Eustachy Górczyński
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 20 listopada 1893 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 22 grudnia 1958 |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1915–1944 |
Siły zbrojne |
|
Formacja | |
Jednostki | 11 Batalion Pontonowy |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Eustachy Gorczyński[1] (ur. 20 listopada 1893 w Sędziszowie, zm. 22 grudnia 1958 w Łodzi[2]) – pułkownik saperów Wojska Polskiego i Polskich Sił Zbrojnych, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
Służba w Armii Rosyjskiej i polskich formacjach wojskowych w Rosji
Uczył się w Szkole Handlowej w Kielcach, w której zdał maturę. Od 1911 studiował budowę maszyn na politechnice w Grazu. W 1912 był zmuszony przerwać studia, gdyż dostał powołanie do odbycia obowiązkowej służby wojskowej w Armii Imperium Rosyjskiego[3]. Po wybuchu I wojny światowej, skierowano go na front turecki. W 1915 ukończył Wojskową Szkołę Inżynierii w Piotrogrodzie, a w następnym roku kurs pontonierski w Kijowie ze stopniem chorążego. Następnie służył w 11 batalionie pontonowym na froncie galicyjskim. W grudniu 1917 przeszedł do II Korpusu Polskiego na Ukrainie. Dostał zadanie utworzenia dla Korpusu pododdziałów inżynieryjnych, które formował w rejonie Mohylowa spośród polskich żołnierzy z rosyjskiego 9 pułku inżynieryjnego. Po bitwie pod Kaniowem, od maja do listopada 1918 przebywał w niewoli niemieckiej w Brześciu nad Bugiem.
Służba w Wojsku Polskim
Pod koniec listopada wstąpił do odrodzonego Wojska Polskiego. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej jako dowódca 2 kompanii saperów 2 Dywizji Piechoty Legionów (od maja 1919[4]) i dowódca 3 kompanii saperów w 1 pułku inżynieryjnym. Walczył na froncie litewsko-białoruskim, m.in. w walkach o Wilno, Wilejkę, pod Ruszańcami. W czasie walk pod Dźwińskiem kierował wysadzaniem mostu na Dźwinie oraz rozbudową pozycji obronnych dla 3 Dywizji Piechoty Legionów. Następnie brał udział w walkach z bolszewikami w składzie 1 Dywizji Piechoty Legionów, nierzadko działając jako zwykła piechota. W 1920 został ranny.
Po zakończeniu działań wojennych został dowódcą 3 batalionu saperów w 3 DP Leg., od kwietnia 1922 – XXVII batalionu saperów, a od czerwca 1925 dowódca XIII batalionu saperów w 2 pułku saperów w Puławach. Po rozformowaniu batalionu objął stanowisko zastępcy dowódcy 2 pułku saperów[5]. W 1929 po likwidacji pułku został dowódcą 2 batalionu saperów, a w 1930 – 8 batalionu saperów w Toruniu. W latach 1938–1939 pełnił funkcję komendanta Centrum Wyszkolenia Saperów w Modlinie.
Po wybuchu wojny obronnej 1939, z kadry Centrum został sformowany zbiorczy batalion dowodzony przez mjr. Wacława Plewako. Wydzieliła się z niego grupa licząca ok. 25 oficerów i ok. 50 podoficerów wraz z taborem samochodowym, na czele której stanął płk E. Górczyński. Udała się ona na rekonesans na Wołyń w kierunku Sarn, aby zorganizować tam warunki dla dalszej działalności Centrum. W rejonie Kowla wszyscy dostali się jednak do niewoli radzieckiej.
W niewoli sowieckiej i Polskich Siłach Zbrojnych
Pułkownik E. Gorczyński został osadzony w obozie w Starobielsku. Jego relacja z obozu przechowywana jest w Instytucie Polskim i Muzeum Sikorskiego w Londynie. Od 1940 był osadzony w obozie jenieckim NKWD w Griazowcu[6][7]. 10 października 1940 został przewieziony do Moskwy, gdzie był przesłuchiwany i uczestniczył w rozmowach z przedstawicielami władz sowieckich[8]. Od 31 października 1940 przebywał w tzw. „willi rozkoszy” w Małachówce. Podczas pobytu tam zajmował się tłumaczeniem podręczników w swojej dziedzinie wojskowości[9]. Był w grupie kilku starszych oficerów, którzy przystali na propozycję tworzenia wojska polskiego przy armii ZSRR[3]. Na mocy układu Sikorski-Majski z 30 lipca 1941 odzyskał wolność, po czym wstąpił do formowanej Armii Polskiej w ZSRR gen. Władysława Andersa, z którą ewakuował się do Iranu. Ostatecznie znalazł się w szeregach 2 Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa, gdzie pełnił funkcję zastępcy dowódcy saperów Korpusu. Następnie został dowódcą saperów Okręgu Etapowego, w skład którego wchodziła m.in. Szkoła Podchorążych Rezerwy Saperów. Na początku 1944 przeniesiono go w stan spoczynku.
Po zakończeniu wojny powrócił do Polski, gdzie zmarł.
