Edmund Dene Morel
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Deputowany Izby Gmin | |
Okres | od 1922 |
Przynależność polityczna |
Edmund Dene Morel, właśc. Georges Edmond Pierre Achille Morel de Ville (ur. 10 lipca 1873 w Paryżu, zm. 12 listopada 1924 na farmie w pobliżu Bovey Tracey, Devon) – brytyjski dziennikarz, pisarz, polityk i obrońca praw człowieka.
Życiorys
Pierwsze lata
Edmund Dene Morel urodził się w 1873 w Paryżu. Jego matka była Angielką, a wcześnie zmarły ojciec Francuzem. Sam Morel rozmawiał płynnie w obu językach. W celach zarobkowych i w celu wsparcia swojej matki zaczął pisać dla różnych gazet artykuły na temat handlu z Afryką. Mając 20 lat przyjął posadę u brytyjskiego armatora Eldera Dempstera posiadającego monopol na przewóz towarów do i z Wolnego Państwa Konga. Zawdzięczał to dobrej znajomości Afryki, dobremu wykształceniu i znajomości języka francuskiego. W 1896 ożenił się z Brytyjką i zamieszkał w Anglii, przyjmując tamtejsze obywatelstwo. Od tego czasu podpisywał się jedynie inicjałami M.D. Morel[1].
Walka przeciwko systemowi wyzysku w Wolnym Państwie Konga
Armator Elder Dempster posiadał monopol na przewóz towarów do i z Wolnego Państwa Konga, które stanowiło własność belgijskiego króla Leopolda II. Z racji zajmowanego stanowiska Morel posiadał wgląd w dokumentację spółki. Gdy odkrył, że statki płynące do Konga wiozły głównie broń, stał się podejrzliwy i zaczął badać sprawę. Odkrył, że w Kongu stworzono system niewolnictwa[2] i przymusu pracy w celu pozyskiwania kauczuku naturalnego. Wkrótce stał się największym krytykiem systemu opresji w Kongu: założył Congo Reform Association, był redaktorem powołanej przez niego gazety „West African Mail”, napisał kilka książek i przeprowadził niezliczoną ilość wykładów na ten temat. Jednym z jego partnerów w Congo Reform Association był Irlandczyk Roger Casement, autor oficjalnego raportu (Raportu Casementa) dla Zjednoczonego Królestwa na temat sytuacji w Wolnym Państwie Konga. Wspólnie udało im się w pierwszej dwudziestowiecznej kampanii na rzecz poszanowania praw człowieka przeciągnąć dużą część obywateli Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych na swoją stronę. Ich głównym orężem był nowy wynalazek: fotografia, która ukazywała przykłady okropności mających miejsce w Kongu. Nacisk opinii publicznej stał się z czasem tak silny, że Leopold II sprzedał Wolne Państwo Kongo Belgii. Z czasem sytuacja ludności Konga zaczęła się poprawiać. W 1913 Morel ogłosił zwycięstwo i zakończenie swojej akcji.
Krytyka „bezsensownej wojny”
Kiedy w sierpniu 1914 Anglia przystąpiła do I Wojny Światowej i wypowiedziała Niemcom wojnę, Morel wystąpił w ramach protestu z Liberal Party i założył pacyfistyczną Union of Democratic Control. Mimo że sam nie był pacyfistą, potępił przystąpienie do wojny, wymuszone przez tajne umowy z Francją, zaatakowaną przez Niemcy, choć samo Zjednoczone Królestwo nie zostało zaatakowane przez Niemcy. Większość Brytyjczyków wspierało jego walkę przeciwko systemowi pracy przymusowej w Wolnym Państwie Konga; jednak nie poparto jego potępienia przystąpienia do wojny. W 1917 został aresztowany i skazany na sześć miesięcy przymusowych prac w więzieniu na podstawie dawno niestosowanego prawa zabraniającego wysyłania pacyfistycznych książek do neutralnych państw.
Rola w kampanii Czarna Hańba
Po zajęciu Nadrenii przez wojska alianckie (w tym francuskich jednostek składających się z czarnoskórych i Turkos) Morel opublikował kilkanaście artykułów i pamfletów, w których częściowo z powodu swojej postawy antyfrancuskiej skrytykował użycie żołnierzy pochodzących z Afryki, których seksualność, zgodnie z modnymi wówczas teoriami rasistowskimi i pseudoantropologicznymi, była sterowana popędami wynikającymi z ich natury.
