Dominik Alojzy Magnuszewski
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
Dominik Alojzy Gonzaga Magnuszewski (ur. 21 czerwca 1809[1] w Warszawie, zm. 27 lutego 1845 w Gwoźdźcu), polski dramatopisarz, poeta, prozaik.
Życiorys
Pochodził z rodziny szlacheckiej. Ojciec Hiacynt Magnuszewski posiadał wieś Ustanów pod Piasecznem, matką była Marianna z Borakowskich. Był wnukiem sędziego Dominika Marcelego Borakowskiego. Wcześnie osierocony przez obojga rodziców, wychowywany był wraz z siostrą Anną przez dziadka, sędziego Borakowskiego z Warszawy.
W czasie nauki w Liceum Warszawskiem i na Wydziale Prawa na Królewskim Uniwersytecie Warszawskim przyjaźnił się z Chopinem, Krasińskim, Gaszyńskim i Henrykiem Cieszkowskim.
Uczestniczył w powstaniu listopadowym w stopniu podporucznika. Po kapitulacji przekroczył granicę Prus z korpusem gen. Rybińskiego.
Następnie osiadł we Lwowie, gdzie należał do grupy literackiej „Ziewonia”. Pisał w „Dzienniku Mód Paryskich” i w „Tygodniku Literackim”. Zmarł w wieku 35 lat w Gwoźdźcu na Pokuciu.
Siostra Anna (1811–1899) wyszła za znanego literata warszawskiego Kazimierza Władysława Wóycickiego.
Twórczość
Magnuszewski debiutował w komedią Stary kawaler, wystawioną w Warszawie w 1828.
Ideą historiozoficzną Magnuszewskiego było przekonanie o walce w historii Polski sprzecznych sił – ducha narodowego i cudzoziemszczyzny, w których to zmaganiach rodzimość i polska racja stanu przegrywały. Ideę taką przedstawił m.in. w opowiadaniu Zemsta panny Urszuli (1839) oraz cyklu Niewiasta polska w trzech wiekach (1843), zwłaszcza opowiadaniach Krwawy chrzest (czasy Bolesława Śmiałego) i Posiedzenie Bacciarellego malarza (schyłek Rzeczypospolitej). W prozie wypracował oryginalną formę narracji, zbliżoną do prozy poetyckiej, często zrytmizowaną, z kunsztowną składnią.
Ważnym dziełem Magnuszewskiego był dramat Radziejowscy (powst. 1832), poświęcony Hieronimowi Radziejowskiemu oraz czasom Jana Kazimierza. W dramacie dwór królewski jawi się jako miejsce intryg, wpływów zgubnych obcych idei i wypierania rodzimych zasad. Podobne poglądy Magnuszewski zawarł w dramacie Barbara jeszcze Gasztołdowa żona (1843, jedyny wydany za życia). Młody Zygmunt August przedstawiony jest jako człowiek poddany wpływom Bony, ambitnej matki pochodzącej z Włoch, oraz kochanek, nietroszczący się o losy kraju, na którego czele ma stanąć. Miłość do Barbary Radziwiłłówny staje się starciem racji narodowych i wpływów obcych. Dlatego Bona usuwa rywalkę przy pomocy trucizny.
Twórczość Magnuszewskiego była bliska romantycznemu ekspresjonizmowi. Stosunek do historii pokrewny był podejściu Wiktora Hugo. Dramat idei swobodnie łączył z obyczajowym studium epoki, epickość z liryzmem, stosował jaskrawe efekty (np. scena miłosna przy łóżku umierającego Gasztołda w Barbarze...).
Dzieła
- 1828 – Stary kawaler
- 1830 – Dzień 29 listopada
- 1832 – Radziejowscy
- 1838 – Mistrz
- 1838 – Uwagi nad dramatem polskim (artykuł)
- 1839 – Zemsta panny Urszuli
- Posiedzenie Bacciarallego
- Krwawy chrzest
- 1841 – Rozbójnik salonowy[2]
- 1843 – Niewiasta polska w trzech wiekach[3]
- 1843 – Barbara, jeszcze Gasztołdowa
- 1857 i 1877 – Dzieła (pośmiertnie)[4]
Przypisy
- ↑ Magnuszewskiego komedyjka o starokawalerstwie; zob. Akta stanu cywilnego, cyrkuł 7 w Warszawie, parafia św. Jana, Akta urodzin, mf w Archiwum Państwowym m. st. Warszawy nr 301 027.
- ↑ Dominik Magnuszewski , Rozbójnik salonowy; Gasztoldowa żona; Epilog do Barbary, wyd. 1876, polona.pl [dostęp 2019-03-05] .
- ↑ Dominik Magnuszewski , Niewiasta polska w trzech wiekach, wyd. 1843, polona.pl [dostęp 2019-03-05] .
- ↑ Dzieła Dominika Magnuszewskiego, wyd. 1877, polona.pl [dostęp 2019-03-05] .
Bibliografia
- Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Wyd. VIII – 3 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 510, 546–548, 669, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13848-6.
Linki zewnętrzne
- Artykuł o Dominiku Magnuszewskim opublikowany 21 listopada 1859 w „Tygodniu Illustrowanym”: cz.1, cz.2
- Dzieła Dominika Magnuszewskiego w bibliotece Polona
Media użyte na tej stronie
Dominik Magnuszewski