Dystrykt lubelski

Dystrykty w składzie Generalnego Gubernatorstwa
Dystrykt krakowski, warszawski, radomski i lubelski 1941–1945
Polscy rolnicy wysiedlani z Zamojszczyzny, zima 1942/1943
(c) Bundesarchiv, Bild 183-L25365 / CC-BY-SA 3.0
Eksploatacja gospodarcza wsi lubelskiej – kontrola drogowa w celu przeciwdziałania nielegalnemu ubojowi zwierząt

Dystrykt lubelski (niem. Distrikt Lublin) – jednostka administracyjna Generalnego Gubernatorstwa od 26 października 1939 do 25 lipca 1944[1]. W 1940 roku zajmował obszar 26 848 km² a w 1942 – 26 560 km²[2].

Historia

Dystrykt lubelski został utworzony 26 października 1939 roku:

W listopadzie 1939 roku utworzono powiat miejski (Stadtkreis) w Chełmie. 28 listopada 1939 roku wprowadzono rozporządzenie w sprawie administracji nad polską społecznością.

1 stycznia 1940 zatwierdzono status powiatowy miast Lublina i Chełma i podzielono obszar dystryktu lubelskiego na 10 starostw (Kreishauptmannschaften):

  • Kreishauptmannschaft Biala Podlaska (z powiatu bialskiego i północnej części powiatu włodawskiego)
  • Kreishauptmannschaft Bilgoraj (z powiatu biłgorajskiego oraz części powiatów zamojskiego, jarosławskiego, łancuckiego i tarnobrzeskiego)
  • Kreishauptmannschaft Chelm (z powiatów chełmskiego i głównej części powiatu włodawskiego)
  • Kreishauptmannschaft Hrubieszow (z powiatu hrubieszowskiego oraz części powiatów tomaszowskiego i sokalskiego)
  • Kreishauptmannschaft Janow Lubelski (z powiatu janowskiego oraz części powiatu tarnobrzeskiego)
  • Kreishauptmannschaft Krasnystaw (z powiatu krasnostawskiego)
  • Kreishauptmannschaft Lublin-Land (z powiatu lubelskiego)
  • Kreishauptmannschaft Pulawy (z powiatu puławskiego oraz części powiatu garwolińskiego)
  • Kreishauptmannschaft Radzyn (z powiatów radzyńskiego, lubartowskiego i części powiatów łukowskiego i włodawskiego)
  • Kreishauptmannschaft Zamosc (z głównej części powiatów zamojskiego i tomaszowskiego oraz części powiatów lubaczowskiego i rawskiego)

W maju 1940 roku włączono z powrotem Chełm do powiatu chełmskiego (którego nazwę zmieniono na Cholm 1 października 1941).

1 września 1941 roku część Kreishauptmannschaft Radzyn włączono do Kreishauptmannschaft Lublin-Land (obszar dawnego polskiego powiatu lubartowskiego bez gmin Czemierniki, Debowa, Lysobyki, Michow, Parczew i Wielki) oraz do Kreishauptmannschaft Pulawy (gminy Lysobyki, Michow i Wielki z byłego polskiego powiatu lubartowskiego)[3].

30 września 1942 roku zmieniono siedzibę powiatu janowskiego z Janowa do Kraśnika, a października 1942 roku nazwę starostwa na Kreishauptmannschaft Janow Lubelski in Krasnik.

30 września 1943 roku gminę Chodel wyłączono z Kreishauptmannschaft Lublin-Land i włączono do Kreishauptmannschaft Pulawy.

W Lubartowie utworzono komisariat ziemski starostwa powiatowego ziemskiego lubelskiego: Landeskomissariat Lubartow[4].

Według stanu z 1 stycznia 1944 roku dystrykt lubelski składał się z 11 powiatów (Stadt Lublin + 10 Kreishauptmannschaften).

Gubernatorzy dystryktu

Dowódcy SS i Policji

Komenda Sipo-SD

Komendanci Sipo-SD:

  • SS-Stubaf dr Alfred Hasselberg (15 listopada 1939 – 25 grudnia 1939)
  • SS-Hstuf Huth (grudzień 1939 – styczeń 1940)
  • SS-Stubaf Walter Huppenkoten (luty – 19 lipca 1940)
  • SS-Hstuf Johann Schmer (sierpień – grudzień 1941)
  • SS-Ostubaf Johannes Müller (grudzień[5] 1940 – grudzień 1943)
  • SS-Stubaf/SS-Ostubaf dr Karl Pütz (grudzień 1943 – lipiec 1944)

Departamenty I (administracja) i II (organizacja)

  • Kierownik: SS-Hstuf Julius Cramer (1940 – lipiec 1944)

Departament III (wywiad)

  • Kierownicy: SS-Hstuf/SS-Stubaf Friedrich Buchardt (marzec 1940 – 17 stycznia 1943) i SS-Hstuf/SS-Stubaf dr Ewald Biegelmeyer (18 stycznia 1943 – lipiec 1944)[6]

Siedziba wywiadu SS na dystrykt znajdowała się w Lublinie początkowo przy pl. Marii Skłodowskiej-Curie 5[7].

