Fidżi

Republika Fidżi
Republic of Fiji
Matanitu Tugalala o Viti
रिपब्लिक ऑफ फीजी
Ripablik af Fidźi
Flaga Fidżi
Herb Fidżi
Flaga FidżiHerb Fidżi
Dewiza: (fidż.) Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui
(Bój się Boga i czcij Królową)
Hymn:
(ang.) God Bless Fiji

(Boże, błogosław Fidżi)
Położenie Fidżi
Język urzędowy

angielski, fidżyjski, hindi fidżyjskie[1]

Stolica

Suva

Ustrój polityczny

republika parlamentarna

Typ państwa

państwo unitarne

Głowa państwa

prezydent Wiliame Katonivere

Szef rządu

premier Frank Bainimarama

Powierzchnia
 • całkowita


18 272 km²

Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia


885 000[2]
50 osób/km²

PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę


5,08 mld[2] USD
5740[2] USD

PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę


8,65 mld[2] dolarów międzynar.
9777[2] dolarów międzynar.

Waluta

dolar Fidżi (FJD)

Niepodległość

od Wielkiej Brytanii
10 października 1970

Strefa czasowa

UTC +12

Kod ISO 3166

FJ

Domena internetowa

.fj

Kod samochodowy

FJI

Kod samolotowy

DQ

Kod telefoniczny

+679

Mapa Fidżi
Wyspa Kadavu oraz cały archipelag Fidżi na mapie J.P. Thomsona z 1889

Fidżi, Republika Fidżi – państwo wyspiarskie, położone w południowo-zachodniej części Oceanu Spokojnego na wschód od Vanuatu, zachód od Tonga i południe od Tuvalu.

Geografia

Fidżi położone jest w Melanezji, ok. 2800 km na wschód od Australii oraz ok. 2000 km na północ od Nowej Zelandii. Położone jest na przeszło 332 wyspach i 500 wysepkach pochodzenia wulkanicznego, otoczonych rafami koralowymi. Niezamieszkanych jest około 110 wysepek. Dwie największe wyspy to Viti Levu i Vanua Levu. Viti Levu stanowi połowę powierzchni Fidżi, na niej położona jest stolica państwa, Suva oraz najwyższe wzniesienie – Tomanivi (1324 m n.p.m.). Na wyspach wznoszą się góry wulkaniczne sięgające ponad 1200 m n.p.m., porośnięte wiecznie zielonymi lasami równikowymi, lasami zrzucającymi liście i sawannami. Klimat wysp równikowy wilgotny, od listopada do kwietnia występują cyklony tropikalne.

Miasta Fidżi

Największym pod względem liczby ludności miastem Fidżi jest Nasinu. Najbardziej zaludnionym obszarem zurbanizowanym jest zespół miejski Suva, który liczy 173 137 mieszkańców.

Lista miast oraz miejscowości, które formalnie nie uzyskały praw miejskich – objętych spisem powszechnym 2007[3]:

Lp.NazwaLiczba ludności obszaru miejskiegoLiczba ludności obszaru podmiejskiegoLiczba ludności łącznieDystrykt
1Ba682611 70018 526Dystrykt Zachodni
2Deuba1819Dystrykt Centralny
3Korovou349Dystrykt Centralny
4Labasa770620 24327 949Dystrykt Północny
5Lami10 752977720 529Dystrykt Centralny
6Lautoka43 473874752 220Dystrykt Zachodni
7Levuka113132664397Dystrykt Wschodni
8Nabouwalu592Dystrykt Północny
9Nadi11 68530 59942 284Dystrykt Zachodni
10Nasinu76 06411 38287 446Dystrykt Centralny
11Nausori24 91922 68547 604Dystrykt Centralny
12Navua5048Dystrykt Centralny
13Rakiraki4952Dystrykt Zachodni
14Savusavu328537497034Dystrykt Północny
15Seaqaqa816Dystrykt Północny
16Sigatoka163479889622Dystrykt Zachodni
17Suva74 48111 21085 691Dystrykt Centralny
18Tavua107913092388Dystrykt Zachodni
19Vatukoula5580Dystrykt Zachodni

