Faltonia Betitia Proba
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Boccaccio_-_Faltonia_Proba_-_De_mulieribus_claris%2C_XV_secolo_illuminated_manuscript.jpg/220px-Boccaccio_-_Faltonia_Proba_-_De_mulieribus_claris%2C_XV_secolo_illuminated_manuscript.jpg)
Faltonia Betitia Proba (ur. 306–315, zm. 353–366) – rzymska, chrześcijańska poetka i arystokratka. Najprawdopodobniej pierwsza poetka chrześcijańska, której dzieła przetrwały do dnia dzisiejszego. Skomponowała m.in. Cento Vergilianus de laudibus Christi(ang.) – centon ułożony z wersetów Wergiliusza, uporządkowanych w celu stworzenia epickiego wiersza skoncentrowanego na życiu Jezusa.
Życiorys
Proba należała do wpływowej rodziny z IV wieku – Petronii Probi. Jej ojcem był Petroniusz Probianus, rzymski konsul, a jej matka prawdopodobnie nazywała się Demetria[1]. Miała brata Petroniusza Probinusa, mianowanego konsulem w 341[2], również jej dziadek – Pompeius Probus, był konsulem (w 310 r.). Faltonia wyszła za mąż za Clodiusa Celsinusa Adelphusa[3], prefekta Rzymu w roku 351, należącego do wpływowego rodu Anicia. Mieli co najmniej dwóch synów – Quintusa Clodiusa Hermogenianusa Olybriusa i Faltoniusa Probusa Alypiusa, którzy zostali wysokimi oficerami w armii rzymskiej. Miała także wnuczkę Anicię Faltonia Proba, córkę Olybriusa i Tirrani Anici Juliany.
Jej rodzina była pogańska, lecz gdy Proba dorosła, przeszła na chrześcijaństwo, po Probie nawrócili się również jej mąż i synowie. Proba zmarła przed Celsinusem, prawdopodobnie została pochowana ze swoim mężem w bazylice Sant’Anastasia al Palatino w Rzymie, gdzie do XVI wieku znajdował się ich nagrobek[4], przeniesiony następnie do Villa Borghese; później zaginął[5].
Wraz z mężem była właścicielką ogrodów Horti Aciliorum na wzgórzu Pincian[6].
Dzieła
Dwa wiersze są przypisywane Probie, lecz tylko jeden z nich przetrwał do naszych czasów. Większość współczesnych uczonych przyjmuję Probę jako autorkę tych dzieł, lecz część badaczy jako autorkę podaje jej siostrzenicę – Anicię Faltonię Proba[7].
Constantini bellum adversus Magnentium
Pierwszy wiersz, który nie przetrwał do naszych czasów, nazywał się Codex Mutinensis – Constantini bellum adversus Magnentium (Wojna Konstantyna z Magnencjuszem). Opowiadał o wojnie między cesarzem rzymskim, Konstancjuszem II, a uzurpatorem Magnencjuszem. Proba zaangażowana była w wojnę za pośrednictwem swojego męża, Clodiusa Celsinusa Adelphusa, który w 351 roku był prefektem Rzymu.
Cento Vergilianus de laudibus Christi
Najsłynniejszym dziełem Proby jest centon Wergiliusza – zbiór wersetów wyodrębnionych z kilku dzieł Wergiliusza, z minimalnymi modyfikacjami, zatytułowanych Cento Vergilianus de laudibus Christi. 694 wersy podzielone są na proemium z inwokacją (wersy 1–55), fragmenty ze Starego Testamentu (wersy 56–345), fragmenty z Nowego Testamentu (wersy 346–688) i epilog (wersy 689–694)[8].
Przypisy
- ↑ Fassina.
- ↑ Anthony Wagner, Pedigree and Progress. Essays in the genealogical interpretation of history, Phillimore, London, (1975) Pedigree 22, page 180.
- ↑ Michele Renee Salzman, On Roman time: the codex-calendar of 354 and the rhythms of urban life in late antiquity University of California Press, 1990, ISBN 0-520-06566-2, p. 229.
- ↑ CIL VI, 1712.
- ↑ Lizzi Testa.
- ↑ Samuel Ball Platner, Horti Aciliorum, A Topographical Dictionary of Ancient Rome, Oxford University Press, 1929.
- ↑ Green 1995, p. 551.
- ↑ Anonio Arbea, El Carmen Sacrum de Faltonia Betitia Proba, La primera poetisa cristiana, web.uchile.cl [dostęp 2020-03-01] .
Bibliografia
- Clark, Elizabeth; Hatch, Diane (1981). Jesus as Hero in the Vergilian ‘Cento’ of Faltonia Betitia Proba. Vergilius (27): 31–39.
- Sigrid Schottenius Cullhed: Proba the prophet. The Christian virgilian cento of Faltonia Betitia Proba. Leiden; Boston: Brill, 2015. ISBN 978-90-04-28948-2.
- Alessia Fassina: Alterazioni semantiche ed espedienti compositivi nel Cento Probae. ISBN 88-8303-192-X.
- Green, R. P. H. (1995). Proba’s Cento: Its Date, Purpose, and Reception. The Classical Quarterly. 45 (2): 551–563.
- The Golden Bough, the Oaken Cross: The Virgilian Cento of Faltonia Betitia Proba.
- Anne Jensen: God’s Self-Confident Daughters. 1996. ISBN 978-0-664-25672-2.
- Martindale; Robert, John; Jones, Arnold Hugh Martin; Morris, John (1971). Prosopography of the Later Roman Empire. Cambridge, UK: Cambridge University Press
- Rita Lizzi: Senatori, popolo, papi: il governo di Roma al tempo dei Valentiniani. ISBN 88-7228-392-2.
- William Smith: Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology.
- Thompson, James (1906). Vergil in Mediaeval Culture. The American Journal of Theology. 10 (4): 648–662.
Linki zewnętrzne
- Dorothy Disse. Proba / Faltonia Betitia Proba (ok. 322–ok. 370). home.infionline.net. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-03)].
- ISNI: 0000 0003 8144 8845
- VIAF: 261492478
- LCCN: n81020207
- GND: 11879342X
- LIBRIS: hftx3vs14k6gsjb
- BnF: 125442777
- SUDOC: 067720072
- SBN: BVEV034671
- NLA: 56963940
- NKC: xx0091185
- BNE: XX1767412
- NTA: 074175483
- BIBSYS: 90283198
- PLWABN: 9810560752905606
- NUKAT: n2012254461
- J9U: 987007272304205171
- PTBNP: 410493
- CONOR: 214220643
- WorldCat: lccn-n81020207
Media użyte na tej stronie
From the en-wikipedia: "Faltonia Proba teaching the history of the world since the Creation through her Cento Vergilianus de laudibus Christi. Miniature from a 15th century manuscript of the De mulieribus claris by Giovanni Boccaccio."