Dmitrij Jazow
(c) Mil.ru, CC BY 4.0 Dmitrij Jazow (2015) | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 25 lutego 2020 |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1941–1991 |
Siły zbrojne | |
Główne wojny i bitwy | |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
(c) Kremlin.ru, CC BY 4.0 | |
Data i miejsce urodzenia | 8 listopada 1924 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 25 lutego 2020 |
Minister obrony ZSRR | |
Okres | od 30 maja 1987 |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik | |
Następca |
Dmitrij Timofiejewicz Jazow (ros. Дми́трий Тимофе́евич Я́зов; ur. 8 listopada 1924 w Jazowie[1][2], zm. 25 lutego 2020 w Moskwie[3]) – radziecki wojskowy i polityk, marszałek Związku Radzieckiego (ostatni mianowany), uczestnik II wojny światowej. Minister obrony ZSRR w latach 1987–1991, członek Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR.
Życiorys
W listopadzie 1941 wstąpił do Armii Czerwonej[4]. Od sierpnia 1942 walczył jako dowódca plutonu oraz zastępca dowódcy kompanii na Froncie Wołchowskim oraz Froncie Leningradzkim. Brał udział w obronie Leningradu, a także w operacjach ofensywnych wojsk radzieckich w krajach bałtyckich i blokadzie wojsk niemieckich w Kurlandii[5]. Po zakończeniu wojny pozostał w szeregach armii robiąc karierę wojskową. Od stycznia 1946 do października 1953 był dowódcą kompanii. W 1956 ukończył Akademię Wojskową im. Michaiła Frunzego. Następnie został mianowany dowódcą batalionu. Od października 1958 do sierpnia 1961 był starszym oficerem w Zarządzie Szkolenia Bojowego Leningradzkiego Okręgu Wojskowego. Od października 1961 do września 1963 był dowódca 197 Gwardyjskiego Pułku Zmotoryzowanego wchodzącego w skład 64 Gwardyjskiej Dywizji Zmotoryzowanej, który brał udział w Operacji „Anadyr” w czasie tzw. kryzysu kubańskiego. Następnie do sierpnia 1965 był szefem wydziału planowania i szkolenia ogólnowojskowego w sztabie Leningradzkiego Okręgu Wojskowego. Od października 1967 do marca 1971 dowodził 122 Gwardyjską Dywizją Zmotoryzowaną. Od marca 1971 do stycznia 1973 był dowódcą korpusu armijnego. Od stycznia 1973 do maja 1974 dowódca 4 Armii Ogólnowojskowej w Baku. W 1976 ukończył Wojskową Akademię Sztabu Generalnego.
Od maja 1974 do października 1976 szef I Zarządu w Głównym Zarządzie Kadr Ministerstwa Obrony ZSRR. Od października 1976 do stycznia 1979 był I zastępcą dowódcy Dalekowschodniego Okręgu Wojskowego. Od stycznia 1979 do listopada 1980 dowódca Centralnej Grupy Wojsk w Czechosłowacji. Od listopada 1980 do czerwca 1984 był dowódca Środkowoazjatyckiego Okręgu Wojskowego. Od czerwca 1984 do stycznia 1987 dowodził Dalekowschodnim Okręgiem Wojskowym. Od stycznia 1987 do maja 1987 był zastępca ministra obrony ZSRR ds. kadr – szef Głównego Zarządu Kadr Ministerstwa Obrony ZSRR.
30 maja 1987 został mianowany ministrem obrony ZSRR, zwolniony z tego stanowiska został 22 sierpnia 1991. Za jego kadencji doszło do zakończenia wojny w Afganistanie i wycofania stamtąd wojsk radzieckich.
Był przeciwnikiem pieriestrojki i przyłączył się do organizacji puczu moskiewskiego przeciwko reformatorskim władzom ZSRR (kierowanym przez prezydenta Michaiła Gorbaczowa)[6]. Puczyści z 18 na 19 sierpnia 1991 aresztowali Gorbaczowa, ogłosili przejęcie władzy, ale wskutek braku wystarczającego poparcia, nawet w armii, zostali wkrótce obaleni i aresztowani. Jazow trafił do więzienia, jednak dzięki amnestii z 23 lutego 1994 został zwolniony i odzyskał wojskową emeryturę[7].
Po przejściu na emeryturę był przez pewien czas głównym doradcą wojskowym Głównej Dyrekcji Międzynarodowej Współpracy Wojskowej Rosyjskiego Ministerstwa Obrony, a także głównym doradcą i doradcą szefa Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego. W latach 2000–2010 był przewodniczącym Komitetu Pamięci Marszałka Związku Radzieckiego G. K. Żukowa. Od 2010 był członkiem prezydium komitetu[8][9].