Morel jako parlamentarzysta
Po wojnie przywrócono mu częściowo pozytywny wizerunek dzięki zwycięstwu Partii Pracy. W 1919 założył miesięcznik „Foreign Affairs”, pełniący funkcję medialnego organu Union of Democratic Control, której został przewodniczącym. W 1922 został deputowanym Izby Gmin (i wygrał nawet z Winstonem Churchillem, który był współodpowiedzialny za oskarżenie Morela pięć lat wcześniej). Dzięki swojemu talentowi do przemówień stał się jednym z najbardziej prominentnych rzeczników Partii Pracy w sprawach polityki zagranicznej. Po wyborze Ramsaya MacDonalda na brytyjskiego premiera był poważnym kandydatem na ministra spraw zagranicznych. Od pobytu w więzieniu już nigdy nie odzyskał dawnej formy fizycznej. Edmund Dene Morel zmarł podczas spaceru 12 listopada 1924 w wieku 51 lat.
Wkład Morela
Edmund Dene Morel był inicjatorem pierwszego międzynarodowego ruchu w obronie praw człowieka w XX wieku. Dzięki jego walce przeciwko Wolnemu Państwu Konga wraz z Raportem Casementa zmusił króla Leopolda II do przekazaniu Konga w 1908 Belgii, co zapoczątkowało powolną poprawę sytuacji Afrykańczyków. Morel nie był jednak krytykiem kolonializmu. Bronił wciąż brytyjskich posiadłości kolonialnych, argumentując, że Brytyjczycy troszczą się o rozwój swoich kolonii w odróżnieniu do polityki Leopolda II w Kongu. Zbrodnie w Kongu uległy z czasem zapomnieniu, podobnie jak cała praca jaką wykonał Morel. Dopiero w ostatnich latach przypomniano sobie historię walki Morela z polityką Leopolda II wobec Konga.
Opublikowane książki
- The British Case in French Congo
- King Leopold’s Rule in Africa (1904)
- Red Rubber – The story of the rubber slave trade that flourished in Congo in the year of grace 1906 (1906)
- Great Britain and the Congo
- Nigeria
- Morocco and Diplomacy (1912) (reissued as Ten Years of Secret Diplomacy in 1915)
- Truth and the War (1916)
- Africa and the Peace of Europe
- The Black Man’s Burden (1920)
- Thoughts on the War
- The Peace, and Prison
- Pre-War Diplomacy
- Diplomacy Revealed
Przypisy
- ↑ Heinrich Cunow: Das Gift, das zerstört, w: „Die Neue Zeit” nr 10/1922, s. 222.
- ↑ Pomimo że zabroniła tego Konferencja berlińska (1884–1885).
Bibliografia
- Adam Hochschild , Duch Króla Leopolda, Piotr Tarczyński (tłum.), Warszawa: Świat Książki – Weltbild Polska, 2012, ISBN 978-83-7799-498-6, OCLC 804394491 .
- Stanard, Matthew G.: Selling the Congo: A history of European pro-empire propaganda and the making of Belgian imperialism, 2012.
- Daniël Vangroenweghe , Rood Rubber – Leopold II en zijn Congo, Leuven: Van Halewyck, 2004, ISBN 90-5617-556-4, OCLC 902127098 .
- Catherine Ann Cline , E. D. Morel, 1873–1924. The strategies of protest, Dundonald, Belfast: Blackstaff, 1980, ISBN 0-85640-213-3, OCLC 9081568 .
- Mario Vargas Llosa: Der Traum des Kelten. Suhrkamp, Berlin 2011, ISBN 978-3-518-42270-0.
- Reinders, Robert C.: Racialism on the Left. E. D. Morel and The „Black Horror on the Rhine, w: International Review of Social History nr 13, 1968, s. 1–28.
- F. Seymour Cocks: E. D. Morel. The man and his work, 1920.
Linki zewnętrzne
- Katalog dokumentów Morela.
- Artykuł o Morelu. catalystmedia.org.uk. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-08-12)].
- E. D. Morel. The man and his work
- Raport Casementa na temat sytuacji w Wolnym Państwie Konga. web.jjay.cuny.edu. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-04-12)].
- ISNI: 0000 0001 2129 7585
- VIAF: 41884042
- LCCN: n50006198
- GND: 119380978
- LIBRIS: s6b0rbnvq1wvg3nk
- BnF: 121856213
- SUDOC: 027544044
- NLA: 35361913
- NKC: skuk0000920
- BNE: XX1347812
- NTA: 070815003
- BIBSYS: 90354229
- CiNii: DA05019265
- Open Library: OL18270A
- PLWABN: 9810705559005606
- NUKAT: n2013053202
- OBIN: 37782
- J9U: 987007463639205171
- PTBNP: 1418223
- WorldCat: lccn-n50006198
Media użyte na tej stronie
Morel, E. D. (Edmund Dene), 1873–1924