Dodekanez
![]() zdjęcie satelitarne | |
Kontynent | |
---|---|
Państwo | |
Akwen | |
Wyspy | Rodos, Karpatos, Kos, Kalimnos, Astipalea, Tilos, Simi, Leros, Kasos, Nisiros, Patmos, Mejisti |
Liczba wysp | 163 |
Powierzchnia | 2714 km² |
Populacja (2005) • liczba ludności |
|
• gęstość | 73,86 os./km² |
Mapa Dodekanezu![]() | |
![]() |
Dodekanez (gr. Δωδεκάνησα, trb. Dodekánisa; w tłum. na pol. „dwanaście wysp”) – archipelag na Morzu Egejskim i do końca 2010 roku prefektura (nomos) w regionie administracyjnym Wyspy Egejskie Południowe w Grecji ze stolicą w mieście Rodos. Prefektura Dodekanez zajmowała łączną powierzchnię 2714 km², zamieszkiwało ją około 200,5 tysiąca ludzi (stan na 2005 rok).
Wyspy archipelagu
Archipelag obejmuje 163 wyspy, z których 26 jest zamieszkanych. Poniżej lista 12 wysp, które dały archipelagowi nazwę, w kolejności malejącej powierzchni (liczba ludności wg stanu na 2011 rok):
- Rodos – 36°11′N 27°58′E/36,183333 27,966667; pow. 1401,46 km²; 115 490 osób; najwyższe wzniesienie: Attavyros 1215 m n.p.m.
- Karpatos – 35°35′N 27°08′E/35,583333 27,133333; pow. 300,152 km²; 6226 osób; Lastos 1215 m n.p.m.
- Kos – 36°49′N 27°07′E/36,816667 27,116667; pow. 287,611 km²; 33 388 osób; Dikros 846 m n.p.m.
- Kalimnos – 36°59′N 26°59′E/36,983333 26,983333; pow. 110,581 km²; 16 179 osób; Profitis Ilias 676 m n.p.m.
- Astipalea – 36°35′N 26°22′E/36,583333 26,366667; pow. 96,42 km²; 1334 osoby; Vardia 482 m n.p.m.
- Tilos – 36°26′N 27°22′E/36,433333 27,366667; pow. 61,487 km²; 780 osób; Profitis Ilias 612 m n.p.m.
- Simi – 36°36′N 27°50′E/36,600000 27,833333; pow. 57,865 km²; 2590 osób; 617 m n.p.m.
- Leros – 37°09′N 26°51′E/37,150000 26,850000; pow. 54,052 km²; 7917 osób; 321 m n.p.m.
- Kasos – 35°24′N 26°55′E/35,400000 26,916667; pow. 49,0 km²; 1084 osoby; Prionas 601 m n.p.m.
- Nisiros – 36°35′N 27°10′E/36,583333 27,166667; pow. 41,60 km²; 1008 osób; Profitis Ilias 698 m n.p.m.
- Patmos – 37°19′N 26°33′E/37,316667 26,550000; pow. 34,05 km²; 3047 osób; Profitis Ilias 269 m n.p.m.
- Mejisti – 36°09′N 29°35′E/36,150000 29,583333; pow. 11,978 km²; 492 osoby; Vigla 273 m n.p.m.
Ponadto w skład archipelagu wchodzą też następujące wyspy (liczba ludności wg stanu na 2011 rok):
- Chalki – 36°14′N 27°34′E/36,233333 27,566667; pow. 26,988 km²; 478 osób; Maistros 601 m n.p.m.
- Saria – 35°52′N 27°13′E/35,866667 27,216667; pow. 20,429 km²; 45 osób; Pachy Vuono 631 m n.p.m.
- Lipsi – 37°18′N 26°45′E/37,300000 26,750000; pow. 15,95 km²; 790 osób; Skafi 277 m n.p.m.
- Pserimos – 36°56′N 27°08′E/36,933333 27,133333; pow. 14,615 km²; 80 osób; 268 m n.p.m.
