Ernest Shackleton

Ernest Henry Shackleton
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

15 lutego 1874
Ballitore

Data i miejsce śmierci

5 stycznia 1922
Grytviken

podpis
Odznaczenia
Komandor Orderu Królewskiego Wiktoriańskiego (CVO) Order Imperium Brytyjskiego do 1935 (wojskowy) Kawaler Orderu Królewskiego Wiktoriańskiego (MVO) Polar Medal (UK) ribbon.png Odznaka Rycerza Kawalera (Wielka Brytania) Polar Medal (UK) ribbon.png Medal Zwycięstwa z MiD (Wielka Brytania) Medal Wojenny Brytyjski Komandor 1. klasy Orderu Gwiazdy Polarnej (Szwecja) Komandor Orderu Danebroga (Dania) Komandor Królewskiego Norweskiego Orderu Świętego Olafa Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Oficer Orderu Korony Włoch Order Świętej Anny III klasy (Imperium Rosyjskie) PRU Order of Crown ribbon.svg Oficer Orderu Zasługi (Chile)

Ernest Henry Shackleton (ur. 15 lutego 1874 w Ballitore w hrabstwie Kildare w Irlandii, zm. 5 stycznia 1922 w Grytviken na Georgii Południowej), irlandzki podróżnik i odkrywca, badacz Antarktydy. Ukończył Dulwich College, żonaty z Emily Dorman (córka bogatego angielskiego prawnika), ojciec Raymonda, Edwarda i Cecily. Otrzymał Medal Polarny.

Wyprawy

  • 1901–1902 – jako członek ekspedycji Roberta Scotta na pokładzie statku „Discovery”. Wyprawa powróciła po dwóch latach dotarłszy na południe dalej niż ktokolwiek inny w tym czasie.
  • 1907–1909 – dowódca wyprawy na biegun południowy. Znalazłszy się 180 km od bieguna, musiał zawrócić, ponieważ zabrakło mu żywności.
  • 1914–1916 – dowódca wyprawy transantarktycznej. W sierpniu 1914 roku wyprawa w liczbie 28 ludzi wypłynęła z Wielkiej Brytanii na barkentynie „Endurance” dowodzonej przez Franka Worsleya. Po krótkim pobycie na Georgii Południowej 15 grudnia 1914 roku wyruszyli na Morze Weddella[1]. Planowana była piesza trasa przez Antarktydę od Morza Weddella do Morza Rossa. Po 6 tygodniach żeglugi znaleźli się 160 km od lądu Antarktydy, gdzie zatrzymało ich zwalisko kry lodowej. 14 lutego 1915 roku lód skuł wodę i uwięził statek i załogę, która rozpoczęła walkę o przetrwanie. Załoga musiała opuścić statek „Endurance” w październiku 1915 roku, kiedy coraz grubsza pokrywa lodowa poważnie uszkodziła statek. 27 października 1915 roku „Endurance” został zmiażdżony i zatonął pod lodem (jego wrak odnaleziono dopiero w 2022 roku[2]). Cała załoga podjęła desperacką próbę dotarcia na kraniec kry lodowej, ciągnąc za sobą 3 szalupy ratunkowe.
Po dotarciu na otwarte wody 28 osób załogi szczęśliwie dopłynęło do Elephant Island, wchodzącej w skład archipelagu Szetlandów Południowych, gdzie rozbito obozowisko. Większość członków wyprawy pozostała na wyspie pod dowództwem Franka Wilda, zaś Shackleton przedostał się z pięcioma wybranymi przez siebie ludźmi w małej łodzi ratunkowej przez burzliwe morze na odległą o 1200 km Georgię Południową, aby sprowadzić pomoc dla swojej załogi[3]. Po dotarciu na Georgię Południową Shackleton był zmuszony pozostawić trzech niezdolnych do dalszej podróży członków załogi na południowym brzegu wyspy. Sam wraz z dwoma pozostałymi kompanami w desperackim marszu i resztkami sił pieszo pokonał masyw górski by dotrzeć do wielorybniczej przystani Stromness. 20 maja 1916 roku, po 36 godzinnym marszu wszyscy trzej dotarli do przystani. Wszyscy członkowie wyprawy zostali uratowani przez Shackletona do końca sierpnia 1916 roku. Wszyscy przeżyli ponad półtoraroczną tułaczkę po Antarktyce[3].
Nagrobek Ernesta Shackletona w Grytviken na Georgii Płd
  • 1921–1922 – dowódca ekspedycji mającej na celu opłynięcie Antarktydy. Po zawinięciu 4 stycznia 1922 roku na niewielkim wielorybniczym statku „Quest” do portu Grytviken na Georgii Południowej Shackleton doznał ataku serca, w wyniku którego zmarł w wieku niespełna 48 lat.

