Damazy Macoch
Kacper Macoch | |
![]() | |
Kraj działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 1874 |
Data i miejsce śmierci | 6 września 1916 |
Wyznanie | |
Kościół | |
Śluby zakonne | 1906 |
Damazy Macoch (ur. 1874 w Lipiu, zm. 6 września 1916 w Piotrkowie) – polski zakonnik paulinów, przestępca kryminalny, morderca.
Życiorys
Urodził się jako Kacper Macoch w rodzinie chłopskiej, w zaborze rosyjskim. Po ukończeniu szkoły elementarnej dzięki protekcji dalszego krewnego, który był wójtem, został pisarzem gminnym[1]. W następnym okresie życia uczył się w niższym seminarium duchownym. Z powodu kłopotów w nauce zrezygnował ze studiów i wstąpił do nowicjatu oo. paulinów przy klasztorze jasnogórskim.
W 1906, po zaledwie czterech miesiącach nowicjatu, został pełnoprawnym zakonnikiem, przyjmując imię Damazy. Tak szybki awans wzbudza podejrzenia, iż prawdopodobnie był agentem carskiej ochrany[2]. W tym czasie rosyjskie przepisy częściowo naruszały autonomię paulinów (m.in. aby zostać zakonnikiem, należało uzyskać zgodę gubernatora i ministerstwa spraw wewnętrznych)[3]. Przeorem zakonu był wówczas o. Reyman, szanowany paulin, ale człowiek łagodny, zabiegający (w interesie zakonu) o względy władz carskich.
Macoch podczas spowiedzi poznał Helenę Krzyżanowską, urzędniczkę łódzkiego telegrafu, która została jego kochanką. Ażeby ukryć swój związek z nią, o. Damazy namówił kuzyna, Wacława Macocha do fikcyjnego ślubu z Krzyżanowską, opłacając nawet wesele w Hotelu Europejskim w Warszawie (kwotą 1400 rubli). Swoją metresę obdarowywał drogą biżuterią, opłacał mieszkanie oraz podróże do Włoch.
Zabójstwo
22 lipca 1910 Damazy zabił w bliżej nieznanych okolicznościach Wacława Macocha. Do morderstwa doszło w klasztornej celi zakonnika; zwłoki zabitego siekierą, ukryte w sofie, wywiózł dorożką i wrzucił do kanału przy Warcie w okolicach wsi Zawada.
26 lipca 1910 niedaleko Częstochowy, w rowie został znaleziony pakunek, w którym znajdowały się ludzkie zwłoki[4]. Rozpoczęte po odkryciu ciała śledztwo doprowadziło do aresztowania Macocha przez komisarza Jasieńskiego na dworcu w Krakowie, dokąd udał się ostrzeżony tajemniczym telegramem, nielegalnie przekraczając granicę z Wielkim Księstwem Krakowskim (zob. granica Austro-Węgier z Rosją). Następnie został wydany policji carskiej. W śledztwie Macoch przyznał się do okradania klasztoru jasnogórskiego, w tym do kradzieży i profanacji dokonanej na Jasnej Górze 23 października 1909 (skradziono wówczas z obrazu Matki Boskiej złote korony wysadzane drogimi kamieniami i suknię z pereł; nigdy ich nie odnaleziono, a zuchwała kradzież poruszyła wszystkich Polaków). Macoch i dwaj jego zakonni wspólnicy (Olesiński i Starczewski) okradali także systematycznie klasztorny skarbiec.
Rozpoczęty przed sądem w Piotrkowie w lutym 1912 proces elektryzował ówczesną opinię publiczną nie tylko w Królestwie Polskim. Prasa pruska i rosyjska wykorzystywała sprawę Macocha do ataków na duchowieństwo i polski Kościół katolicki. Na ławie oskarżonych posadzono obok Damazego Macocha (38 lat) paulinów Bazylego Olesińskiego (45) i Izydora Starczewskiego (40), Helenę Macochową (27), Wincentego Piankę (27) – dorożkarza, który przewiózł ukryte w sofie zwłoki, Józefa Pertkiewicza, któremu zarzucano dorabianie kluczy do pomieszczeń klasztornych, oraz Lucjana Cyganowskiego za fałszowanie dokumentów.
