Epinetron
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Attic_red-figure_Epinetron_Antikensammlung_Berlin_1.jpg/220px-Attic_red-figure_Epinetron_Antikensammlung_Berlin_1.jpg)
Epinetron (stgr. ἐπίνητρον, l.mn. ἐπίνητρα epinetra), inaczej onos (όνος) – starogrecki wyrób ceramiczny, rodzaj pokrywy używanej przez prządki.
Półcylindryczna pokrywa z wypalanej gliny (rzadziej z drewna), umieszczana dla osłony na udzie prządki podczas skręcania wełny w prowizoryczną nić. W ceramice starożytnej Grecji przedmiot nie będący w istocie naczyniem użytkowym, dziś jednak włączany do nich, gdyż był dekorowany podobnie jak one. Wykonywany w kształcie przepołowionego cylindra, zasklepionego na węższym końcu, a na przeciwległym – otwartego, często otoczonego kryzą; górnej powierzchni nie zdobiono, lecz pokrywano plastycznym wzorem drobnych łusek. Jego funkcję i użycie opisał w swym leksykonie Hezychiusz Aleksandryjczyk, objaśnił go także Juliusz Polluks w Onomasticonie (VII 32, X 125).
W ceramice starogreckiej występuje od połowy VI w. p.n.e., a upowszechnia się w V stuleciu jako obiekt dekorowany najpierw w technice czarnofigurowej, następnie w czerwonofigurowej. Oprócz funkcji użytkowo-domowej epinetrony zyskały wtórnie istotne znaczenie związane z praktykami kultowymi. Wychodzącym za mąż dziewczętom wręczano je jako dar ślubny – zdobione wówczas plastycznie głową (lub popiersiem) Afrodyty i malowanymi scenami tkających kobiet, zaślubin (godów) albo przedstawieniami amazonek. Składano je też na grobach młodych, niezamężnych kobiet, a także ofiarowywano w świątyniach jako dar dla Ateny (zwłaszcza na ateńskim Akropolu).
Przypuszczalnie najbardziej znany jest epinetron znaleziony w Eretrii, od którego utworzono miano nowego rozpoznanego twórcy – Malarza z Eretrii. Eponimiczne naczynie zakończone w części szczytowej popiersiem kobiecym (być może Afrodyty), zdobione jest scenami przedstawiającymi gody Alkestis, Peleusa i Tetydy oraz Harmonii, co wskazuje, że najpewniej było darem ślubnym.
W zbiorach warszawskiego Muzeum Narodowego znajduje się czarnofigurowy epinetron Grupy Golonosa z początku V wieku p.n.e. (nr inw. 142454MNW) z metopowym przedstawieniem siedzących par mężczyzn i kobiet zwijających wełnę[1].
Przypisy
- ↑ Z dawnych zbiorów gołuchowskich (nr 225); (M.L. Bernhard: Greckie malarstwo wazowe. Wrocław: Ossolineum, 1966, s. 121, il. 63; W. Dobrowolski: Wazy greckie I. Warszawa: Muzeum Narodowe, 1977, s. 16, il. 14).
Bibliografia
- Vera Bianco: Epinetron. W: Enciclopedia dell'arte antica, classica e orientale. T. 3. Roma: Istituto della Enciclopedia Italiana, 1960.
- Der Kleine Pauly. T. 2. München: Deutscher Taschenbuchverlag, 1979, kol. 320.
- Słownik kultury antycznej. Lidia Winniczuk (red.). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 139.
Media użyte na tej stronie
Autor: National Museum in Warsaw, Licencja: CC0
Attycka amfora szyjowa czarnofigurowa (142328 MNW), malarz Diosfosa, 500- 475 p. Chr., Strona A: Peleus oddający Achillesa na wychowanie Chironowi, obok pies; strona B: Hermes z kaduceuszem, Maia i baran; postaciom towarzyszą inskrypcje. Warszawa
Autor: Marcus Cyron, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Attisch-rotfigurig verziertes Epinetron, um 450 v. Chr., beidseitig mit Jünglingen und Frauen verziert