Historia

Pierwsi mieszkańcy Fidżi byli przybyszami z południowo-wschodniej Azji na długo przed odkryciem wysp przez Europejczyków w XVII w. Pierwszym Europejczykiem, który tu dotarł był Abel Tasman w 1643. Następnie w 1774 wyspy były badane przez Jamesa Cooka. W 1854 w zachodniej części powstało królestwo, którego stolica znajdowała się na Bau. Wyspy stały się brytyjską kolonią w 1874. W latach 1879–1917 nastąpił napływ ludności hinduskiej do pracy na plantacjach. W 1966 Fidżi uzyskało wewnętrzną autonomię w ramach Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Niepodległość otrzymało w 1970. 10 października 1970 roku na podstawie Rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 287 Fidżi zostało członkiem ONZ[4].

Od 1987 Fidżi jest republiką (przedtem głową państwa był monarcha brytyjski). Rządy demokratyczne były przerywane dwoma wojskowymi zamachami. Oba spowodowane były niepokojami między etnicznymi Fidżyjczykami a ludnością hinduską stanowiącą większość.

Konstytucja z 1990 zagwarantowała etnicznym Fidżyjczykom kontrolę nad Fidżi, co doprowadziło do emigracji Hindusów. To znów wywołało trudności gospodarcze, ale spowodowało, że Melanezyjczycy stali się większością. Poprawki uchwalone w 1997 uczyniły konstytucję sprawiedliwszą. Wolne i spokojne wybory w 1999 zakończyły się utworzeniem rządu przez Hindusów. Po roku został usunięty przez zamach przeprowadzony przez nacjonalistę George’a Speighta. Demokracja została przywrócona pod koniec 2000, kiedy to został utworzony rząd tymczasowy z premierem Laisenia Qarase, który pozostał na tym stanowisku. Pod koniec 2006 roku miał miejsce pucz wojskowy. Po tym wydarzeniu, 8 grudnia 2006 zawieszono członkostwo Fidżi we Wspólnocie Narodów.

Fidżi ma wyjątkowo sprawne siły zbrojne i jest ważnym współpracownikiem ONZ. Bierze udział w misjach pokojowych w różnych częściach świata.

Ustrój polityczny

Fidżi jest republiką, pierwotnie opartą na modelu westminsterskim, który jednak ulegał coraz poważniejszym modyfikacjom przy okazji kolejnych zmian konstytucji. Obecna ustawa zasadnicza, promulgowana we wrześniu 2013, przewiduje istnienie jednoizbowego parlamentu, liczącego 50 członków wybieranych na czteroletnią kadencję, oraz opartego na większości parlamentarnej rządu z premierem na czele. Głową państwa jest prezydent Fidżi, wybierany przez parlament na trzyletnią kadencję, którego rola jest jednak głównie ceremonialna.

Podział administracyjny

Fidżi jest podzielone na cztery dystrykty (divisions, stolice w nawiasach)

Dodatkowo wyspa Rotuma leżąca na północ od głównego archipelagu ma pewien stopień wewnętrznej autonomii.

Siły zbrojne

Siły zbrojne republiki (RFMF) są formacją zawodową. Wojska lądowe liczebnie stanowią odpowiednik brytyjskiej lekkiej brygady piechoty, w sumie około 3500 żołnierzy. Siły powietrzne to dwa śmigłowce: AS-355 Ecureuil i AS-365 Dauphin 2. Siły nawodne (liczące około 300 marynarzy i oficerów) to 3 duże łodzie patrolowe typy Kula i 4 małe typów Levuka i Vai. Artyleria to 12 moździerzy kal. 81 mm oraz 4 armaty 25-funtowe wykorzystywane wyłącznie w celach ceremonialnych.

Kwatera sztabu RFMF znajduje się w stolicy (Suva), tam też stacjonuje dowódca w stopniu generała brygady. Istnieje także Dowództwo Strategiczne i Dowództwo Sił Lądowych (LFC, ang. Land Forces Command).