O. Damazego bronił mecenas Dobrosław Kleyna. Podczas śledztwa i procesu Macoch wielokrotnie zmieniał zeznania. W marcu 1912 Sąd Okręgowy w Piotrkowie ogłosił wyrok:
- Damazy Macoch – pozbawienie wszystkich praw stanu i dwanaście lat ciężkiego więzienia; Izydor Starczewski – pozbawienie wszystkich praw stanu i pięć lat więzienia; Bazyli Olesiński – pozbawienie wszystkich praw stanu i dwa i pół roku więzienia; Helena Macochowa – pozbawienie wszystkich praw i dwa lata więzienia; Pertkiewicz – rok więzienia; Wincenty Pianka – cztery miesiące aresztu; Lucjan Cyganowski – siedem dni aresztu policyjnego. Wszystkim zaliczono w poczet kary areszt śledczy[2].
Rosyjskie gazety komentując wyrok pisały o strachu przed ujawnieniem jakichś ważnych i kompromitujących faktów i skrywaniu tajemnicy pod płaszczykiem pospolitego zabójstwa[5]. W sprawie całkowicie pominięto wątek polityczny, z aktu oskarżenia zniknęło 14 stron, a pytania adwokatów do ojca Piusa Przeździeckiego i komisarza Jasieńskiego z Krakowa o powiązania Macocha z Rybakiem – agentem i prowokatorem carskiej ochrany, sędzia Wołkow natychmiast oddalał.
Damazy Macoch zmarł w 1916 w więzieniu w Piotrkowie. Umarł wskutek gruźlicy płuc i silnej skrofulozy ogólnej, która zaatakowała ze szczególną siłą szyję i gardło[6].
Krótko przed śmiercią miał prosić, ażeby pochowano go na drodze cmentarnej, tak aby jego grób deptali przechodnie[7]. Życzenie to nie zostało spełnione – został pochowany 7 września 1916 na piotrkowskim cmentarzu obok kwater żołnierskich; na jego grobie widnieje napis:
- Śp. ksiądz Damazy Macoch wielki grzesznik i wielki pokutnik prosi o modlitwę.
Przypisy
- ↑ Pitaval piotrkowski: proces o. Damazego Macocha. piotrkow-tryb.ap.gov.pl. [dostęp 2013-05-11].
- ↑ a b Tadeusz Dyniewski Zbrodnia, zdrada, kara. Pitaval śląski, 1986.
- ↑ Jarosław Kapsa: Historie Jarosława Kapsy. Opowieść dziesiąta. cz.info.pl, 2012-01-03. [dostęp 2013-05-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-27)].
- ↑ Skandal na Jasnej Górze. Kradzież korony i sukni Matki Bożej Częstochowskiej, dorzeczy.pl, 23 października 2021 [dostęp 2021-10-24] .
- ↑ Jerzy Reuter: Zabójstwo i kradzież na Jasnej Górze, którymi żyli tarnowianie. gazetakrakowska.pl, 2009-10-01. [dostęp 2013-05-11].
- ↑ [1] Pocztówka z ławy oskarżonych – cytat z piotrkowskiego „Dziennika Narodowego” z września 1916.
- ↑ Ostatnie chwile Macocha, „Dziennik Łódzki” nr 260, 20.09.1916, s. 2 (dostępne także na: bc.wimbp.lodz.pl).
Bibliografia
- Wydanie zbrodniarza. „Nowości Illustrowane”. 4, s. 1–2, 26 listopada 1910.
- Tadeusz Dyniewski: Zbrodnia, zdrada, kara. Pitaval śląski, 1986.
- Pitaval piotrkowski: proces o. Damazego Macocha. piotrkow-tryb.ap.gov.pl. [dostęp 2013-05-11].
Linki zewnętrzne
- Proces księdza Damazego Macocha w Piotrkowie o zabicie brata w klasztorze na Jasnej Górze i o kradzież pieniędzy kościelnych: w dniach od 27–29 lutego i od 1–9 marca r. 1912./ Damazy Macoch w zbiorach Biblioteki Narodowej na portalu Polona.
- Marsz, marsz Damazy!/ Damazy Macoch w zbiorach Biblioteki Narodowej na portalu Polona.
Media użyte na tej stronie
Damazy Macoch - paulin
Starczewski i Macoch - paulini
Damazy Macoch w więzieniu (1916)
Proces Macocha - pocztówka
Damazy,Helena,Wacław Macochowie
Bazyli Olesiński
Damazy Macoch (po lewej) w więzieniu w Piotrkowie Trybunalskim, 1916.