Dom nadleśniczego w Katowicach-Giszowcu
![]() | |
![]() Budynek dawnego nadleśnictwa od strony placu Pod Lipami | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miejscowość | |
Adres | pl. Pod Lipami 2 |
Architekt | |
Inwestor | |
Ukończenie budowy | pom. 1907 a 1910 |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() |
Dom nadleśniczego w Katowicach-Giszowcu – zabytkowy budynek w katowickiej jednostce pomocniczej Giszowiec, przy placu Pod Lipami 2, powstały wraz z budową osiedla patronackiego Giszowiec w latach 1907–1910[2]. Został on zaprojektowany przez Georga i Emila Zillmannów[3]. Pierwotnie była to siedziba nadleśnictwa oraz dom nadleśniczego[4]. Obecnie jest to siedziba Miejskiego Przedszkola nr 64 w Katowicach[5].
Historia
Dom powstał pomiędzy 1907 a 1910 rokiem wraz z całym osiedlem patronackim Giszowiec[2] z inicjatywy ówczesnego dyrektora generalnego spółki Georg von Giesches Erben – Antona Uthemanna. Został on zaprojektowany przez Georga i Emila Zillmannów z Charlottenburga koło Berlina[3].
Budynek ten zamieszkiwał początkowo nadleśniczy, który był jednocześnie zarządcą całego obszaru dworskiego Giszowiec[6]. Specjalny status budynku miała podkreślić dodatkowo wieża z zegarem umieszczona na szczycie budynku[7]. Był to największy powstały wówczas dom urzędniczy[8]. Pierwszym naczelnikiem obszaru dworskiego został w styczniu 1908 roku Otto Lehnhoff, natomiast jego zastępcą był wówczas nadsztygar kopalni Giesche (obecnie Wieczorek) – Fritz Meusel[4]. W 1926 roku, po przejęciu spółki Giesche przez Silesian-American Corporation, do budynku nadleśnictwa wprowadził się dyrektor kopalni Giesche[7].
W 1960 roku dawny dom nadleśniczgo przekształcono w przedszkole[7], które zostało przeniesione z dawnej willi dyrektora kopalni Giesche[9] – obecnie jest to Miejskie Przedszkole nr 61[5]. W latach 60. XX wieku, w związku z powstaniem w Giszowcu kopalni Staszic, zadecydowano o wyburzeniu unikatowego osiedla i postawieniu w jego miejscu nowego kompleksu złożonego z wielokondygnacyjnych bloków mieszkalnych. Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku rozpoczęto wyburzanie osiedla Giszowiec. Wyburzeniu groziło całe osiedle, dlatego też rozpoczęły się protesty. 18 sierpnia 1978 roku budynek dawnego nadleśnictwa wpisano do rejestru zabytków[6].
W 2011 roku dokonano kapitalnego remontu elewacji budynku przedszkola[7]. Pod koniec sierpnia 2018 roku do Miejskiego Przedszkola nr 64 uczęszczało 71 dzieci w trzech oddziałach[5].
Architektura i otoczenie
Dawny dom nadleśniczego został zlokalizowany w centralnej części osiedla patronackiego Giszowiec, przy placu Pod Lipami 2. Został on zaprojektowany przez Georga i Emila Zillmannów z Charlottenburga[3]. Był to największy powstały wraz z osiedlem dom urzędniczy[8].
Dom nadleśniczego z racji sprawowanej funkcji (naczelnik urzędu i zarządca dóbr obszaru dworskiego) był przystosowany do potrzeb związanych z prowadzeniem urzędu. Na parterze, w przyziemiu, powstały trzy pomieszczenia służbowe, do których wchodziło się przez osobne drzwi i przedsionek. Drugie oddzielne drzwi, które znajdują się w środkowej części elewacji, kierowały przez przedsionek do pokoi mieszkalnych oraz gościnnych. Kuchnia była oddzielona od jadalni[8].
Budynek posiada obszerny dach mansardowy[8], dzięki czemu udało się zagospodarować dodatkowy pokój na górze oraz uzyskano dodatkowy szczyt nad wysuniętą do przodu bryłą budynku[10]. Na złączeniu dachu, w miejscu kalenicy, zabudowano wieżę, w której znalazł się zegar, który wybijał w poszczególną porę dnia oraz był podświetlany w nocy[10].
Budynek nadleśnictwa pierwotnie był ogrodzony parkanem z drewnianych sztachet, osadzonych pomiędzy otynkowanymi filarami. Płot ten ułożony był schodkowo na masywnej podmurówce. Wejścia zostały zadaszone w postaci łuków[11]. Dawny dom leśniczego otacza park, w którym znajduje się plac zabaw[7].
Przypisy
- ↑ Narodowy Instytut Dziedzictwa: Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków. Województwo śląskie. www.nid.pl. [dostęp 2020-11-04]. (pol.).
- ↑ a b Tofilska 2016 ↓, s. 30.
- ↑ a b c Tofilska 2016 ↓, s. 28.
- ↑ a b Tofilska 2016 ↓, s. 50.
- ↑ a b c Miejskie Przedszkole nr 64 w Katowicach: O przedszkolu. mp64.katowice.eu. [dostęp 2020-11-08]. (pol.).
- ↑ a b Bulsa 2018 ↓, s. 262.
- ↑ a b c d e Jabłoński 2013 ↓, s. 16.
- ↑ a b c d Reuffurth 2006 ↓, s. 49.
- ↑ Tofilska 2016 ↓, s. 153.
- ↑ a b Reuffurth 2006 ↓, s. 50.
- ↑ Reuffurth 2006 ↓, s. 53.
Bibliografia
- Michał Bulsa , Ulice i place Katowic, wyd. trzecie, Katowice: Wydawnictwo Prasa i Książka, 2018, ISBN 978-83-63780-28-9 (pol.).
- Leszek Jabłoński (red.), Na trasie Balkan Ekspresu. Giszowiec, Nikiszowiec, Szopienice. Przewodnik po dzielnicach Katowic, Katowice: Urząd Miasta Katowice. Warsztaty Szkolne Zespołu Szkół Poligraficzno-Mechanicznych, 2013, ISBN 978-83-907011-6-5 (pol.).
- Hermann Reuffurth , Giszowiec: nowa górnośląska wieś górnicza Spółki Górniczej spadkobierców Georga von Giesche według projektów architektów E. i B. Zillmannów, Charlottenburg, wyd. trzecie, przetł. Bronisław Machnik, Katowice: Miejski Dom Kultury „Szopienice-Giszowiec”, 2006, ISBN 83-918908-4-8 (pol.).
- Joanna Tofilska, Giszowiec. Monografia historyczna, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2016, ISBN 978-83-64356-19-3 .
Media użyte na tej stronie
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Mapa lokacyjna miasta Katowice. Punkty graniczne mapy:
- N: 50.30 N
- S: 50.125 N
- W: 18.885 E
- E: 19.125 E
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of en:Silesian Voivodeship with counties (powiats) and municipalities (gminas). Geographic limits of the map:
- N: 51.1617 N
- S: 49.2956 N
- W: 17.8872 E
- E: 20.0559 E
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Autor: Marek Mróz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Katowice - Giszowiec. Plac Pod Lipami 2. Miejskie Przedszkole nr 64
Autor: Marek Mróz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Katowice - Giszowiec. Plac Pod Lipami 2. Miejskie Przedszkole nr 64