Falstaff (film)

Falstaff
Campanadas a medianoche
Ilustracja
Data premiery

23 grudnia 1965
maj 1968 (Polska)

Kraj produkcji

Hiszpania
Szwajcaria

Język

angielski

Czas trwania

119 minut

Reżyseria

Orson Welles

Scenariusz

Orson Welles

Główne role

Orson Welles
Keith Baxter
John Gielgud
Margaret Rutherford
Jeanne Moreau

Muzyka

Angelo Francesco Lavagnino

Zdjęcia

Edmond Richard

Scenografia

Mariano Erdoiza
José Antonio de la Guerra

Kostiumy

Orson Welles

Montaż

Elena Jaumandreu
Frederick Muller
Peter Parasheles

Produkcja

Ángel Escolano
Emiliano Piedra
Harry Saltzman
Alessandro Tasca

Wytwórnia

Internacional Films
Alpine Films

Dystrybucja

Brepi Films (United States)

Budżet

800 000 USD

Strona internetowa

Falstaff (hiszp. Campanadas a medianoche, niem. Falstaff) – hiszpańsko-szwajcarski kostiumowy komediodramat z 1966 roku w reżyserii i według scenariusza Orsona Wellesa na podst. postaci Falstaffa z dramatów Williama Szekspira i Holinshed’s Chronicles Raphaela Holinsheda[1]. Fabuła koncentruje się na postaci sir Johna Falstaffa i niemal ojcowskiej relacji, która łączy go z księciem Halem. Ten drugi musi wybrać między lojalnością wobec swojego prawowitego ojca, króla Henryka IV, a Falstaffem.

Obsada

Produkcja

„Grałem trzykrotnie rolę Falstaffa w teatrze, w różnych spektaklach. Wydaje mi się, że Falstaff jest raczej sprytny niż śmieszny, że jest człowiekiem mądrym niż klownem (...) To człowiek reprezentujący wartości, które zanikają. Prowadzi walkę już z góry skazaną na niepowodzenie. Nie szuka osobistych korzyści, Jego podstawową cnotą jest dobroć, a jego przywary są w końcu minimalne. (...) I chyba dlatego nie pociągała mnie komiczna strona tej postaci. Im dłużej grałem tę rolę, tym bardziej odczuwałem dobroć, czystość Falstaffa”.
Orson Welles[2]

Welles mówił, że sednem fabuły filmu była „zdrada przyjaźni”[3]. W głównych rolach wystąpili Welles jako Falstaff, ⁣⁣⁣Keith Bax jako książę Hal, ⁣John Gielgud jako Henryk IV, a także między innymi Jeanne Moreau jako prostytutka Doll Tearsheet i Margaret Rutherford jako gospodyni Żwawińska[4]. Scenariusz zawiera cytaty z pięciu sztuk Szekspira; przede wszystkim z Henryka IV części 1 i Henryka IV części 2, ale także Ryszarda II, Henryka V i Wesołych kumoszek z Windsoru[5]. Narracja Ralpha Richardsona została zaczerpnięta z dzieł kronikarza Raphaela Holinsheda[6].

Welles wcześniej wystawił na Broadwayu adaptację dziewięciu sztuk Szekspira zatytułowanych Five Kings w 1939 roku[7]. W 1960 wznowił ten projekt w Irlandii jako Chimes at Midnight, który był jego ostatnim występem na scenie[8]. Żadna z tych sztuk nie odniosła sukcesu, ale Welles uznał, że przedstawienie Falstaffa jest jego życiową ambicją i przekształcił projekt w film. Aby uzyskać początkowe finansowanie, Welles skłamał producentowi Emilianowi Piedrze, że zamierza zrobić wersję Wyspy skarbów, a utrzymanie produkcji było nieustanną walką. Welles nakręcił Falstaffa w całej Hiszpanii w latach 1964-1965[9].

Premiera

Falstaff miał swoją premierę na Festiwalu Filmowym w Cannes w 1966 roku, zdobywając tam nagrodę FIPRESCI[9].

Polska premiera odbyła się w maju 1968 i film był wyświetlany wraz z dokumentem Blisko lasu Barbary Sokolenko produkcji WF „Czołówka” z 1967 roku[10].

Odbiór

Premiera spotkała się z pozytywnym przyjęciem publiczności na Festiwalu Filmowym w Cannes w 1966 roku. Jednak po nieprzychylnej wcześniejszej recenzji krytyka New York Timesa, Bosleya Crowthera, amerykański dystrybutor Harry Saltzman zdecydował się nadać filmowi niewielki rozgłos i minimalną dystrybucję, kiedy został wydany w Stanach Zjednoczonych w następnym roku jako Chimes at Midnight[11].

