Faust (dramat Johanna Wolfganga von Goethego)

Faust
Ilustracja
(c) Wikimedia: Foto H.-P.Haack, CC BY-SA 3.0

Faust, pierwsze wydanie z 1808 r.
AutorJohann Wolfgang von Goethe
Typ utworudramat
Wydanie oryginalne
Miejsce wydaniaKrólestwo Wirtembergii
Językniemiecki
Data wydania1833
Anton Kaulbach: "Faust & Mephisto"

Faust – dramat Johanna Wolfganga von Goethego w dwóch częściach, napisany w latach 17731832, wydany w całości dopiero po śmierci autora w 1833. Zawiera blisko 12 tysięcy wersów, dlatego uważany jest za dzieło niesceniczne. Uznaje się go za najwybitniejsze dzieło Goethego i syntezę jego poglądów. Tematem utworu jest zakład Boga z Mefistofelesem o duszę tytułowego doktora Fausta. Faust ma ją oddać diabłu, gdy zasmakuje pełni szczęścia i wypowie słowa: trwaj chwilo, jesteś piękna.

Pierwowzór bohatera

Pierwowzorem postaci Fausta był Johann Georg Faust (ok. 1480–1540) – niemiecki alchemik, astrolog i wędrowny naukowiec, autor traktatu alchemicznego Zmuszenie piekła. Jego czarna legenda narodziła się w 1587 po wydaniu książki Geschichte von Dr. Johann Fausten, dem weitteschreyten Zauberer und Schwarzkünstler (Historia doktora Johanna Fausta, słynnego czarnoksiężnika i mistrza czarnej magii). Fausta przedstawiono w niej jako bezbożnika, który – by posiąść wiedzę – podpisał pakt z Mefistofelesem, ale diabeł skręcił mu kark i zabrał jego duszę do piekła. Od tego czasu Faust stał się symbolem człowieka, który zawiera pakt z szatanem, aby poznać tajemnicę istnienia.

Na kształt literackiego Fausta wpłynęła także postać renesansowego maga Henryka Korneliusza Agryppy. W utworze Faust nazywany jest przez Małgorzatę Henrykiem.

Prace nad Faustem

Prace nad Faustem Goethe rozpoczął w latach 1773-1774, do czego zainspirowała go m.in. wizyta w słynnej Piwnicy Auerbacha w Lipsku (pojawia się ona w pierwszej części dramatu). Ta pierwotna wersja dramatu znana jest jako tzw. Prafaust (Urfaust).

Około 1794 roku, pod wpływem Fryderyka Schillera, Goethe powrócił do tematu i zajął się dokończeniem części pierwszej. Z tego okresu pochodzi m.in. wiersz Przypisanie, Prolog w teatrze i Prolog w niebie. Cała część pierwsza ukazała się drukiem w 1808.

Około 1829 pisarz zaczął pracować nad drugą częścią dramatu, którą tworzył do końca swego życia. Goethe zapieczętował rękopis drugiej części, który miał – zgodnie z wolą poety – ukazać się dopiero po jego śmierci. Ostatecznie cały dramat został wydany drukiem w 1833.

Muzyczne opracowania Fausta

Faust i Mefistofeles występują w operze Ognisty anioł Siergieja Prokofjewa.

Inspiracje literackie Fausta

Do Fausta nawiązuje wiele utworów literackich, m.in. powieści Thomasa Manna Doktor Faustus i Czarodziejska góra oraz powieść Harry’ego Mulischa Odkrycie nieba. Cytat z Fausta posłużył jako motto powieści Michaiła Bułhakowa, Mistrz i Małgorzata.

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Anton Kaulbach Faust und MephistoFXD.jpg
Faust und Mephisto. Öl auf Leinwand. 80 x 65 cm. Rechts oben signiert.
Goethe Faust I 1808.jpg
(c) Wikimedia: Foto H.-P.Haack, CC BY-SA 3.0
creator QS:P170,Q5879

Faust. Eine Tragödie. 1808. 309 Seiten, Hagen 310 D1 Erstausgabe (Erstdruck).Vorderdeckel 12,8 x 9,8 cm.

Erste rechtmäßige Ausgabe des vollendeten ersten Teils mit allen Merkmalen nach Hagen. Provenienz-Exemplar: Auf vorderem Vorsatz rechts oben Namenszug des Erstbesitzers J. Jacob Kollen. Darunter Namenszug des Germanisten Rudolf von Raumer, dat. 1877. Darunter der Eintrag "Weisstein 1877", gefolgt von einem Gedicht in acht Knittelversen, datiert Tbg. 15/7 77. Auf dem vorderen Spiegel links oben Papierschildchen: "Bibliothek Gotthilf Weisstein Berlin". Darunter ein gefalteter Karton angeklebt mit einem alten Katalogauszug von 1905 und handschriftlichen Vermerken. Anschließende Provenienz: Sammlung Adam, Auktion Dr. Tenner Heidelberg, 03. November 1981, Katalog-Nr. 501, Abbildung auf Tafel XVI. Eine weitere Abbildung von Titelblatt und Blatt mit den acht Versen enthält: Seele, Heide: Alte Bücher, Battenberg Sammler Kataloge München 1982, S. 156.