Upamiętnienie

Filmy

  • Shackleton (A&E Home Video, 2002) – film fabularny przedstawiający przebieg wyprawy transantarktycznej z lat 1914–1916, w roli Ernesta Shackletona Kenneth Branagh.
  • Wytrwałość – legendarna antarktyczna ekspedycja Shackletona (Columbia Tristar, 2000) – film dokumentalny przedstawiający przebieg wyprawy transantarktycznej z lat 1914–1916, w roli narratora Liam Neeson.

Książki

  • Caroline Alexander, The Endurance: Shackleton’s Legendary Antarctic Expedition, wyd. 1998 (w Polsce: Niezłomny. Legendarna wyprawa Shackeltona i statku Endurance na Antarktydę, Wydawnictwo Poznańskie, 2021, ISBN 978-83-66657-80-9).
  • Dzienniki Ernesta Shackletona zostały wydane w języku polskim pt. Południe. Historia ekspedycji Ernesta Shackletona z lat 1914–1917, Wydawnictwo Anima Ex Machina, 2012, ISBN 978-83-935436-0-1.
  • Alfred Lansing – Endurance: Shackleton’s Incredible Voyage, wyd. w 1959 (w Polsce jako: Antarktyczna podróż sir Ernesta Shackletona, wydawnictwo Mayfly, 2010, ISBN 978-83-929483-3-9).
  • Lennard Bickel, Shackleton’s Forgotten Men: The Untold Tragedy of the Endurance Epic, wyd. 2001.
  • Beau Riffenburgh, Shackleton’s Forgotten Expedition, wyd. 2008.
  • Margaret Morrell, Stephanie Capparell – Shackleton’s Way: Leadership Lessons from the Great Antarctic Explorer (z przedmową Alexandry Shackleton), wyd. w 2001. Autorki przedstawiły Shackletona jako wzór dla współczesnych liderów biznesu, co wkrótce zostało podjęte także przez innych teoretyków zarządzania, a szkołom i kursom zarządzania zaczęto nadawać nazwisko podróżnika.
  • Alina i Czesław Centkiewiczowie, Na białym szlaku – opowiadanie „Rycerz wielkiej przygody”[4]

Rejs w stulecie wyprawy transantarktycznej

8 sierpnia 2014 o godz. 12.00, dokładnie w 100 lat po wyruszeniu Ernesta Shackletona na „Endurance”, z portu w Plymouth wyruszył polski jacht „Polonus”. Rejs objęła honorowym patronatem wnuczka podróżnika, Alexandra Shackleton. Trasa rejsu prowadziła przez Lizbonę, Las Palmas, Dakar, porty Brazylii do Punta del Este w Urugwaju, a następnie do Stanley na Falklandach. W styczniu 2015 załoga miała dotrzeć do osady Grytviken, gdzie znajduje się grób Shackletona[5]. Jednakże 23 grudnia 2014 r. jacht wpadł na mieliznę u brzegów Wyspy Króla Jerzego, a po ściągnięciu go z mielizny okazało się, że uszkodzenia uniemożliwiają kontynuowanie rejsu[6].

Inne wyprawy

  • W 1994 i 2012 powtórzono trasę Shackletona w replice szalupy ratunkowej z Elephant Island na Georgię Południową[7].
  • W 2013 załoga brytyjsko-australijska podjęła się zrealizowania trasy planowanej przez Shackletona wokół Antarktydy[8].