Maria Oleksiewicz na łamach „Filmu” dała pozytywną recenzję. Stwierdziła, że tak jak Luis Buñuel Welles jest przykładem „wyklętego artysty”, który zmuszony jest marnotrawić swój talent w tanich europejskich filmach, lecz Falstaffem udowadnia, że „w każdej chwili jest gotowy do lotu”. Chwaliła Wellesa za to, że przedstawił Falstaffa nie jako komediową postać „kogoś w rodzaju naszego pana Zagłoby” , a zawarł „wszystko, co ukochał, suma jego miłości”[12].

Początkowo odrzucany przez większość krytyków filmowych, Falstaff jest obecnie uznawany za jedno z największych osiągnięć Wellesa[13], a sam Welles nazwał go swoim najlepszym i „najsmutniejszym” dziełem[14]. Welles czuł silny związek z postacią Falstaffa[15]. Niektórzy filmoznawcy i współpracownicy Wellesa dokonali porównań między Falstaffem i Wellesem[15][16], podczas gdy inni widzą podobieństwo między Falstaffem i ojcem Wellesa[17].

Reedycje

Spory o własność Falstaff do niedawna utrudniały legalne oglądanie filmu. Został wydany w Wielkiej Brytanii na DVD i Blu-ray w 2015 roku. Odrestaurowana wersja wydana przez Janus Films i The Criterion Collection została pokazana w Nowym Jorku na początku stycznia 2016. The Criterion Collection wydała film na Blu-ray i DVD 30 sierpnia 2016 roku[4].

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. 'Campanadas a Medianoche' ('Chimes at Midnight') | A Spanish cultural event in Washington, D.C. on 06/07/2014, SPAIN arts & culture is the official website for the promotion of Spain's arts and culture in the USA [dostęp 2022-10-04] (ang.).
  2. Maria Oleksiewicz. Film nie jest muzealnym eksponatem - mówi Orson Welles. „Film”. 25, s. 5, 1968-06-23. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe. [dostęp 2022-12-09]. (pol.). 
  3. Chimes at Midnight review – Welles’s Falstaff is a messy masterpiece, the Guardian, 28 czerwca 2015 [dostęp 2022-10-04] (ang.).
  4. a b Chimes at Midnight, The Criterion Collection [dostęp 2022-10-04] (ang.).
  5. Pierre Billard. Cudowne dziecko ma 50 lat. „Film”. 14, s. 11, 1965-04-04. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe. [dostęp 2022-12-09]. (pol.). 
  6. Jonathan Rosenbaum: Placing Movies: The Practice of Film Criticism. Berkeley: University of California Press, 1995, s. 173. ISBN 0-520-08632-5. (pol.).
  7. Kenneth Turan, Review: Orson Welles raises a glass to Falstaff in the spectacular 'Chimes at Midnight', „Los Angeles Times”, 2016 [dostęp 2022-10-04] (ang.).
  8. Chadwick Jenkins, Play Out the Play: Orson Welles’ Chimes at Midnight, PopMatters, PopMatters, 28 września 2016 [dostęp 2022-10-04] (ang.).
  9. a b 19th Cannes Film Festival, FIPRESCI [dostęp 2022-10-04] (ang.).
  10. Idziemy do kina. „Film”. 17, s. 15, 1968-04-28. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe. [dostęp 2022-12-09]. (pol.). 
  11. John Wakeman: World Film Directors, Volume 1. Nowy Jork: The H. W. Wilson Company, 1987, s. 1181. ISBN 0-8242-0757-2.
  12. Maria Oleksiewicz. Elegia na śmierć błazna. „Film”. 25, s. 4, 1968-06-23. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe. [dostęp 2022-12-09]. (pol.). 
  13. Orson Welles’ late masterpiece Chimes At Midnight is back on the big screen, The A.V. Club, 30 grudnia 2015 [dostęp 2022-10-04] (ang.).
  14. Orson Welles named the "saddest film ever made", faroutmagazine.co.uk, 13 marca 2022 [dostęp 2022-10-04] (ang.).
  15. a b Roger Ebert, We have heard the chimes at midnight. "Falstaff," by Orson Welles, free online | Features | Roger Ebert, RogerEbert.com, 4 czerwca 2006 [dostęp 2022-10-04] (ang.).
  16. Michael Anderegg, Chimes at Midnight: Falstaff Roars, The Criterion Collection [dostęp 2022-10-04] (ang.).
  17. With Blu-Ray release of "Chimes at Midnight," it's time to re-evaluate Orson Welles' legacy, KPCC - NPR News for Southern California - 89.3 FM [dostęp 2022-10-04] (ang.).

Media użyte na tej stronie

Falstaff-1967-Poster.jpg
Poster for the 1967 U.S. release of the 1966 film, Chimes at Midnight, titled Falstaff