko)
Dubaj (ZEA)
Dżakarta (Indonezja)
Johor Bahru (Malezja)
Kair (Egipt)
Karaczi (Pakistan)
Kazań (Rosja)
Mary (Turkmenistan)
Odessa (Ukraina)
Osz (Kirgistan)
Płowdiw (Bułgaria)
Rio de Janeiro (Brazylia)
Petersburg (Rosja)
Shimonoseki (Japonia)
Stambuł (Turcja)
Stuttgart (Niemcy)
Strasburg (Francja)
Xi’an (Chiny)
Przypisy
- ↑ Egzonim wariantowy przyjęty na LXXXVIII posiedzeniu KSNG.
- ↑ Number of Population in Cities with More than 5,000 People (ang.). General Authority for Statistics. [dostęp 2017-07-31].
- ↑ 200 pięter i kilometr wysokości. Saudyjczycy chcą pobić rekord, naTemat.pl [dostęp 2017-11-23] (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i Roger Harrison: Jeddah – a tale of two cities (ang.). 2001-07-05. [dostęp 2013-08-23].
- ↑ a b Bids for Jeddah metro will be invited shortly (ang.). 2012-08-27. [dostęp 2013-08-26].
- ↑ SR 45 bn Jeddah transport system to redefine mobility (ang.). 2013-03-12. [dostęp 2013-08-26].
- ↑ Sewage networks in Jeddah very poor (ang.). 2013-07-21. [dostęp 2013-08-28].
- ↑ a b c P. K. Abdul Ghafour: SR2.2bn reservoir to solve Jeddah’s water woes (ang.). 2013-08-12. [dostęp 2013-08-28].
- ↑ Cedar International School, cedarschoolbvi.com [dostęp 2017-12-14] [zarchiwizowane z adresu 2013-03-16] .
- ↑ a b c Muhammad Humaidan: Mosques – Jeddah’s special feature (ang.). 2011-12-19. [dostęp 2013-08-22].
- ↑ Fatima Sidiya: Historic Jeddah mosques to get facelift (ang.). 2011-11-16. [dostęp 2013-08-22].
- ↑ Mughal: Khuzam Palace Gate (ang.). 2012-07-12. [dostęp 2013-08-24].
- ↑ Sister cities of Jeddah.
Media użyte na tej stronie
bendera Indonesia
Flag of the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO)
(c) Ammar shaker, CC-BY-SA-3.0
jeddah Seaport - self made picture :) Ammarov 00:29, 24 June 2006 (UTC)
Autor: NordNordWest, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location map of Saudi Arabia
King Abdullah St. - Jeddah
Jeddah Beach
Autor: Arbitrarily0, Licencja: CC BY-SA 3.0
A mosque near a souk in Jeddah, Saudo Arabia