DKD-I

DKD-I
Ilustracja
Samolot DKD-I w pierwotnej wersji
Dane podstawowe
Państwo Polska
KonstruktorStanisław Działowski i Mieczysław Działowski
Typsamolot sportowy
Konstrukcjagórnopłat konstrukcji mieszanej
Załoga2
Historia
Data oblotu1 lutego 1926
Wycofanie ze służby1927
Liczba egzemplarzy1
Liczba wypadków1
Dane techniczne
Napęd1 silnik tłokowy Haacke HFM-2
Moc22 kW (30 KM)
Wymiary
Rozpiętość9 m
Długość5,5 m
Wysokość1,9 m
Powierzchnia nośna11,5
Profil skrzydłaG-441
Masa
Własna220 kg
Użyteczna160 kg
Startowa380 kg
Osiągi
Prędkość maks.120 km/h
Prędkość przelotowa100 km/h
Prędkość minimalna65 km/h
Rozbieg80-100 m
Dobieg100 m
Dane operacyjne
Użytkownicy
Polska

DKD-Ipolski dwumiejscowy samolot sportowy w układzie zastrzałowego górnopłatu z lat 20. XX wieku, zaprojektowany przez braci Stanisława i Mieczysława Działowskich i zbudowany w Bydgoszczy. Oblatany 1 lutego 1926 roku DKD-I był pierwszym polskim samolotem sportowym, który wykonał przelot międzymiastowy. W maju 1927 roku płatowiec był eksponowany na zorganizowanej przez LOPP Wystawie Lotniczej w Warszawie. Po wystawie, podczas lotu z Warszawy do Krakowa, z powodu defektu silnika samolot uległ uszkodzeniu podczas przymusowego lądowania. Jego płat i usterzenie posłużyły później do budowy kolejnego modelu – DKD-III.

Historia i użycie

DKD-I na Wystawie Lotniczej LOPP, maj 1927 r.

W latach 1924–1925 bracia Stanisław i Mieczysław Działowscy zbudowali szybowiec Bydgoszczanka, który wziął udział w II Wszechpolskim Konkursie Szybowców w Gdyni w 1925 roku[1][2]. Po jego rozbiciu na tych zawodach przystąpili do budowy swojego pierwszego samolotu, idąc za przykładem braci Gabriel[3][4]. Powstanie samolotu umożliwiła pomoc finansowa ze strony bydgoskiego szewca Jana Krügera, który zakupił od braci Gabriel silnik Haacke, pochodzący ze skasowanego samolotu Gabriel P-V[3][5]. Kadłub płatowca (nazwanego od nazwisk konstruktorów oraz fundatora silnika DKD-I) powstał w piwnicy domu przy ul. Pomorskiej w Bydgoszczy, zaś płat i inne składniki konstrukcji wytworzone zostały w warsztatach Szkoły Pilotów w Bydgoszczy, gdzie dokonano też montażu całości (mimo niechęci władz szkoły i stwarzanych konstruktorom problemów)[3][6][a]. Samolot został ukończony w styczniu 1926 roku, a koszt budowy zamknął się kwotą 2400 złotych[3][5].

1 lutego 1926 roku na bydgoskim lotnisku, DKD-I został oblatany przez instruktora Szkoły Pilotów sierż. pil. Józefa Muślewskiego[8][9]. Podczas oblotu stwierdzono wprawdzie ograniczoną widoczność z kokpitu, lecz własności lotne były dobre[10][11]. W celu poprawy widoczności lekko uniesiono płat ponad kadłub oraz powiększono jego wycięcie nad kabiną pilota, a także usunięto zauważone usterki[10][11]. Tak zmodyfikowany samolot został powtórnie oblatany 20 listopada 1926 roku, tym razem przez konstruktora S. Działowskiego, który przeszedł kurs pilotażu[5][10]. DKD-I wykazał się wysoką sterownością oraz krótkim startem i lądowaniem[12]. Na początku 1927 roku konstruktor został zaproszony do pokazania swojego samolotu na zorganizowanej przez Ligę Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej Wystawie Lotniczej w „Łobzowiance” przy Al. Ujazdowskich w Warszawie[5][10]. Pod koniec kwietnia S. Działowski w trudnych warunkach pogodowych dokonał w czasie 2 godzin i 10 minut blisko 300-kilometrowego przelotu z Bydgoszczy via Toruń do Warszawy, co było pierwszym lotem międzymiastowym dokonanym w Polsce przez samolot sportowy[5][12][b]. Samolot wystartował z Bydgoszczy 25 kwietnia o godz. 6:00 i po półgodzinnym locie wylądował na lotnisku 4. Pułku Lotniczego w Toruniu[14]. Niekorzystna pogoda uniemożliwiła dalszy lot zarówno tego, jak i następnego dnia; Działowski wystartował dopiero rankiem 27 kwietnia, docierając już bez problemów do Warszawy[15]. DKD-I był eksponowany w głównym pawilonie obok innych samolotów polskiej konstrukcji, jak CWL WZ-X, PWS-1, Bartel BM-2, Skraba ST-3, JD-2 i Sipowicz 1[16][17].

