Filip IV Piękny

Filip IV Piękny
Ilustracja
Filip Piękny
Wizerunek herbu
Król Nawarry; hrabia Szampanii (iure uxoris)
razem z Joanną I
Okresod 1284
do 1305
PoprzednikJoanna I
NastępcaLudwik X
Król Francji
Okresod 1285
do 1314
PoprzednikFilip III Śmiały
NastępcaLudwik X Kłótliwy
Dane biograficzne
DynastiaKapetyngowie
Data i miejsce urodzenia1268
Fontainebleau
Data i miejsce śmierci29 listopada 1314
Fontainebleau
OjciecFilip III Śmiały
MatkaIzabela Aragońska
ŻonaJoanna I
DzieciLudwik X Kłótliwy Icone histoire de France.png
Filip V Wysoki Icone histoire de France.png
Karol IV Piękny Icone histoire de France.png
Izabela Francuska

Filip IV Piękny, fr. Philippe le Bel (ur. 1268, Fontainebleau, zm. 29 listopada 1314, tamże) – król Francji i Nawarry (jako Filip I) w latach 1285–1314, syn Filipa III Śmiałego z dynastii Kapetyngów i jego pierwszej żony – Izabeli Aragońskiej.

Panowanie

Od pierwszych lat na tronie zaangażował się w spór z królem Anglii Edwardem I o terytorium Akwitanii, którą zajął zbrojnie w roku 1293 oraz bogatej Flandrii, opanowanej w 1301.

W 1287 roku spotkał się z Bar Saumą nestoriańskim mnichem i posłem władcy Ilchanatu, który próbował nawiązać przymierze z chrześcijańską Europą przeciwko muzułmanom w walce o panowanie na Bliskim Wschodzie[1].

W okresie panowania Filipa IV bardzo wzrosła rola i znaczenie Paryża. Miasto liczyło wtedy ok. 200 tysięcy mieszkańców i było największym w zachodniej Europie. Centrum administracyjne, z licznymi pałacami, znajdowało się na wyspie Cité na Sekwanie. Na jej prawym brzegu rozbudowała się dzielnica handlowa, na lewym dominowały budowle sakralne i Uniwersytet Paryski, który powstał w XII w. jako jeden z pierwszych w Europie.

W 1302 roku po raz pierwszy zwołał Stany Generalne.

Zatarg z papiestwem

Nieustanne wojny, jakie prowadził Filip IV, wymagały wielkich pieniędzy. Zdobywał je wszelkimi sposobami, m.in. przez konfiskaty majątków lombardzkich bankierów i bogatej ludności żydowskiej, przez zamianę powinności lennych na świadczenia pieniężne oraz przez nałożenie specjalnego podatku na duchowieństwo. Gdy ponadto przejął sądownictwo nad duchownymi, papież Bonifacy VIII ogłosił zamiar ekskomunikowania go, do czego jednak nie doszło, wobec wojny domowej między możnymi w samym państwie papieskim i śmierci papieża w 1303 roku. Filip IV kazał wykopać zwłoki Bonifacego VIII i spalić go na stosie jako heretyka[2].

Następni papieże, szukając protekcji Filipa IV, ulegli jego naciskom i począwszy od Klemensa V przenieśli swą siedzibę z Rzymu do Awinionu na południu Francji. Było to równoważne z uzależnieniem papiestwa od państwa francuskiego aż do roku 1377[3].

Przeciw templariuszom

Filip IV równie bezwzględnie rozprawił się z legendarnie bogatym rycerskim Zakonem Templariuszy, utworzonym w XII wieku w Jerozolimie. Gdy oskarżono ich o herezję, wytoczył im, jako zwierzchnik Królestwa Jerozolimy i za zgodą papieża Klemensa V, proces sądowy, w którego wyniku kilkudziesięciu braci zakonnych, z wielkim mistrzem Jakubem de Molay na czele, zostało – po torturach – spalonych na stosie. Po ogołoceniu skarbca majątek zakonu (w tym twierdza Temple w Paryżu) uległ konfiskacie na rzecz joannitów[4].

Filip IV Piękny zmarł 29 listopada 1314 roku, prawdopodobnie na skutek wylewu krwi do mózgu. Po nim panowało jeszcze trzech królów dynastii Kapetyngów (987–1328), wszyscy będący synami Filipa IV i Joanny I, królowej Nawarry. Byli to Ludwik X Kłótliwy (1314–1316), Filip V Wysoki (1316–1322) i Karol IV Piękny (1322–1328). Wszyscy mieli być jakoby ofiarą klątwy rzuconej ze stosu przez Jakuba de Molay[5].

Po nich nastała dynastia Walezjuszów (1328-1589). Czas panowania pierwszych pięciu Walezjuszów przypadł na okres wojny stuletniej prowadzonej pomiędzy francuskimi i angielskimi rodami królewskimi o dynastyczne sukcesje poszczególnych księstw francuskich, a w konsekwencji o panowanie na kontynencie[6].

Córka Filipa IV – Izabela (1292/1295–1358) w roku 1308 poślubiła Edwarda II, króla Anglii.

W kulturze

Filip Piękny jest tytułowym bohaterem powieści Maurice’a Druona pt. Król z żelaza (​ISBN 978-83-7515-116-9​), pierwszej z siedmiotomowego cyklu Królowie przeklęci.

Zobacz też

Przypisy

Bibliografia

  • Joseph Cummins: Największe zagadki historii: Nieznane wydarzenia. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2009. ISBN 978-83-11-11457-9.
  • Tadeusz Manteuffel: Historia powszechna: Średniowiecze. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1998. ISBN 83-01-08685-8.
  • Colin Morris: Christian Civilization (1050-1400). W: The Oxford Illustrated History of Christianity. pod redakcją Johna McMannersa. Oxford / New York: Oxford University Press, 1990. ISBN 0-19-822928-3.

Media użyte na tej stronie

Bézard - Philippe IV le bel.jpg
This painting belongs to the Portraits of Kings of France, a series of portraits commissioned between 1837 and 1838 by Louis Philippe I and painted by various artists for the Musée historique de Versailles.
Icone histoire de France.png
Autor: Rinaldum (draw) ; Kelson (remove the background) ; Pseudomoi (three colors)., Licencja: CC-BY-SA-3.0
Couronne héraldique (3 branches trilobées) aux couleurs de la France
Escudo del reino de Navarra.png
Coat of arms of the Kingdom of Navarre