Elia Kazan
Elia Kazan (ok. 1950) | |
Prawdziwe imię i nazwisko | Elias Kazanjoglou |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 7 września 1909 |
Data i miejsce śmierci | 28 września 2003 |
Zawód | |
Lata aktywności | 1934–1976 |
Elia Kazan (właśc. Elia Kazanjoglous[1]; ur. 7 września 1909 w Stambule, zm. 28 września 2003 w Nowym Jorku) – amerykański reżyser filmowy i teatralny, scenarzysta i producent greckiego pochodzenia.
Życiorys
Elia Kazan pochodził z rodziny greckiej żyjącej w Turcji[1]. Przybył do Stanów Zjednoczonych w wieku 4 lat[1]. Wtedy jego rodzice zmienili nazwisko[1] na łatwiejsze do wymówienia dla Amerykanów. Uczył się w Williams College, gdzie czuł się obco wśród anglojęzycznych protestantów[1]. Studiował dramat na Uniwersytecie Yale’a, następnie wstąpił do Group Theatre. W latach 30. przez półtora roku należał do amerykańskiej Partii Komunistycznej[1], z której odszedł w 1934, gdy dowiedział się o czystkach w Związku Radzieckim.
Po wojnie dał się poznać jako jeden z najlepszych reżyserów Broadwayu, m.in. dzięki inscenizacji Tramwaj zwany pożądaniem. Jego filmy zawsze były kontrowersyjne i poruszały drażliwe tematy. W 1947 Kazan założył Actors Studio, gdzie nauczano wg metod Stanisławskiego. Najwybitniejszy uczeń Kazana – Marlon Brando – grał w kilku filmach swego nauczyciela, m.in. w Viva Zapata! (1952) i Tramwaj zwany pożądaniem (1951). Kazan odkrył też talent Jamesa Deana[1].
W 1952 Kazan został wezwany przed komisję senacką McCarthy’ego[1] i pod groźbą znalezienia się na „czarnej liście Hollywood” złożył zeznania obciążające ośmiu kolegów z Partii Komunistycznej[1], co zostało negatywnie przyjęte przez środowiska artystyczne i przyczyniło się do zerwania na długie lata przyjaźni z wybitnym dramaturgiem Arthurem Millerem[1]. Fakt ten został przypomniany opinii publicznej Ameryki w 1999 roku, kiedy sędziwy reżyser odebrał nagrodę Amerykańskiej Akademii Filmowej za całokształt działalności artystycznej.
Z bardziej znanych w Polsce filmów Kazana należy przypomnieć Układ[2], który nakręcił na podstawie własnej książki pod tym samym tytułem.
Filmografia
Reżyser
- People of the Cumberland (krótkometrażowy dokument, 1937)
- Watchtower Over Tomorrow (krótkometrażowy dokument, 1945)
- Drzewko na Brooklynie (1945)
- Morze traw (1947)
- Dżentelmeńska umowa (1947)
- Bumerang (1947)
- Pinky (1949)
- Panika na ulicach (1950)
- Tramwaj zwany pożądaniem (1951)
- Viva Zapata! (1952)
- Człowiek na linie (1953)
- Na nabrzeżach (1954)
- Na wschód od Edenu (1955)
- Laleczka (1956)
- Twarz w tłumie (1957)
- Dzika rzeka (1960)
- Wiosenna bujność traw (1961)
- Ameryka, Ameryka (1963)
- Układ (1969)
- Goście (1972)
- Ostatni z wielkich (1976)
Scenarzysta
- Blues in the Night (1941)
- Dżentelmeńska umowa (1947)
- Pinky (1949)
- Ameryka, Ameryka (1963)
- Układ (1969)
- Diaspora (2001)
Producent
- Pie in the Sky (1935)
- Na wschód od Edenu (1955)
- Laleczka (1956)
- Twarz w tłumie (1957)
- Dzika rzeka (1960)
- Wiosenna bujność traw (1961)
- Ameryka, Ameryka (1963)
- Układ (1969)
Aktor
- Cafe Universal (1934)
- Strangers All (1935)
- Pie in the Sky (1935)
- Droga do sukcesu (1940)
- Blues in the Night (1941)
- Panika na ulicach (1950)
- Mgła (1990)
Nagrody
- Nagroda Akademii Filmowej
- 1948: Dżentelmeńska umowa (Najlepszy Reżyser)
- 1955: Na nabrzeżach (Najlepszy Reżyser)
- 1999: Oscar Honorowy
- Złoty Glob
- 1948: Dżentelmeńska umowa (Najlepszy Reżyser)
- 1955: Na nabrzeżach (Najlepszy Reżyser)
- 1957: Laleczka (Najlepszy Reżyser)
- 1964: Ameryka, Ameryka (Najlepszy Reżyser)
- Nagroda na MFF w Cannes 1955: Na wschód od Edenu (Najlepszy Dramat)
- Nagroda na MFF w Berlinie 1953: Człowiek na linie (Nagroda Specjalna)
- Nagroda na MFF w Wenecji
- 1950: Panika na ulicach (Nagroda Międzynarodowa)
- 1951: Tramwaj zwany pożądaniem (Nagroda Specjalna Jury)
- 1954: Na nabrzeżach (Srebrny Lew; Nagroda Krytyków Włoskich; Nagroda OCIC)
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j Elia Kazan, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2016-10-27] (ang.).
- ↑ Elia Kazan i Milos Forman. Emigranci patrzą na Amerykę. (Układ 1969). akademiafilmowa.pl. [dostęp 2016-10-27]. (pol.).
Bibliografia
- Elia Kazan, Układ. Tłum. Cecylia Wojewoda, Państwowy Instytut Wydawniczy, Poznań 1970.
Linki zewnętrzne
- Elia Kazan w bazie IMDb (ang.)
- Elia Kazan w bazie Filmweb
- ISNI: 0000 0001 2281 2702, 0000 0003 6865 1670
- VIAF: 68930931
- LCCN: n50046382
- GND: 118776975
- NDL: 00445322
- LIBRIS: pm134cs752qjgr0
- BnF: 11909522q
- SUDOC: 028947169
- SBN: CFIV061732
- NLA: 35262641
- NKC: jn20000700871
- BNE: XX1722838
- NTA: 070141010
- BIBSYS: 90085438
- CiNii: DA03107791
- Open Library: OL28768A
- PLWABN: 9810564970205606
- NUKAT: n93125432
- J9U: 987007263748805171
- PTBNP: 222558
- CANTIC: a11347697
- LNB: 000102217
- NSK: 000591184
- ΕΒΕ: 61977
- BLBNB: 000596185
- KRNLK: KAC199614534
- WorldCat: lccn-n50046382
Media użyte na tej stronie
Autor: User:Bryan Derksen, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Stylized silhouette of the Golden Globe award, for use as an icon.
Autor: Jay Dobkin, Licencja: CC BY-SA 2.0
Signature of Elia Kazan, from an inscription to Marjorie Housepian Dobkin in a copy of Kazan's Memoir Beyond the Aegean
Elia Kazan (1909 – 2003) was an American director, producer, writer and actor