- Agatonisi – 37°28′N 26°58′E/37,466667 26,966667; pow. 13,417 km²; 185 osób; Dendra 209 m n.p.m.
- Lewita (niezamieszkana) – 37°00′N 26°28′E/37,000000 26,466667; pow. 9,121 km²; Vardia 130 m n.p.m.
- Sýrna (niezamieszkana) – 36°21′N 26°41′E/36,350000 26,683333; pow. 7,868 km²; 322 m n.p.m.
- Arki – 37°23′N 26°44′E/37,383333 26,733333; pow. 6,697 km²; 44 osoby; Botos 114 m n.p.m.
- Alimia (niezamieszkana) – 36°16′N 27°42′E/36,266667 27,700000; pow. 6,50 km²; 274 m n.p.m.
- Nímos (niezamieszkana) – 36°39′N 27°51′E/36,650000 27,850000; pow. 4,648 km²; 617 m n.p.m.
- Telendos – 37°00′N 26°55′E/37,000000 26,916667; pow. 4,648 km²; 94 osoby; Rachi 459 m n.p.m.
- Jali – 36°40′N 27°07′E/36,666667 27,116667; pow. 4,588 km²; 21 osób; Volcano 182 m n.p.m.
- Kinaros – 36°59′N 26°17′E/36,983333 26,283333; pow. 4,577 km²; 2 osoby; Papas 296 m n.p.m.
- Farmakonisi – 37°17′N 27°05′E/37,283333 27,083333; pow. 3,866 km²; 10 osób; 106 m n.p.m.
- Armathia (niezamieszkana) – 35°26′N 26°52′E/35,433333 26,866667; pow. 2,567 km²; 111 m n.p.m.
- Kalolimnos – 37°04′N 27°05′E/37,066667 27,083333; pow. 1,95 km²; 2 osoby; 82 m n.p.m.
- Ro (niezamieszkana) – 36°09′N 29°30′E/36,150000 29,500000; pow. 1,476 km²; 87 m n.p.m.
Geografia i gospodarka
Powierzchnia wysp Dodekanezu jest przeważnie górzysta, o urozmaiconej rzeźbie. Na wyspach panuje klimat śródziemnomorski[1].
Ludność archipelagu utrzymuje się z turystyki, rolnictwa (uprawa winorośli, oliwek, drzew cytrusowych i tytoniu, hodowla owiec i jedwabników), rybołówstwa oraz rzemiosła (wyrób dywanów i ceramiki)[1].
Historia
Wyspy Dodekanez są znane jako część greckiego świata od czasów starożytnej Grecji. Wykopaliska archeologiczne ujawniły osiemnaście osad achajskich na ośmiu wyspach archipelagu i inne znaleziska mykeńskie o wyjątkowej wartości. W czasach, gdy archipelag zamieszkiwali Dorowie trzy miasta wyspy Rodos wraz z Knidos i Halikarnasem utworzyły związek polityczno-gospodarczy o religijnym charakterze, Heksapolis[2].
Dodekanez był miejscem narodzin wybitnego poety i filozofa, Kleobulosa z Lindos. W czasach rzymskich wyspa Rodos narzuciła Rzymianom prawo morskie, pierwszy tego typu zbiór norm prawnych w historii, zaś wyspa Kos wprowadziła ich w medycynę Hipokratesa i podstawowe prawa natury[2]. W latach 294–282 p.n.e. na Rodos powstał Kolos Rodyjski, jeden z siedmiu cudów świata[3].
W czasach bizantyńskich mieszkańcy Dodekanezu wyznawali chrześcijaństwo. W kolejnych stuleciach byli ciężko doświadczani z powodu najazdów Persów, Arabów, Wenecjan, Genueńczyków i Osmanów. W tych okolicznościach byli zmuszeni opuścić swoje domy i wycofać się w rejony górskie. W 1312 roku Rodos i pozostałe sąsiednie wyspy zajęli Szpitalnicy. Wyspa Rodos była pod silnym wpływem kultury zachodniej, a jej port stał się jednym z najważniejszych ośrodków handlowych Dodekanezu. Przez długi czas wyspa Rodos słynęła ze wspaniałej sztuki, rzeźby i architektury. Miasto Rodos zostało ufortyfikowane przez Szpitalników masywnymi murami w celu ochrony Morza Egejskiego przed tureckimi najazdami[2].