LFC podzielone są na 3 bataliony regularne i 3 bataliony obrony krajowej. Dwa bataliony regularne wykorzystywane są w misjach zagranicznych: 1. bat. piech. w sile 223 ludzi stacjonuje w Iraku (misja UNAMI), 2. bat. piech. w sile 338 ludzi wchodzi w skład Wielonarodowych Sił Obserwacyjnych (MFO) na Półwyspie Synaj, na granicy izraelsko-egipskiej.

3. bat. (600 ludzi) zapewnia bezpieczeństwo w kraju, w czym współdziałają bataliony obrony terytorialnej (w czasach pokojowych szkieletowe, w sile kompanii). Poza tym istnieją jednostki inżynieryjna oraz logistyczna.

Społeczeństwo

Wioska Navala w centralnej części wyspy Viti Levu
Wyspy Waya i Wayasewa
Kościół w miejscowości Levuka

Ludność Fidżi wynosi ponad 896 tysięcy (stan w roku 2019)[5], głównie Melanezyjczycy i Hindusi. Fidżyjczycy są ludnością rdzenną, która posiada 83% ziemi, Hindusi zostali sprowadzeni przez Brytyjczyków w XIX wieku do pracy na plantacjach.

Grupy etniczne

Populacja Fidżi jest prawie jednakowo podzielona pomiędzy rodzimych Fidżyjczyków, lud melanezyjskiego pochodzenia (51%), i Hindusów (43,7%), potomków indyjskich robotników kontraktowych przywiezionych przez Brytyjczyków w XIX w. Około 1,2% to mieszkańcy wyspy Rotuma, kulturowo bliżsi z mieszkańcami Tonga albo Samoa niż z resztą Fidżi. Są też małe, ale ekonomicznie znaczące, grupy Europejczyków, Chińczyków, i innych mniejszości. Relacje pomiędzy rdzennymi Fidżyjczykami a Hindusami często były napięte, co zdominowało politykę Fidżi w przeszłości.

Języki

W konstytucji są zapisane 3 oficjalne języki: angielski, pozostawiony po Brytyjczykach, fidżyjski, należący do austronezyjskiej rodziny języków używany przez etnicznych Fidżyjczyków i hindustani, główny język Hindusów. Obywatele Fidżi mają konstytucyjne prawo by komunikować się z jakąkolwiek agencją rządową w którymkolwiek z oficjalnych języków. Angielski służy głównie do komunikacji między dwiema największymi społecznościami, jak również z zewnętrznym światem, jest to też język rządu, biznesu, edukacji, handlu, i sądów.

Wśród Hindusów, hindi preferowany jest przez wyznawców hinduizmu natomiast muzułmanie preferują urdu[6].

Kilka dialektów języka fidżyjskiego używanego na zachodzie kraju, różni się znacznie od oficjalnego standardu. Część Hindusów używa języka tamilskiego, bengalskiego i innych. Na wyspie Rotuma jest w użyciu miejscowy język pochodzenia polinezyjskiego.

Religia

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[7][8]:

Najstarszy kościół w kraju znajduje się na Bau[9].

Kultura

Muzyka

Muzyka w swoim charakterze jest zdecydowanie polinezyjska, chociaż geograficznie Fidżi jest bliższa Melanezji. Tradycyjna muzyka zdominowana jest przez wokalną muzykę kościelną, jak również tańce charakteryzujące się bogatą harmonią wraz ze złożoną rytmiką bębnów lub innych miejscowych instrumentów. Współcześni Fidżyjczycy wykonują muzykę ludową używając takich instrumentów jak mandolina, gitara i gitara hawajska oraz wiele rodzimych instrumentów, z których najbardziej popularne są bębny lali używane w celu zwoływania się z odległych miejsc. Bębny lali stanowią część tradycyjnej kultury Fidżi, używane jako forma komunikacji, ogłoszenie urodzin, śmierci czy wojny. Mniejsza odmiana bębna lali (lali ni meke) jest używana w muzyce.

Media

Najpopularniejszym dziennikiem na Fidżi jest wydawany od 1869 The Fiji Times, bardziej konserwatywny od konkurencyjnego Daily Post. Od 1991 na Fidżi istnieje kanał telewizyjny Fiji One, a Fiji Broadcasting Commision emituje kilka kanałów radiowych po fidżyjsku, angielsku i w hindi[10].