Departament IV (Gestapo)

  • Kierownicy: SS-Hstuf Johann Schmer (listopad 1939 – grudzień 1941), SS-Hstuf Arnold Kirste (czerwiec – grudzień 1941) i SS-Hstuf/SS-Stubaf Walter Liska (styczeń 1942 – lipiec 1944)[6]

Siedziba hitlerowskiej tajnej policji i kontrwywiadu w Lublinie mieściła się razem z aresztem śledczym przy ul. Uniwersyteckiej 3, w dawnym Urzędzie Ziemskim. Budynek zwano potocznie „Pod Zegarem”. Obecnie mieści się tam Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem” (adres ul. Uniwersytecka 1)[8].

Departament V (Kripo)

  • Kierownik: SS-Hstuf Johann Kleyer (1942 – lipiec 1944)

Więzienie KdS Lublin

  • Naczelnik: SS-Ostuf Peter Paul Domnick (9 listopada 1939 – 22 lipca 1944)[9]

Więzienie dystryktowych Sicherheitspolizei i Sicherheitsdienst przez cały okres okupacji znajdowało się na lubelskim zamku.

Przypisy

  1. 25 lipca 1944 – data zajęcia Lublina przez Armię Czerwoną.
  2. Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku (rozdział II – Terytorium i podział administracyjny). Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania, 2005.
  3. Gminy Czemierniki, Debowa i Parczew i pozostały w Kreishauptmannschaft Radzyn.
  4. Search archives, www.szukajwarchiwach.pl [dostęp 2017-11-22] (ang.).
  5. Sicherheitspolizei (SiPo) und Sicherheitsdienst (SD) im Distrikt Lublin - Einheiten der Polizei und des SD - Forum der Wehrmacht, www.forum-der-wehrmacht.de [dostęp 2020-03-15] (ang.).
  6. a b Search archives, szukajwarchiwach.pl [dostęp 2020-07-23] (ang.).
  7. Posts by Minotauros - Forum der Wehrmacht, www.forum-der-wehrmacht.de [dostęp 2020-03-15] (ang.).
  8. Areszt Urzędu Komendanta Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa dystryktu lubelskiego - ul. Uniwersytecka 3 | Wirtualny Sztetl, sztetl.org.pl [dostęp 2018-12-21] (pol.).
  9. Muzeum Lubelskie w Lublinie • Więzienie na Zamku Lubelskim •, www.muzeumlubelskie.pl [dostęp 2020-03-15] (pol.).

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

Bundesarchiv Bild 183-L25365, Polen, Kontrolle durch deutsche Soldaten.jpg
(c) Bundesarchiv, Bild 183-L25365 / CC-BY-SA 3.0
Dla celów dokumentacyjnych Niemieckie Archiwum Federalne często zachowywało oryginalny opis fotografii, który może być błędny, tendencyjny, przestarzały bądź politycznie skrajny. Info non-talk.svg
Polen, Kontrolle durch deutsche Soldaten

Generalgouvernement: Grossaktion gegen die Schwarzschlächterei. Ein Bauernwagen wird angehalten, um durchsucht zu werden. Widerwillig bringt der Pole sein Gaul zum stehen. Was wollen diese Deutschen schon wieder! Auf meinem Wagen ist Stroh, hinten sitzt mein Weib. So ungefähr scheint der Pole nach seiner Haltung und seinem Gebärden zu denken. [Lublin] SS-PK Slapak Scherl Bilderdienst

3378-41 "Fr" OKW März 1941
Dystrykt krakowski 1.png
Autor: Lonio17, Licencja: CC BY-SA 4.0
Dystrykt krakowski (Distrikt Krakau), warszawski, radomski i lubelski 1941 -1945
Wysiedlanie-Zamojszczyzna.jpg
Polscy rolnicy wysiedlani z gospodarstw przez SS. Zamojszczyzna, grudzień 1942
Gengub admin.png
Autor: Lonio17, Licencja: CC BY-SA 4.0
Generalne Gubernatorstwo - podział administracyjny (1941 -1945)