W styczniu 2016 prokuratura generalna Litwy oskarżyła marszałka Dmitrija Jazowa o zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości. Według śledczych w 1990 Jazow utworzył „organizację przestępczą, której celem było przejęcie władzy na Litwie, a także zmuszenie tego kraju do powrotu do Związku Radzieckiego”[10][11]. 27 marca 2019 Sąd Rejonowy w Wilnie skazał go zaocznie na karę dziesięciu lat pozbawienia wolności[12][13][14]. Federacja Rosyjska potępiła proces jako motywowany politycznie i odmówiła ekstradycji Jazowa[14]. Jednocześnie Komitet Śledczy Federacji Rosyjskiej rozpoczął postępowanie karne przeciwko wileńskim sędziom, na podstawie artykułu kodeksu karnego o „wydaniu celowo niesprawiedliwego wyroku”[15].
Mieszkał w Moskwie, w mieszkaniu otrzymanym od mera Jurija Łużkowa[16]. Zmarł 25 lutego 2020. Kondolencje z powodu jego śmierci wyrazili: prezydent Federacji Rosyjskiej Władimir Putin[17], minister obrony gen. armii Siergiej Szojgu[18], prezydent Białorusi Alaksandr Łukaszenka[19], a także kierownictwo Komunistycznej Partii Federacji Rosyjskiej[20]. Dmitrij Jazow został pochowany z honorami wojskowymi na Federalnym Cmentarzu Wojskowym[21].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/%D0%AF%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%2C_1989_%D0%B3%D0%BE%D0%B4.jpg/220px-%D0%AF%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%2C_1989_%D0%B3%D0%BE%D0%B4.jpg)
Kariera polityczna
W latach 1944–1991 należał do WKP(b) i KPZR. Od czerwca 1987 członek KC KPZR, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR w latach 1979–1989. W marcu 1990 został członkiem Rady Prezydenckiej przy Michaile Gorbaczowie.
Upamiętnienie
We wrześniu 2017 odsłonięto w Omsku jego popiersie[22].
Awanse
- pułkownik – 20 czerwca 1962
- generał major – 22 lutego 1968
- generał porucznik – 15 grudnia 1972
- generał pułkownik – 28 października 1977
- generał armii – 6 lutego 1984
- marszałek Związku Radzieckiego – 28 kwietnia 1990
Odznaczenia
Radzieckie i rosyjskie
- Order „Za zasługi dla Ojczyzny” III klasy (2020)[23]
- Order Za zasługi dla Ojczyzny IV klasy (2009)
- Order Aleksandra Newskiego (2014)[24][25][26]
- Order Honoru (2004)[27]
- Order Lenina – dwukrotnie (1971, 1981)
- Order Rewolucji Październikowej (20 lutego 1991)
- Order Czerwonego Sztandaru (1 października 1963)
- Order Wojny Ojczyźnianej I klasy (11 marca 1985)
- Order Czerwonej Gwiazdy (15 czerwca 1945)
- Order „Za służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR” III klasy (30 kwietnia 1975)
- Medal Żukowa
- Medal „Za zasługi bojowe” (20 kwietnia 1953)
- Medal 100-lecia urodzin Lenina
- Medal „Za wybitność w ochronie granic państwowych ZSRR”
- Medal „Za obronę Leningradu”
- Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „Trzydziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „Czterdziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „Pięćdziesięciolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „Sześćdziesięciolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „Sześćdziesięciopięciolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „Siedemdziesięciolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal 850-lecia Moskwy
- Medal „Na Pamiątkę 300-lecia Petersburga”
- Medal „Weteran Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal „Za umacnianie braterstwa broni”
- Medal „Za rozwój dziewiczych ziem”
- Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty”
- Medal jubileuszowy „40 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal jubileuszowy „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal jubileuszowy „60 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal jubileuszowy „70 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal „W upamiętnieniu 250-lecia Leningradu”
- Medal „Za nienaganną służbę” I klasy
- Medal „Za nienaganną służbę” II klasy
Zagraniczne
- Order Scharnhorsta (NRD)
- Order Zasługi Cywilnej (Syria)
- Order Czerwonego Sztandaru (Czechosłowacja)
- Order Czerwonego Sztandaru (Demokratyczna Republika Afganistanu)
- Order „Przyjaźni Narodów” (Demokratyczna Republika Afganistanu)
- Medal „20 lat niepodległości Republiki Kazachstanu” (Kazachstan)
- Medal „40 lat zwycięstwa nad Chałchin-Goł” (Mongolia)
- Medal „50 lat Mongolskiej Rewolucji Ludowej” (Mongolia)
- Medal „50 lat Mongolskiej Armii Ludowej” (Mongolia)
- Medal „30 lat zwycięstwa nad militarystyczną Japonią” (Mongolia)
- Medal „Za Umocnienie Braterstwa Broni” (Bułgaria)
Przypisy
- ↑ Дмитрий Язов рассказал „РГ” о жизни маршала на пенсии, Российская газета [dostęp 2019-05-27] (ros.).