Gospodarka

Fidżi jest bogate w lasy i zasobne w ryby. Ma jedną z najbardziej rozwiniętych gospodarek Pacyfiku. Głównym źródłem dochodu jest turystyka (ważne źródło dewiz) i rolnictwo. Uprawa trzciny cukrowej i produkcja cukru (1/3 dochodu), tytoniu, palmy kokosowej i innych miejscowo jadalnych korzeni. Wydobycie złota, srebra i miedzi, połów ryb.

Emisja gazów cieplarnianych

Emisja równoważnika dwutlenku węgla z Fidżi wyniosła w 1990 roku 2,175 Mt, z czego 1,028 Mt stanowił dwutlenek węgla. W przeliczeniu na mieszkańca emisja wyniosła wówczas 1,412 t dwutlenku węgla, a w przeliczeniu na 1000 dolarów PKB 240 kg. Następnie emisje wahały się, osiągając maksymalne wartości w połowie pierwszej dekady XXI w. i w 2012. Wzrost emisji wynikał głównie z jej zwiększenia przez transport lub energetykę. W 2018 emisja dwutlenku węgla pochodzenia kopalnego wyniosła 1,316 Mt, a w przeliczeniu na mieszkańca 1,442 t i w przeliczeniu na 1000 dolarów PKB 152 kg. Z wyjątkiem okresów zwiększonej emisji dwutlenku węgla, udział tego gazu i metanu w ogólnej sumie był zbliżony. Na trzecim miejscu jest podtlenek azotu[11].

Przypisy

  1. Sekcja 4 Konstytucji Fidżi w Wikiźródłach (ang.).
  2. a b c d e International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2018 (ang.). [dostęp 2018-04-30].
  3. Population of towns and urban areas by ethnic origin and sex at 16 September 2007 (ang.). [dostęp 2013-04-10].
  4. Security Council Resolution 287 - UNSCR, unscr.com [dostęp 2022-02-15].
  5. World Development Indicators | DataBank, databank.worldbank.org [dostęp 2022-01-31].
  6. Stasik, Danuta: Język hindi cz.1 Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 1994/97, s. 3.
  7. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-29].
  8. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-29].
  9. Viti Levu – Kings Rd (Lautoka to Suva). W: Rob Kay: Fiji – a travel survival kit. Lonely Planet Publications, 1993, s. 160. ISBN 086442177.
  10. Media. W: Rob Kay: Fiji – a travel survival kit. Lonely Planet Publications, 1993, s. 69–70. ISBN 086442177.
  11. Fiji, [w:] F. Monforti-Ferrario i inni, Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report – Study [pdf], Luksemburg: Publications Office of the European Union, 2019, s. 104, DOI10.2760/687800, ISBN 978-92-76-11100-9 (ang.).

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Flag of Fiji.svg
Autor: unknown, Licencja: CC0
Coat of arms of Fiji.svg
Autor: Simi Tukidia, Licencja: CC BY-SA 3.0
This is a vector image of the Fiji Coat of Arms re-created in Adobe Illustrator software
WayaWayasewa.jpg
Autor: User:Doron, Licencja: CC-BY-SA-3.0
The islands of Waya and Wayasewa connected by a tidal sandbar, Yasawa Group, Fiji.
Fiji on the globe (Oceania centered).svg
Autor: TUBSEmail Silk.svg Gallery, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location of XY (see filename) on the globe.
Oceania (orthographic projection).svg
Autor: Ch1902, Licencja: CC BY-SA 3.0
Orthographic map of the Australasian part of Oceania: Australia, New Guinea, Island Melanesia, and New Zealand, but excluding the Maluccas.
Navala.jpg
Autor: User:Doron, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Navala village, Viti Levu, Fiji.
WTO members and observers.svg
Map of World Trade Organization members and observers.
 
Members
 
Members, dually represented by the European Union
 
Observers
 
Non-members
Fiji National Anthem.ogg
Performance of the music to w:God Bless Fiji performed by the w:United States Navy Band