Dolar amerykański

Dolar amerykański
Ilustracja
Niektóre amerykańskie banknoty
Kod ISO 4217

USD

Symbol

$ – dolar
¢ – cent

Państwo

 Stany Zjednoczone
 Brytyjskie Wyspy Dziewicze
 Bonaire, Sint Eustatius i Saba
 Ekwador
 Mikronezja
 Palau
 Panama
 Portoryko
 Salwador
 Timor Wschodni
 Turks i Caicos
 Wyspy Marshalla
 Zimbabwe

 Mariany Północne

Bank centralny

Federal Reserve System

Mennica

United States Mint

Poziom inflacji

2,1% w USA, 2012[1]

Podział

100 centów = 1 dolar amerykański

Banknoty

1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 ($) – obiegowe
500, 1000, 5000, 10 000 ($) – nie są już emitowane, nadal są środkami płatniczymi
100 000 ($) – używany tylko w transakcjach wewnątrzrządowych

Monety

1$ (rzadko używana)
1, 5, 10, 25, 50 (¢)

Dolar amerykański (oficjalna nazwa – United States dollar, międzynarodowy skrót – USD) – oficjalna waluta Stanów Zjednoczonych, Portoryko, Mikronezji, Marianów Północnych, Palau, Wysp Marshalla, Panamy, Ekwadoru (od 2000), Salwadoru (od 2001), Timoru Wschodniego, Zimbabwe (od 2009), Turks i Caicos, Bonaire, Saby i Sint Eustatius od 2011 roku. Jeden dolar amerykański dzieli się na sto centów amerykańskich. Zapisuje się go za pomocą symbolu $.

Talarem/dolarem określano początkowo powszechnie jedną uncję srebra w postaci monety bitej przez czeskiego hrabiego Schlicka w XVI wieku. Schlick mieszkał w Dolinie Joachima, po niemiecku nazywanej Joachimsthal. Monety hrabiego zyskały wielkie uznanie dzięki precyzji wykonania i czystości i były powszechnie nazywane „Joachimsthalers”, a później „talarami”. Nazwa „dolara” pochodzi od „talara”[2]. Od 1861 roku można używać każdego kiedykolwiek wyemitowanego znaku pieniężnego w USA, jednak banknoty ze starszą datą emisji są rzadko spotykane.

Wartość dolara oparta była na parytecie złota. Parytet przyjęty w 1900 roku wynosił 20,67 dolara, a przyjęty w 1934 roku 35 dolarów za uncję. Od 1933 roku zniesiono wymienialność dolara na złoto dla własnych obywateli. W 1971 roku USA wycofały się z tego parytetu. W 1972 roku uncja złota osiągnęła cenę 42 dolarów. W 1973 r. USA całkowicie odeszły od powiązania wartości dolara ze złotem – odtąd dolar stał się walutą płynną. Plany zniesienia rezerwy złota, ogłoszone przez prezydenta Richarda Nixona w 1971 roku, doprowadziły do powstania Partii Libertariańskiej, która obok powstałej później Partii Konstytucyjnej jest jedną z sił politycznych w USA, które dążą do przywrócenia oparcia na kruszcach szlachetnych, uważając, iż brak pokrycia w złocie lub srebrze jest niezgodny z Artykułem I paragraf 10 Konstytucji Stanów Zjednoczonych[3]. Znaczna część członków ruchu Boston TEA Party również nawołuje do przywrócenia parytetu złota.

Nominały

Banknoty obiegowe

WizerunekOpis
AwersRewersNominałAwersRewers
US one dollar bill, obverse, series 2009.jpgUS one dollar bill, reverse, series 2009.jpg$1George WashingtonWielka Pieczęć Stanów Zjednoczonych
US $2 obverse.jpgUS $2 reverse.jpg$2*Thomas JeffersonDeklaracja Niepodległości Johna Trumbulla
US $5 Series 2006 obverse.jpg
US $5 Series 2006 reverse.jpg
$5Abraham LincolnMauzoleum Lincolna
US10dollarbill-Series 2004A.jpgUS $10 Series 2004 reverse.jpg$10Alexander HamiltonDepartament Skarbu
US $20 Series 2006 Obverse.jpgUS $20 Series 2006 Reverse.jpg$20Andrew JacksonBiały Dom
50 USD Series 2004 Note Front.jpg50 USD Series 2004 Note Back.jpg$50Ulysses GrantKapitol
Obverse of the series 2009 $100 Federal Reserve Note.jpgNew100back.jpg$100Benjamin FranklinIndependence Hall
* Banknot rzadko spotykany