Awanse
- kapitan – zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[10]
- major – 31 marca 1924 ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 13 lokatą w korpusie oficerów inżynierii i saperów
- podpułkownik – ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1931 i 4 lokatą
- pułkownik – ze starszeństwem z dniem 19 marca 1938[11]
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 8174 (1922)[12]
- Krzyż Walecznych (trzykrotnie: po raz pierwszy w 1921 i 1922)[13][14]
- Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 1931[15], 25 maja 1939[16])
- Medal Niepodległości (5 sierpnia 1937)[17][18]
- Srebrny Krzyż Zasługi (16 marca 1928)[19][20]
- Odznaka za Rany i Kontuzje[21]
- Odznaka Pamiątkowa II Korpusu Polskiego w Rosji
- Medal 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej (Łotwa)[22]
- Medal Zwycięstwa („Médaille Interalliée”) (zezwolenie Naczelnika Państwa w 1921)[23]
Opinie
- Rolę saperów w trudnych warunkach pracy saperskiej pojmuje bardzo dobrze. Ujęcie, organizacja i rozwiązanie - dobre. /Podróż hist-takt.23–25 czerwca 1938r./ /-/ gen.Szylling.
- Dobry, doświadczony oficer liniowy o dużym wyrobieniu służbowym i ogólnym. Bardzo koleżeński i taktowny. Nadaje się na obecnym stanowisku, jak również na dowódcę grupy saperów i na dowódcę saperów armii. /14 grudnia 1938r./ /-/ gen.Dąbkowski.
Przypisy
- ↑ Inne źródła, w tym Roczniki Oficerskie z 1924 i 1928, podają pisownię nazwiska Gorczyński.
- ↑ Patrz Eustachy Gorczyński (1893–1958).
- ↑ a b Stanisław Jaczyński. „Willa szczęścia” w Małachówce. Próby pozyskania przez NKWD oficerów polskich do współpracy politycznej i wojskowej (1940–1941). „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, s. 69, 2011. 12 (63)/3 (236).
- ↑ Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 49 z 06.05.1919 r. Tam też Gorczyński.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 46 z 27 października 1926 r.
- ↑ Jerzy Turski: Lista jeńców z obozu w Griazowcu. W: Zdzisław Peszkowski: Wspomnienia jeńca z Kozielska. Warszawa: Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 1989, s. 68. ISBN 83-85015-66-3.
- ↑ Lista jeńców Kampanii Wrześniowej 1939, umieszczonych w obozie w Griazowcu. raportnowaka.pl. s. 10. [dostęp 2015-11-20].
- ↑ Stanisław Jaczyński. „Willa szczęścia” w Małachówce. Próby pozyskania przez NKWD oficerów polskich do współpracy politycznej i wojskowej (1940–1941). „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, s. 65, 68, 2011. 12 (63)/3 (236).
- ↑ Stanisław Jaczyński. „Willa szczęścia” w Małachówce. Próby pozyskania przez NKWD oficerów polskich do współpracy politycznej i wojskowej (1940–1941). „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, s. 73–74, 2011. 12 (63)/3 (236).
- ↑ Rocznik Wojskowy 1923, s. 907.
- ↑ Rocznik Oficerski 1939 r. s. 242.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 41 z 27 października 1922 r.
- ↑ „Na wniosek gen. br. Hallera Józefa za męstwo i odwagę wykazane w bitwie Kaniowskiej w składzie b. II Korpusu Wschodniego w dniu 11.5.18 r.”, Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2098 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 42, s. 1677)
- ↑ Rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych L. 6087/22 G.M.I. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 13, s. 385)
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 2 z 19 marca 1931 r.
- ↑ M.P. z 1939 r. nr 121, poz. 282 „za zasługi w służbie wojskowej”.
- ↑ M.P. z 1937 r. nr 178, poz. 294 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 18 z 11 listopada 1937 r.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 65, poz. 89 „za zasługi na polu wyszkolenia wojska” - jako Eustachy Gorczyński.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 6 z 19 marca 1928 r.
- ↑ na podstawie fotografii [1]
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 12 z 6 sierpnia 1929 r., s. 239 - jako Eustachy Gorczyński.
- ↑ Decyzja Naczelnika Państwa z 12 grudnia 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 9, s. 272)
Bibliografia
- Rocznik Oficerski 1923, s. 876, 907.
- Rocznik Oficerski 1924, s. 800, 829.
- Rocznik Oficerski 1928, s. 570, 592.
- Rocznik Oficerski 1932, s. 248, 756.
- Zdzisław Barszczewski, Władysław Jasieński: Sylwetki saperów. Warszawa: Dom Wydawniczy „Bellona”, 2001. ISBN 83-11-09287-7.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939; stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Księgarnia Akademicka Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
Media użyte na tej stronie
Naramiennik pułkownika Wojska Polskiego (1919-39).
Ribbon for the World War I Victory Medal awarded by the Allies:
- w:World War I Victory Medal (United States) awarded by the w:United States Department of Defense
- w:Victory Medal (United Kingdom) also called the Inter-Allied Victory Medal
- w:Médaille Interalliée 1914–1918 (France)
- w:Inter-Allied Victory Medal (Greece)
- w:Allied Victory Medal (Italy)
- etc.
Autor: American1990, Licencja: CC BY 3.0
Odznaka pamiątkowa Związku Kaniowczyków; "1918 - Kaniów - II Korpus"; wykonanie z mosiądzu
Poland badge. Second World War period Polish Army (post-1939 Free Polish Army) shoulder title.
Odznaka za rany i kontuzje - 1 gwiazdka