Debrzno
miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
Fragment rynku | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | |||||
Gmina | |||||
Data założenia | XII wiek | ||||
Prawa miejskie | 1354 | ||||
Burmistrz | Wojciech Tomasz Kallas | ||||
Powierzchnia | 7,52[1] km² | ||||
Wysokość | 130,4 - 173,3 m n.p.m. | ||||
Populacja (31.XII.2021) • liczba ludności • gęstość | |||||
Strefa numeracyjna | +48 59 | ||||
Kod pocztowy | 77-310 | ||||
Tablice rejestracyjne | GCZ | ||||
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |||||
![]() | |||||
TERC (TERYT) | 2203044 | ||||
SIMC | 0977338 | ||||
Urząd miejski ul. Traugutta 277-310 Debrzno | |||||
Strona internetowa |
Debrzno (tuż po wojnie Frydląd Pomorski[4], niem. Preußisch Friedland[5], kaszub. Frédląd) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie człuchowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Debrzno.
Według danych z 1 stycznia 2018 Debrzno liczyło 5152 mieszkańców[2].
Położenie
Miasto położone jest nad jeziorami: Żuczek oraz Staw Miejski, nad rzeką Debrzynką, w północnej części Krajny, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym Pojezierza Krajeńskiego).
Od północy graniczy z gminami Czarne i Człuchów, od wschodu z gminami Kamień Krajeński i Sępólno Krajeńskie i od południa z Okonkiem i Lipką[6]. Debrzno znajduje się w odległości 152 km na południowy zachód od Gdańska, oraz 166 km na północ od Poznania.
Przy zachodnich granicach miasta znajduje się florystyczno-stepowy Rezerwat przyrody Miłachowo o powierzchni 3,7 ha.
Historia
Pierwsze wzmianki dotyczące Debrzna pochodzą z XII w. Osada leżała w granicach średniowiecznej Polski, następnie w XIV w. została zajęta przez Krzyżaków[7]. W 1354 roku miasto otrzymało prawa miejskie z nadania wielkiego mistrza krzyżackiego Winricha von Kniprode[7]. Po wybuchu powstania przeciw Krzyżakom, w 1454 miasto uznało władzę króla Polski. Podczas wojny trzynastoletniej obronione przed Krzyżakami w 1455, jednakże z czasem ponownie utracone. W 1461 miasto zdobył Kazimierz IV Jagiellończyk, a w 1462 roku Debrzno zostało zajęte przez wojska krzyżackie i było oblegane przez wojska Korony Polskiej przez 8 dni, ale nie zostało zdobyte. W 1464 Krzyżacy opuścili miasto, uprzednio je grabiąc i paląc. W wyniku zapisów II pokoju toruńskiego zostało włączone w granice Polski, a po dwunastu latach król Polski potwierdził prawa miejskie Debrzna. Miasto leżało w granicach województwa pomorskiego Korony Polskiej. W 1587, 1620 i 1648 miały miejsce pożary miasta.
W 1738 roku stanowisko proboszcza frydlandzkiego objął kanonik poznański Jan Jerzy Kostka Węsierski (ok. 1680 - po 1746), który piastował to stanowisko w latach 1743-1744 w czasie wizytacji Archidiakonatu Kamieńskiego[8].
W pracy dra Schwitza "Biały Bór i jego historia" Wyd. w Pile 1932 roku znajduje się informacja iż w latach 1531–1553 proboszczem był ks. Georg Sabat, a od 1698 roku ks. Godszalski.
W wyniku I rozbioru Polski w 1772 miasto znalazło się w zaborze pruskim.
W 1895 r. w Debrznie urodził się ojciec Anicet Kopliński, polski kapucyn pochodzenia niemieckiego, nazywany jałmużnikiem Warszawy lub Św. Franciszkiem Warszawy, zamordowany przez Niemców w 1941 r. w KL Auschwitz, ogłoszony w 1999 r. błogosławiony Kościoła katolickiego[9]
W końcu stycznia 1945 miejscowość została zajęta przez Armię Czerwoną, którą wkrótce wyparli żołnierze niemieckiej 32 DP. W doniesieniu dowództwa 2 Armii z 14 lutego 1945 stwierdzono: W Preussisch Friedland oraz we wsi Zisskau 29 i 30 stycznia rozstrzelano po poddaniu potwornym torturom większość znajdujących się tam mężczyzn. Domy i mieszkania zostały rozgrabione, zniszczone i podpalone. Do kobiet i dzieci, które chciały ratować się ucieczką, bolszewiccy mordercy strzelali z karabinów maszynowych. W znajdującym się dwa kilometry od szosy folwarku we wszystkich pokojach znaleziono ciała dzieci, starców, zgwałconych i zastrzelonych kobiet[10].