Monety obiegowe

WizerunekOpis
RewersAwersNominałRewersAwers
US One Cent Obv.png1¢ (penny)Abraham LincolnUnion Shield
US Nickel 2013 Rev.png5¢ (nickel)Thomas JeffersonMonticello
Dime Obverse 13.pngDime Reverse 13.png10¢ (dime)Franklin Delano Rooseveltpochodnia, gałąź oliwna, gałąź dębu
2014 ATB Quarter Obv.png25¢ (quarter)George Washingtonróżne wizerunki okolicznościowe
US Half Dollar Obverse 2015.pngUS 50 Cent Rev.png50¢ (half)*John F. KennedyPieczęć Prezydenta Stanów Zjednoczonych
$1*różne wizerunki okolicznościoweróżne wizerunki okolicznościowe
* Moneta rzadko spotykana w powszechnym obiegu

Surowce

Papier, na którym są drukowane amerykańskie banknoty, składa się z około 75% bawełny, około 25% lnu oraz kilku ściśle tajnych składników[4].

Spadek wartości dolara

Wartość nabywcza 1 dolara amerykańskiego w porównaniu do 1774
 Rok  Odpowiednik  siły nabywczej
1774 1,00 $
1780 0,59 $
1790 0,89 $
1800 0,64 $
1810 0,66 $
1820 0,69 $
1830 0,88 $
1840 0,94 $
1850 1,03 $
1860 0,97 $
1870 0,62 $
1880 0,79 $
1890 0,89 $
1900 0,96 $
1910 0,85 $
1920 0,39 $
1930 0,47 $
1940 0,56 $
1950 0,33 $
1960 0,26 $
1970 0,20 $
1980 0,10 $
1990 0,06 $
2000 0,05 $
2007 0,04 $
2008 0,04 $
2009 0,04 $
2010 0,035 $
2011 0,034 $
Wykres U.S. Consumer Price Index 1913–... (oficjalnego indeksu cen konsumpcyjnych)

Mimo że oficjalnie każdy dolar amerykański, wyprodukowany od początku istnienia tej waluty, pozostaje legalnym środkiem płatniczym w USA, to wartość dolara generalnie spada, patrząc zwłaszcza w szerszym horyzoncie czasowym[5].

Aczkolwiek zamiana na pieniądz fiducjarny w 1971 (ze zniesieniem wymiany na kruszec), pokazuje mniejszy spadek siły nabywczej pieniądza fiducjarnego do analogicznego spadku tego samego pieniądza w stosunku do kruszcu. W 1972 1 uncja[a] miała wartość 42,74 dolara[6]. W 2012 wartość 1 uncji złota to 1692,40 dolara. Co oznacza wartość 1 dolara w kruszcu na ok. 0,025 dolara z 1972. Zgodnie z wartościami odpowiednika siły nabywczej 1 dolar z 2011 roku jest to 0,034 dolara z 1774, a dolar z roku 1970 to 0,20 dolara z 1774. Spadek fiducjarnego jest ok. 6 razy, a w stosunku do kruszcu 40 razy.

W XXI wieku na spadek wartości dolara wpływ ma zmniejszanie rezerw walutowych w tej walucie przez Rosję[7] oraz inne kraje, a także przejście z dolara na inne waluty przy rozliczaniu transakcji za ropę naftową przez kilka krajów (m.in. Iran, Chiny, Wenezuela).