- ↑ Омский губернатор назвал маршала Язова человеком-легендой – РИА Новости, 25.02.2020, ria.ru [dostęp 2020-02-27] (ros.).
- ↑ Умер последний маршал СССР Дмитрий Язов. Радио Свобода, 2020-02-25. [dostęp 2020-02-25]. (ros.).
- ↑ Последний маршал СССР Язов оценил реформы Горбачева, Сердюкова и Шойгу, www.mk.ru [dostęp 2019-03-03] .
- ↑ Дмитрий Язов, mkpu.ru [dostęp 2019-03-03] .
- ↑ Дмитрий Язов – Август 1991. Где была армия – чтение книги онлайн, web.archive.org, 8 maja 2016 [dostęp 2019-03-03] [zarchiwizowane z adresu 2016-05-08] .
- ↑ Ostatni żyjący marszałek ZSRR nagrodzony przez Putina, www.tvp.info [dostęp 2019-03-03] .
- ↑ Маршалу Советского Союза Дмитрию Язову – 90 лет: Министерство обороны Российской Федерации, function.mil.ru [dostęp 2019-03-03] .
- ↑ Президиум Комитета, zhukov-marshal.narod.ru [dostęp 2019-03-03] .
- ↑ Były minister obrony ZSRR oskarżony o zbrodnie wojenne, TVN24.pl [dostęp 2019-03-03] .
- ↑ Sprawa 13 stycznia: Prokuratura żąda dożywocia dla Jazowa, Wiadomości Znad Wilii [dostęp 2019-03-03] .
- ↑ Суд в Вильнюсе заочно осудил экс-министра обороны СССР по делу о событиях 13 января 1991 года, РЕН ТВ, 27 marca 2019 [dostęp 2019-05-27] .
- ↑ Суд в Вильнюсе заочно осудил на 10 лет экс-министра обороны СССР Язова, Interfax.ru [dostęp 2019-05-27] .
- ↑ a b Lithuania convicts Russians of war crimes under Soviet rule, 27 marca 2019 [dostęp 2019-05-27] (ang.).
- ↑ СК возбудил дело в отношении литовских судей, вынесших обвинительный приговор Язову, ТАСС [dostęp 2020-06-23] .
- ↑ Сослуживец рассказал о последних днях маршала Язова: «Зла не держал», www.mk.ru [dostęp 2020-06-23] (ros.).
- ↑ Родным и близким Дмитрия Язова, Президент России [dostęp 2020-06-23] (ros.).
- ↑ Министр обороны России выразил соболезнования в связи со смертью Маршала Советского Союза Дмитрия Язова, function.mil.ru [dostęp 2020-06-23] .
- ↑ Соболезнование родным и близким Маршала Советского Союза Дмитрия Язова, president.gov.by [dostęp 2020-06-23] .
- ↑ Будем помнить вас, товарищ маршал, kprf.ru [dostęp 2020-06-23] (ros.).
- ↑ Маршала Язова похоронили на военном мемориальном кладбище в Мытищах, РИА Новости, 2020 [dostęp 2020-06-23] (ros.).
- ↑ В Омске открыли прижизненный бюст маршалу Язову, Новости Омска и Омской области [dostęp 2019-05-27] .
- ↑ Rosja: Nie żyje Dmitrij Jazow. Miał 95 lat. Interia.pl, 2020-02-25. [dostęp 2020-02-25].
- ↑ Владимир Путин поздравил Дмитрия Язова с 90-летием, Президент России [dostęp 2019-01-16] (ros.).
- ↑ Ostatni marszałek ZSRR z orderem od Władimira Putina, wiadomosci.dziennik.pl [dostęp 2019-03-03] .
- ↑ Putin osobiście nagrodził marszałka ZSSR Dmitrija Jazowa, Onet Wiadomości, 8 listopada 2014 [dostęp 2019-03-03] .