W 1522 roku archipelag Dodekanez trafił pod administrację Imperium Osmańskiego i pozostawał pod nią do lat 1911–1912, kiedy to w następstwie wojny trypolitańskiej znalazł się pod kontrolą Królestwa Włoch. Chociaż w 1912 roku Włochy w podpisanym z Turcją traktacie z Ouchy zobowiązały się do wycofania się z Dodekanezu, to ostatecznie nie wywiązały się z tego zobowiązania i okupowały archipelag do 1943 roku, kiedy to skapitulowały w II wojnie światowej[4]. W tym samym roku, w następstwie walk trwających od 8 września do 22 listopada, kontrolę nad Dodekanezem przejęły nazistowskie Niemcy i sprawowały ją do 8 maja 1945 roku, w którym to niemiecki generał Otto Wagener poddał archipelag Wielkiej Brytanii[4][5]. 7 marca 1947 roku na mocy pokoju paryskiego wyspy zostały przekazane Królestwu Grecji[4][2].
Atrakcje turystyczne
Najbardziej znaną spośród wysp Dodekanezu jest niewątpliwie Rodos – odwieczny ośrodek administracyjny regionu. W starożytności wyspa słynęła przede wszystkim z zaliczanego do siedmiu cudów świata Kolosa Rodyjskiego. Był to też najsłynniejszy po Cyprze ośrodek kultu Afrodyty. Chociaż sam Kolos nie dotrwał do czasów współczesnych, na wyspie można podziwiać starożytne ruiny, a także późniejszą bizantyńską, wenecką i osmańską zabudowę. Archipelag Dodekanez przyciąga też turystów ze względu na wspaniałe piaszczyste plaże i słoneczną pogodę południowej części Morza Egejskiego.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Dodekanez, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2022-05-06] .
- ↑ a b c d Dodecanese History. greeka.com. [dostęp 2022-05-06]. (ang.).
- ↑ Colossus of Rhodes, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2022-05-06] (ang.).
- ↑ a b c Mustafa Kaymakçı, Cihan Özgün i Fırat Yaldız: Turkish Foundations in Rhodes and Kos. books.google.pl, 2019. [dostęp 2022-05-06]. (ang.).
- ↑ German surrender of the Dodecanese islands. johnhearfield.com. [dostęp 2022-05-06]. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Dodecanese. www.visitgreece.gr. [dostęp 2013-09-08]. (ang.).
Media użyte na tej stronie
Autor:
- Greece_location_map.svg: Lencer / derivative work: Uwe Dedering (talk)
Location map of Greece
Autor: Shakkimatti, Licencja: CC BY-SA 4.0
Temple of Aphrodite on Mount Lindos, Rhodes
Autor: Pitichinaccio, Licencja: CC BY-SA 3.0
Municipalities (dimi) of Dodecanese prefecture, Greece 2010:
1. Dimos Rodou
2. Dimos Agathonisiou
3. Dimos Astypaleas
4. Dimos Kalymnou
5. Dimos Karpathou
6. Dimos Kasou
7. Dimos Ko
8. Dimos Lipson
9. Dimos Lerou
10. Dimos Megistis
11. Dimos Nisyrou
12. Dimos Patmou
13. Dimos Symis
14. Dimos Tliou
15. Dimos Chalkis
Satellite photograph of the Greek Dodecanese islands.
Shiny LightSteelBlue button/marker widget. Used to mark the location of something such as a tourist attraction.
(c) Liutauras Dirse, CC BY-SA 3.0
Polemi beach (Exotic), Kos 2015/06/14