Monety historyczne i obecnie produkowane

  • Pół centa 1792–1857
  • Cent (Penny) od 1793
  • 2 centy 1864–1873
  • 3 centy 1851–1889
  • Half Dime lub half disme 1792–1873 (nie należy mylić z poniższym Five-cent Nickel)
  • Nickel 5 centów od 1866
  • Dime od 1792
  • 20 centów 1875–1878
  • Quarter od 1796
  • Half dollar od 1794
  • Dollar od 1794
  • Quarter Eagle (2,5-dolarowa złota moneta) 1792–1929
  • Three-dollar piece 1854–1889 (3-dolarowa złota moneta)
  • Four-dollar piece 1879–1880 (4-dolarowa złota moneta)
  • Half Eagle (5-dolarowa złota moneta) 1795–1929
  • Eagle (10-dolarowa złota moneta) 1795–1933
  • Double Eagle (20-dolarowa złota moneta) 1850–1933

Zobacz też

Uwagi

  1. Dla określania jednostek wagowych złota stosuje się tzw. „uncje trojańskie” lub „aptekarskie”; 1 uncja trojańska to ~31,1035 g. Zob. Piotr Stanisławski: 10 rzeczy, których nie wiesz o... złocie (pol.). W: Przekrój [on-line]. Wirtualna Polska, 27 października 2008. [dostęp 2008-10-28].

Przypisy

  1. Inflacja według CIA (ang.). [dostęp 2013-08-13].
  2. Murray Rothbard, Złoto, banki, ludzie – krótka historia pieniądza (What Has Government Done to Our Money), Fijorr Publishing (pdf), s. 39.
  3. Paragraf ten zabrania m.in. wprowadzania do obiegu pieniędzy papierowych (bills of credit) przez poszczególne stany. Początkowo, w sprawie Hepburn v. Griswold (1870) Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych uznał, że zakaz ten obejmuje także władze federalne (Konstytucja w art. I paragraf 8 dozwala Kongresowi na bicie monet, pomija banknoty), jednak w sprawie Konx v. Lee (1871) orzekł przeciwnie, iż skoro zakazem wprowadzania banknotów objęte są władze stanowe, zatem o takim ograniczeniu rządu federalnego Konstytucja milczy. (Supreme Court Declares Greenbacks Legal in Knox v Lee)
  4. Administrator, Czy dolary USA drukowane są na papierze?, banknoty24.pl, 3 grudnia 2015 [dostęp 2019-07-04] (pol.).
  5. Indeks dolara amerykańskiego I USD Index - Investing.com, Investing.com Polska [dostęp 2019-07-04] (pol.).
  6. Jan Dworek: Prawo finansowe i finanse publiczne (treść wykładu). 2008. [dostęp 2012-09-09].
  7. Rosja zmniejsza rezerwy w dolarach do 22 proc.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Flag of Ecuador.svg
Made by author of Xramp, first uploaded by Denelson83 as Flag of Ecuador.svg, modifications by Husunqu.
New100back.jpg
Reverse of the series 2009 $100 Federal Reserve Note
LocationSouthernAfrica.png

Map: AfricaSouthern Africa:

50 USD Series 2004 Note Front.jpg
US 50 dollar bill obverse, series 2004
Flag of the Turks and Caicos Islands.svg
Flag of the Turks and Caicos Islands
US Half Dollar Obverse 2015.png
United States Half Dollar in Obverse Position.
LocationNorthernAfrica.png
北部アフリカの地図
  • 深緑:北部アフリカ(国連の準地域)
  • 薄緑:地理上の北部アフリカ(上部地域を含む)
Afryka Zachodnia.png
West Africa countries
US One Cent Obv.png
United States One Cent Obverse
2014 ATB Quarter Obv.png
United States Quarter Dollar Obverse
US 50 Cent Rev.png
United States Half Dollar reverse
Dime Reverse 13.png
United States Dime (proof) Reverse
Dime Obverse 13.png
United States Dime obverse
Obverse of the series 2009 $100 Federal Reserve Note.jpg
Obverse of the series 2009 $100 Federal Reserve Note. The star in the serial number of this example, LG04727792*, indicates the note is a replacement note.
US Consumer Price Index Graph.svg
Autor: Original image by donarreiskoffer, new SVG version made with Gnumeric (from BLS data; now covers 1913–2021), Licencja: CC-BY-SA-3.0
U.S. Consumer Price Index, a measure of inflation, 1913–2021. 100=1982–84
US Nickel 2013 Rev.png
United States Five Cents Reverse
USCurrency Federal Reserve.jpg
Images of various US dollars. Although the dollars themselves are public domain (with restrictions of usage in the USA by non-copyright laws), it is unclear what the license for the compilation is.
US10dollarbill-Series 2004A.jpg
The US 10 bill (front) Series 2004A. The series 2004 $10 bill incorporates new security features such as orange, yellow and red background colors.