- ↑ Путин наградил участника ГКЧП Дмитрия Язова орденом Почета, NEWSru.com, 17 listopada 2004 [dostęp 2019-01-16] .
Bibliografia
- Bolesław Potyrała , Hieronim Szczegóła , Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Zielona Góra: Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, 1997, ISBN 83-86832-23-1 .
- Bolesław Potyrała , Władysław Szlufik , Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940–1991, Częstochowa: WSP, 2001, ISBN 83-7098-662-5 .
Media użyte na tej stronie
A red star. 1922-1943. Used as a symbol of communism in some occasions. The symbol can also represent socialism. Also seen on Soviet aircraft.
A red star and a hammer and sickle with golden border and red rims.
Ribbon bar of Order of Honor
Ribbon bar for the Soviet decoration Order of Lenin. Drawn by Zscout370.
Ribbon bar of the Order of the Red Banner. The Soviet Union (USSR).
Baretka: Order Wojny Ojczyźnianej I klasy
Ribbon bar of the Order of the Red Star. The Soviet Union (USSR).
100th Anniversary of Lenin's Birth medal ribbon
Ribbon bar of the Medal "For the Victory over Germany in the Great Patriotic War 1941–1945". The Soviet Union (USSR).
Ribbon bar for the Soviet medal "20 Years of Victory"
Ribbon bar of Order of Merit Before the Fatherland 4st
Soviet 250th Anniversary Of Leningrad Ribbon
Soviet 20 Years Service Ribbon.
Autor: DeerChum, Licencja: CC0
Medal «For Strengthening of Brotherhood in Arms» (People's Republic of Bulgaria) ribbon bar.
Министр обороны СССР Дмитрий Тимофеевич Язов во время посещения Соединенных Штатов в 1989.
Ribbon bar Medal 300 «years Saint-Petersburg»
Ribbon bar for the Soviet Award "30 Years of Victory"
Source: Drawn by User:Zscout370Orden Por Servicio a la Patria (3ra Clase).
Ribbon bar for Soviet medal "50th Anniversary of the Soviet Armed Forces"
Source: Drawn by User:Zscout370Ribbon bar: Order of Alexander Nevsky. Russian Federation. 2010.
Курсант Московского пехотного училища Дмитрий Язов. 1941 год
Ribbon bar of Order of Zhukov
Ribbon bar of the Medal "For Strengthening of Brotherhood in Arms". The Soviet Union (USSR).
Ribbon bar for the Soviet medal "40 Years of Victory"
Source: Drawn by User:Zscout370Планка к юбилейной медали «65 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.»
Ribbon bar for Mongolian state award.
(c) Kremlin.ru, CC BY 4.0
Маршал Советского Союза Дмитрий Тимофеевич Язов
Soviet 15 Years Service Ribbon.
Планка ордена Красного Знамени (ЧССР)
(c) Kremlin.ru, CC BY 4.0
Маршал Советского Союза Д. Т. Язов на церемонии награждения орденом Александра Невского в Кремле, 8 ноября 2014 года.
Ribbon to the Soviet Medal for the Defense of Leningrad
Autor:
- Rank_insignia_of_маршал_Совéтского_Союза.svg: F l a n k e r
- derivative work: Mboro (talk)
Russian rank insignia, here "Marshals of Soviet Union" (OF10) – shoulder strap service – and dress uniform (1974-1991).
(c) Kremlin.ru, CC BY 4.0
Владимир Путин поздравляет Дмитрия Язова с 90-летием
Ribbon bar of the Jubilee Medal "40 Years of the Armed Forces of the USSR".
Soviet Military Veteran Ribbon.
Ribbon bar of the Medal of Zhukov. Russian Federation.
Ribbon bar of the Jubilee Medal "70 Years of the Armed Forces of the USSR".
Ribbon bar of medal of 50 years of victory
Ribbon bar for Mongolian state award.
Baretka Orderu Scharnhorsta
Ribbon bar for the Afghan Order of Red Banner (Democratic Republic of Afghanistan.)
Autor: Louis14, Licencja: CC BY-SA 3.0
Nastrino dell'Ordine al Merito Civile della Siria
Ribbon bar of the Jubilee Medal "30 Years of the Armed Forces of the USSR".
(c) Mil.ru, CC BY 4.0
Дмитрий Тимофеевич Язов (1924-2020) — российский военачальник
Планка медали «20 лет независимости Республики Казахстан»
Ribbon bar Medal 850th Anniversary of Moscow
Soviet Distinguished Service In Guarding The State Border Ribbon.
Soviet Medal For Combat Service Ribbon.