Rozkazem z 1 kwietnia 1927 roku Stanisław Działowski został przeniesiony ze Szkoły Pilotów w Bydgoszczy do 2. Pułku Lotniczego w Krakowie, gdzie miał pełnić rolę pilota-oblatywacza, instruktora latania oraz kontrolera nadzoru technicznego[15]. 30 maja 1927 roku, po zakończeniu wystawy LOPP, konstruktor postanowił dokonać lotu do Krakowa na DKD-I, jednak tuż po starcie eksplodował zużyty silnik samolotu, co zmusiło pilota do przymusowego lądowania i spowodowało uszkodzenie maszyny[18][19]. Płatowiec przewieziono do Krakowa koleją, po czym wykorzystano jego płat i usterzenie do budowy następcy – DKD-III[10][20].

Opis konstrukcji i dane techniczne

Stanisław (z prawej) i Mieczysław Działowscy przy budowie DKD-I

DKD-I był jednosilnikowym, dwuosobowym (choć używanym najczęściej jako jednoosobowy), sportowym górnopłatem typu parasol o konstrukcji mieszanej[10][20]. Kadłub o przekroju prostokątnym tworzyła wykonana ze spawanych rur stalowych kratownica, wykrzyżowana drutami stalowymi, kryta płótnem (z wyjątkiem grzbietu krytego sklejką i przodu z pokryciem z blachy aluminiowej)[10][20]. Kabina pilota otwarta, osłonięta z przodu wiatrochronem, wyposażona w trzcinowy fotel, drążek sterowy i orczyk[10]. Pilot miał do dyspozycji prędkościomierz, wysokościomierz, zegar i wskaźnik temperatury oleju (dwa z tych przyrządów umieszczone były na tablicy w kabinie, dwa kolejne zamocowane były do płata nad kabiną)[10][21]. Umieszczona przed kokpitem pilota całkowicie kryta kabina pasażerska miała drzwi usytuowane z lewej strony kadłuba i okienka po obu jego stronach[10][20].

Płat trapezowy, dwudźwigarowy, niedzielony, konstrukcji drewnianej, kryty płótnem z wyjątkiem krytej sklejką krawędzi natarcia; przymocowany do kadłuba na wieżyczce z czterech rur stalowych wykrzyżowanych drutem oraz wykonanymi z rur stalowych zastrzałami w kształcie litery „V”[20][22]. Masa płata wynosiła 51 kg[3][11]. Rozpiętość skrzydeł wynosiła 9 metrów, a powierzchnia nośna 11,5 [10][21][c]. Profil płata G-441; lotki z odciążeniem aerodynamicznym, poruszane linkami[20][22].

Długość samolotu wynosiła 5,5 metra, a wysokość 1,9 metra[10][20][d]. Masa własna płatowca wynosiła 220 kg, masa użyteczna 160 kg, zaś masa całkowita (startowa) 380 kg (maksymalnie 395 kg)[10][21][e]. Obciążenie powierzchni wynosiło 33 kg/m²[10][20]. Usterzenie prostokątne, spawane z rur stalowych, kryte płótnem[10][21]. Usterzenie poziome niedzielone, o profilu dwustronnie płaskim; stery poruszane były linkami[21][22]. Podwozie klasyczne, osiowe, ze spawanych rur stalowych, amortyzowane sznurem gumowym; z tyłu drewniana płoza ogonowa[20][22].

Napęd stanowił chłodzony powietrzem, czterosuwowy 2-cylindrowy płaski silnik tłokowy Haacke HFM-2 o mocy startowej 22 kW (30 KM) przy 1700 obr./min i masie 62 kg, napędzający stałe, drewniane, dwułopatowe śmigło ciągnące DKD o średnicy 2 metrów (wykonane w Centralnych Warsztatach Lotniczych w Warszawie)[21][22]. Obciążenie mocy wynosiło 12,6 kg/KM[10][21][f]. Zbiornik paliwa znajdował się w kadłubie za silnikiem[21][22]. Prędkość maksymalna wynosiła 120 km/h, prędkość przelotowa 100 km/h, zaś prędkość minimalna 65 km/h[10][20]. Przelotowe zużycie paliwa wynosiło 9 litrów/h[21][22]. Samolot charakteryzował się rozbiegiem wynoszącym 80-100 metrów i dobiegiem 100 metrów[10][20].