Zabytki
Według rejestru zabytków NID[11] na listę zabytków wpisane są:
- kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, 1894-95, nr rej.: A-335 z 10.06.1997
- mury obronne, nr rej.: A-165 z 21.02.1959.
- Baszta Młyńska
Lotnisko
Na południe od miasta w odległości 2–3 km już na terenie województwa wielkopolskiego znajduje się dawne lotnisko wojskowe Debrzno. Obecnie mieści się tam ośrodek "Rallyland" z torami wyścigowymi i bazą hotelową[12], którego właścicielem jest Tomasz Kuchar.
Demografia
Zmiany populacji ludności miasta Debrzno w przekroju lat 1810-1960
Źródło: Adam Jelonek. Ludność Miast i Osiedli Typu Miejskiego na Ziemiach Polski Od 1810 Do 1960 roku.. „Dokumentacja Geograficzna”. Zeszyt 3/4, s. 105. PAN. Instytut Geografii PAN.
- Piramida wieku mieszkańców Debrzna w 2014 roku[2].
Debrzno ma dodatni przyrost naturalny wynoszący 9. Odpowiada to przyrostowi naturalnemu 1,75 na 1000 mieszkańców Debrzna. W 2017 roku urodziło się 53 dzieci, w tym 45,3% dziewczynek i 54,7% chłopców.
Sport
Od 1945 roku istniał w Debrznie Ludowy Klub Sportowy „Żagiel". Najpopularniejszą sekcją klubu była piłka nożna. Największym sukcesem piłkarzy był tytuł mistrza okręgu juniorów, oraz awans do ligi międzywojewódzkiej w 1986 roku. Sukcesy odnosili również bokserzy którzy byli powoływani do kadry narodowej juniorów. Klub został zlikwidowany w 1992 roku z powodów finansowych. Na miejsce „Żagla” został założony Miejski Klub Sportowy (MKS) W roku 2014 do użytku klubu został oddany zmodernizowany stadion[13].
Wspólnoty wyznaniowe
- Kościół rzymskokatolicki:
- parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
- Świadkowie Jehowy:
- zbór Debrzno (Sala Królestwa ul. Ogrodowa 26a)[14]
Gminy partnerskie
- Weinbach (Niemcy)
- Huddinge (Szwecja)
- Blatno (Czechy)
- W roku 2011 na spotkaniu w Korfantowie Debrzno weszło do „Rodziny Miast Friedlandzkich"
Zobacz też
- Cmentarz żydowski w Debrznie
- Lądowisko Debrzno
- Bitwa pod Czarnem
Przypisy
- ↑ Debrzno w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2022-06-17] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
- ↑ a b c Debrzno w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
- ↑ Pierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945.
- ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
- ↑ Dzieje miasta i gminy Debrzno Wydawnictwo Jasne; 2014 rok; str 559
- ↑ a b Debrzno, pomorskie.eu [dostęp 2017-11-22] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-29] (pol.).
- ↑ Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd.Z.P. POLIMER Koszalin 2010, s. 46 i 54. ISBN 978-83-89976-40-6
- ↑ Biografia – Fundacja Kapucyńska – pomoc potrzebującym, ubogim, bezdomnym [dostęp 2022-10-17] (pol.).
- ↑ Mark Sołonin: Nic dobrego na wojnie. Poznań: Rebis, 2011, s. 246-247. ISBN 978-83-7510-714-2.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 24 listopada 2022, s. 11 [dostęp 2017-01-08] .
- ↑ Rallyland
- ↑ Serwis Internetowy Miejskiego Klubu Sportowego Debrzno, mksdebrzno.pl [dostęp 2017-11-22] .
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-09] .
Linki zewnętrzne
- Historia miasta na stronie Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Miasta i Gminy Debrzno
- Historia Żydów w Debrznie na portalu Wirtualny Sztetl
- Frydląd Pruski, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 416 .
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 54.92 N
- S: 53.40 N
- W: 16.65 E
- E: 19.75 E
The town of Friedland (modern Debrzno) on an 1917 postcard; The postcard was published by "Verlag Ferd. Becker, Pr. Friedland" (stamped on the reverse) in 1917, otherwise anonymous
Flaga Debrzna
(c) geo573, CC BY 3.0
dawne Seminarium Nauczycielskie w Debrznie
Autor: Intro, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
zespół murów miejskich w Debrznie, pow. człuchowski
Autor:
Mapa powiatu człuchowskiego, Polska
Autor: MOs810, Licencja: CC BY-SA 4.0
Mury miejskie w Debrznie.
Autor:
Mapa gminy Debrzno, Polska
Herb Debrzna
Autor: WiktorN.PL, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Debrzno, kościół par. p.w. Wniebowzięcia NMP, 1894-1895
Autor: Polskawliczbach, Licencja: CC BY-SA 2.5 pl
Piramida wieku mieszkańców Debrzna, 2014