Inne

Jego nazwiskiem nazwano góry antarktydzkie oraz ochrzczono samolot Avro Shackleton.

Odznaczenia

Chronologicznie[9][10][11]:

Zobacz też

Przypisy

  1. Wytrwałość – legendarna antarktyczna ekspedycja Shackletona (Columbia Tristar, 2000) ASIN B0000A7W16
  2. [1]
  3. a b Wyprawa do krainy lodu. [dostęp 2012-01-09]. (pol.).
  4. Czesław Jacek Centkiewicz, Na białym szlaku, wyd. Wyd. 10, Warszawa: Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia”, 1982, ISBN 83-10-08149-9, OCLC 750519847 [dostęp 2021-07-04].
  5. Wyprawa Shackleton 2014.
  6. MAC, Polski jacht ściągnięty z mielizny na Antarktydzie., tvn24 [dostęp 2015-01-02] (pol.).
  7. Reliving Shackleton’s Epic Endurance Expedition | History | Smithsonian, www.smithsonianmag.com [dostęp 2017-11-23] (ang.).
  8. Team sets out to replicate Shackleton’s epic journey | The Independent, www.independent.co.uk [zarchiwizowane z adresu 2018-10-17] (ang.).
  9. Hugh Robert Mill: The life of Sir Ernest Shackleton. Londyn: William Heinemann, 1923, s. 293–294.
  10. Neville Wright Poulsom: The White Ribbon: A Medallic Record of British Polar Expeditions. Londyn: Seaby, 1968, s. 206.
  11. Shackletons dekorationer solgt i London, omsd.dk, 31 sierpnia 2013 [dostęp 2015-12-15] (duń.).

Bibliografia

  • Jonathan Shackleton, John MacKenna: Shackleton: an Irishman in Antarctica. University of Wisconsin Press, 2002. ISBN 978-0-299-18620-3.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

RUS Order św. Anny (baretka).svg
Baretka Orderu św. Anny.
Ernest Shackleton Signature.svg
Ernest Shackleton's signature.
Victory Medal MID ribbon bar.svg
Autor: PunkyNZ, Licencja: CC0
World War I Victory Medal ribbon bar with Mentioned in Despatches device
British War Medal BAR.svg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Ufficiale OCI Kingdom BAR.svg
ribbon of the medal of officier of the Order of the Crown of Italy, during the Kingdom of Italy.
SWE Royal Order of the Polar Star (1748-1975) - Commander 1st Class BAR.png
Autor: Wiki Romi, Licencja: CC0
Bareteka Komandora 1. klasy Królewskiego Orderu Gwiazdy Polarnej (1748-1975)
PRU Order of Crown ribbon.svg
Autor: Boroduntalk, Licencja: CC BY 3.0
Ribbon bar: Order of the Crown. Prussia.
UK Royal Victorian Order ribbon.svg
Baretka brytyjskiego Królewskiego Orderu Wiktorii.
Order of the Dannebrog K.svg
Autor: Skjoldbro, Licencja: CC BY-SA 4.0
Order of Danebrog Commander
Polar Medal (UK) ribbon.png
Polar Medal (UK) ribbon Image sourced from 'Medals of the World' website: http://www.medals.org.uk/index.htm Permission given by Megan Robertson to User:PalawanOz on 22 Apr 2007 for the use of this image in Wikipedia articles
CHI Orden al Merito de Chile Oficial BAR.svg
Baretka: Order Zasługi Chile – Oficer (Oficial) – Chile.
UK OBE 1917 military BAR.svg
Baretka Orderu Imperium Brytyjskiego (wojskowego; 1917-1935).
Knight Bachelor ribbon.svg
Autor: Boroduntalk, Licencja: CC BY 3.0
Ribbon bar: Knight Bachelor
St Olavs Orden kommandør stripe.svg
Autor: Ordensherre, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ribbon of Commander of Order of St. Olav, Norwegian: Båndstripe for kommandør av St. Olavs Orden.