Malowanie

Cały samolot pomalowany był na kolor granatowy, z wyjątkiem przodu kadłuba w naturalnym kolorze aluminium[21][22]. Po obu stronach tyłu kadłuba widniał biały napis „D.K.D.I”[21][22].

Uwagi

  1. M.in. S. Działowski został aresztowany pod zarzutem wykorzystania materiałów pochodzenia wojskowego do budowy samolotu[7].
  2. Glass 1976 ↓, s. 95 i Glass 2004 ↓, s. 103 podają błędnie, że przelot odbył się w dniach 25-27 maja 1927 roku, co kłóci się z informacją, że wystawa LOPP trwała od 30 kwietnia do 31 maja[5][13].
  3. Cynk 1971 ↓, s. 602 podaje, że rozpiętość skrzydeł wynosiła 8,4 metra, a powierzchnia nośna 12,1 m², zaś Wędrychowski 1927 ↓, s. 113 podaje, że rozpiętość skrzydeł wynosiła 8,4 metra, a powierzchnia nośna 13,1 m².
  4. Wawszczak 1985 ↓, s. 25 podaje, że długość samolotu wynosiła 4,5 metra.
  5. Masa samolotu bez silnika wynosiła 158 kg[3][11].
  6. Cynk 1971 ↓, s. 602 podaje, że obciążenie mocy wynosiło 13,2 kg/KM.

Przypisy

  1. Glass 1976 ↓, s. 356.
  2. Wawszczak 1985 ↓, s. 18.
  3. a b c d e f Glass 2004 ↓, s. 102.
  4. Cynk 1971 ↓, s. 600.
  5. a b c d e f Cynk 1971 ↓, s. 601.
  6. Cynk 1971 ↓, s. 600-601.
  7. Wawszczak 1985 ↓, s. 22.
  8. Glass 2004 ↓, s. 102-103.
  9. Wawszczak 1985 ↓, s. 24.
  10. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Glass 2004 ↓, s. 103.
  11. a b c d Glass 1976 ↓, s. 95.
  12. a b Wędrychowski 1927 ↓, s. 113.
  13. Mlotnik 1927 ↓, s. 89.
  14. Wawszczak 1985 ↓, s. 32-33.
  15. a b Wawszczak 1985 ↓, s. 33.
  16. Rz 1927 ↓, s. 151.
  17. Krasicki 1927 ↓, s. 156-157.
  18. Cynk 1971 ↓, s. 601-602.
  19. Wawszczak 1985 ↓, s. 34-35.
  20. a b c d e f g h i j k Cynk 1971 ↓, s. 602.
  21. a b c d e f g h i j k Glass 1976 ↓, s. 96.
  22. a b c d e f g h i Glass 2004 ↓, s. 104.

Bibliografia

  • Co nowego w naszym świecie: Wielka Wystawa Lotnicza. „Młody Lotnik”. Nr 4/1927 (30). IV, 1927. Wydawnictwo Komitetu Stołecznego Ligi Obrony Powietrznej Państwa. 
  • Jerzy B. Cynk: Polish aircraft 1893-1939. London: Putman & Company Limited, 1971. ISBN 0-370-00085-4.
  • Andrzej Glass: Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1976.
  • Andrzej Glass: Polskie konstrukcje lotnicze do 1939 r. T. 1. Sandomierz: Stratus, 2004. ISBN 83-916327-8-4.
  • W. Krasicki. Wystawa lotnicza L.O.P.P.. „Lot Polski”. Nr 6/1927 (45). V, 1927. Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. 
  • Rz. Wystawa Lotnicza L.O.P.P.. „Młody Lotnik”. Nr 6/1927 (32). IV, 1927. Wydawnictwo Komitetu Stołecznego Ligi Obrony Powietrznej Państwa. Sprawdź autora:1.
  • Zbigniew Wawszczak: Bracia Działowscy. Rzeszów: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985, seria: Miniatury Lotnicze. Zeszyt XLIV. ISSN 0239-8133.
  • Jerzy Wędrychowski. Samoloty polskiej konstrukcji. „Młody Lotnik”. Nr 5/1927 (31). IV, 1927. Wydawnictwo Komitetu Stołecznego Ligi Obrony Powietrznej Państwa. 

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Flag of Poland (1928–1980).svg
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
DKD-I.jpg
Polski samolot sportowy DKD-I - pierwsza konstrukcja braci Działowskich.
DKD-I budowa.jpg
Bracia Stanisław i Mieczysław Działowscy podczas budowy samolotu sportowegoi DKD-I. Widoczny szkielet samolotu i silnik Haacke.
Dzialowski D.K.D.1 Les Ailes May 19,1927.jpg
Dzialowski D.K.D.1 photo from Les Ailes May 19,1927