Dom Polski „Ul”

Dom Polski „Ul”
Ilustracja
Widok od ulicy Wojciecha Korfantego (2020)
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Miejscowość

Bytom-Rozbark

Adres

ul. Wojciecha Korfantego 38 / ul. Sokoła 22[1]

Typ budynku

willa[1]

Kondygnacje

2

Ukończenie budowy

2. połowa XIX wieku (około 1880)

Położenie na mapie Bytomia
Mapa konturowa Bytomia, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Dom Polski „Ul””
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Dom Polski „Ul””
Ziemia50°20′59,8″N 18°55′35,7″E/50,349944 18,926583

Dom Polski „Ul” – murowany budynek u zbiegu ulic Korfantego i Sokoła wzniesiony w 2. połowie XIX Wieku w Bytomiu, w latach 1910–1922 siedziba szeregu organizacji społecznych i kulturalnych walczących o zachowanie polskości na Górnym Śląsku[2], wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków Bytomia[1].

Pochodzenie nazwy

Poza pełnieniem funkcji siedziby organizacyjnej budynek był miejscem spotkań Polaków w niemieckim Górnym Śląsku, dyskusji i rozmów prowadzonych po polsku, zabaw i śpiewu. Było tam gwarno i rojno jak w ulu, stąd nazwa „Ul”[3].

Historia

Tablica pamiątkowa z 1959 roku na budynku (2016)

Budynek został wzniesiony pod koniec XIX wieku, około 1880 roku[1], działał jako restauracja. Później dobudowano do niego nieistniejącą obecnie dużą salę widowiskową. W 1910 roku całość została nabyta przez drogistę Michała Wolskiego. Od tego czasu w budynku odbywały się przedstawienia, uroczystości i zebrania, przygotowywano tu również działania zbrojne w I powstaniu śląskim.

W 1921 roku Wolski sprzedał Ul[3]. Po 1922 roku działalność Towarzystwa Ul została zawieszona[2].

Budynek nadal mieścił restaurację, przez jakiś czas należał do niemieckich komunistów. Mieściła się w nim również hitlerowska siedziba związków zawodowych, a od 1938 roku – kino, po adaptacji sali widowiskowej[3].

Kino zostało spalone przez Sowietów w 1945 roku. Po II wojnie światowej w części budynku znajdowało się przedszkole[3].

W 1978 roku właścicielem Ula zostało Muzeum Górnośląskie w Bytomiu[3].

Właściciele posesji

  • przed 1893 – inżynier Kramer
  • 1893-1894 – architekt Sobociński
  • 1894-1906 – Franz Bonsch
  • 1906-1912 – M. Friedländer
  • 1912-1921 – Michał Wolski – udostępnienie budynków Towarzystwu „Ul”
  • po 1922 – j. pol. Górnośląskie Towarzystwo Akcyjne Browarów.

Działalność Towarzystwa „Ul”

Na tej samej działce znajdowały się oprócz ocalałego budynku jeszcze zabudowania gospodarcze oraz restauracja ze sceną o wymiarach 14×7 m. Siedziba organizacji: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” (w latach 1910–1921[1]), Związek Towarzystw Polek, Zjednoczenie Zawodowe Polskie, Polskie Kółko Graficzne, chórów „Halka” i „Jedność”, teatru amatorskiego[2] (wystawił m.in. „KordianaJ. Słowackiego i „Królową Jadwigę” St. Wyspiańskiego). W okresie powstań śląskich według przekazów w „Ulu” odbierano przysięgę od powstańców.

Po 1945

  • lata 50 XX w. – przeznaczony do rozbiórki
  • listopad 1956 – przerwano rozbiórkę po apelu działaczy PTTK
  • lata 60 XX w. i 70 XX w. – siedziba przedszkola
  • 1978 – otwarcie Izby Tradycji i Perspektyw Miasta Bytom „Ul”, potem filia Muzeum Górnośląskiego
  • piwiarnia
  • od 2015 należy do Hufca ZHP Bytom[4]

Przypisy

  1. a b c d e Gminna Ewidencja Zabytków. Urząd Miejski w Bytomiu, ca. 2012. s. 4. [dostęp 2018-07-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-07-28)].
  2. a b c Drabina 1991 ↓.
  3. a b c d e Anna Śmiałek, Maciej Droń, Tomasz Śmiałek: Spacerem po Bytomiu: Przewodnik dla poszukujących.... Bytom: Urząd Miejski w Bytomiu, 2013, s. 63. ISBN 978-83-62234-64-6.
  4. Tomasz Sanecki, Historyczny budynek „UL-a” odnowiony, Urząd Miasta Bytom, 26 maja 2020 [dostęp 2020-09-11] (pol.).

Bibliografia

  • Jan Drabina: Rozbark. W: Z dziejów dzielnic Bytomia. Jan Drabina (red.). Bytom: Towarzystwo Miłośników Bytomia, 1991, s. 115, seria: Magazyn Bytomski tom VIII.

Media użyte na tej stronie

Silesian Voivodeship location map2.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of en:Silesian Voivodeship with counties (powiats) and municipalities (gminas). Geographic limits of the map:
  • N: 51.1617 N
  • S: 49.2956 N
  • W: 17.8872 E
  • E: 20.0559 E
Bytom location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Location map of Bytom, Poland
Ta mapa of Bytom została utworzona dzięki danym z projektu OpenStreetMap, zbieranym przez społeczność. Mapa ta może być niekompletna i zawierać błędy. Niewskazane jest poleganie wyłącznie na niej w nawigacji.
Bytom Dom Polski Ul Korfantego 38 Sokola tablica.jpg
Autor: Adrian Tync, Licencja: CC BY-SA 4.0
Tablica na budynku Dom Polski Ul w Bytomiu, dawna restauracja, ul. Korfantego 38, widok z ulicy Korfantego.
Bytom Ul 2020.jpg
Autor: Adrian Tync, Licencja: CC BY-SA 4.0
Dom Polski „Ul” po remoncie elewacji