Fontanna Manzla
![]() Pocztówka z 1899: fontanna Manzla na tle Placu Tobruckiego i Czerwonego Ratusza | |
Państwo | |
---|---|
Miejscowość | |
Miejsce | |
Typ pomnika | fontanna z rzeźbą |
Projektant | Otto Rieth – architektura, Ludwig Manzel – rzeźba figuralna |
Materiał | |
Data odsłonięcia | 23 września 1898 r. |
Data likwidacji | II wojna światowa, b. d. |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() |
Fontanna Manzla (także Sedina) – obiekt składający się z basenu fontanny autorstwa Otto Rietha oraz kompozycji figuralnej Ludwiga Manzla, znajdujący się kiedyś przy placu Tobruckim, u zbiegu współczesnych ulic Dworcowej i Nowej w Szczecinie. W miejscu niezachowanej kompozycji powstał Pomnik z Kotwicą. Pomnik był inspiracją dla fontanny Sediny zbudowanej po wojnie według projektu Mieczysława Gliba i umieszczonej na placu Bolesława Chrobrego w Policach[1].
Projekt i wymowa
Kompozycję figuralną wykonaną z miedzi w technice trybowania ustawiono na cokole z czerwonego piaskowca. Grupa figuralna złożona była ze wspartej na kotwicy postaci kobiecej, szybko po odsłonięciu nazwanej przez mieszkańców Sediną, trzymającej na ramieniu reję z rozpiętym na jej jaksztagu żaglem, mitologicznego bóstwa handlu – Merkurego, żeglujących w łodzi oraz bóstw morskich. Grupę umieszczono na skale, poniżej której znajdował się basen.
Symbolizowała Szczecin jako hanzeatyckie miasto handlu, żeglugi i przemysłu.
Historia
Ufundowaną przez Zarząd Pruskiego Funduszu Sztuki i Zarząd Miasta Szczecina fontannę odsłonięto 23 września 1898 w obecności cesarza Wilhelma II (w połączeniu z uroczystością oddania do użytku Basenu Wschodniego w porcie wolnocłowym na Łasztowni) w północnym narożniku obecnego placu Tobruckiego (wówczas Marktplatz), u zbiegu współczesnych ulic Dworcowej i Nowej. Całość obiektu nazwano Manzelbrunnen (pol. „fontanna Manzla”) od nazwiska autora kompozycji figuralnej – prof. Ludwiga Manzla.
Rzeźba została zdemontowana 29 lipca 1942 roku podczas II wojny światowej, po czym została przetopiona na cele wojenne. Oryginał kompozycji figuralnej, stanowiącej główny element fontanny, nie zachował się. W jej miejsce ustawiono kotwicę.
W 2004 zawiązał się społeczny komitet mający na celu restaurację fontanny poprzez zrekonstruowanie kompozycji figuralnej z dobrowolnych składek. W 2008 na zlecenie stowarzyszenia „Kupcy dla Szczecina” w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku powstał ponad dwumetrowy model rzeźby, prezentowany podczas dorocznych Dni Morza.
Kontrowersje wokół odbudowy
Według przeciwników odbudowy fontanny kompozycja figuralna z Sediną była inspirowana pangermańskimi poglądami XIX wiecznych studentów. Niemcy utożsamiali ptolemeuszowych Sedinów, umiejscawianych przez niego w górnym biegu Odry, z plemionami germańskimi i przypisywali im boginię Sedinę. W tym świetle przeciwnicy inicjatywy uznają Sedinę za propagandowy symbol germańskiej dominacji i rdzenności Pomorza Zachodniego[2].
Wśród głosów sprzeciwu znalazły się głosy profesora historii Tadeusza Białeckiego[3] (twórcy Encyklopedii Szczecina) i szczecińskiego historyka prof. Władysława Filipowiaka, publikowana na łamach miejscowej prasy.
Jan M. Piskorski, publicysta i historyk z Uniwersytetu Szczecińskiego na łamach Gazety Wyborczej napisał:
Wprawdzie Sedina nie zawiera żadnych bezpośrednich odniesień militarystycznych, ale – stwierdza współczesny historyk niemiecki Peter Hahn – nie ulega wątpliwości, że sam ogrom postaci z pomników Manzla wyraża potęgę władzy i poczucie wyższości. Jego Sedina należy więc do swoich czasów. Czasów, w których słowa z pierwszej zwrotki niemieckiego hymnu rozumiano coraz bardziej dosłownie, nawet jeśli jeszcze nie tak, jak je interpretowali naziści[4].
Także miejscowy oddział Stowarzyszenia na rzecz Tradycji i Kultury „Niklot” wystosował list otwarty w sprawie odbudowy pomnika Sediny, w którym napisał:
Z dużym niepokojem przyjęliśmy fakt, iż w naszym mieście ma na powrót zagościć pomnik Sediny. (…) w naszym mieście nie powinno się odbudowywać pomnika, który po raz kolejny będzie przypominał turystom o czasach, gdy w Szczecinie władzę sprawowali Niemcy. Nadajmy naszemu miastu więcej akcentów związanych ze słowiańskim dziedzictwem Szczecina[4].
Popierający projekt rekonstrukcji kompozycji figuralnej z Sediną argumentują, że fontanna Manzla, a szczególnie centralna postać Sediny, stała się symbolem miasta. Nie widzą w niej pangermańskiej symboliki, gdyż została ufundowana przez miejscowych przedsiębiorców, a nie ruchy nacjonalistyczne. Nie ma znaczenia czy jest prawdziwym mitem czy jedynie fikcją, ważne jest, że stanowi symbol miasta.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ http://www.youtube.com/watch?v=XtBF2OoOtQ4 Metamorfoza Placu Chrobrego w Policach.
- ↑ List otwarty w sprawie powrotu pomnika Sediny w Szczecinie. niklot.org.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-08-13)]..
- ↑ Jak to z Sediną bywało – artykuł prof. Białeckiego. stop-sedina.szczecin.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-11)]..
- ↑ a b Gazeta Wyborcza: Sedina nie pasuje do polskiego Szczecina.
Bibliografia
- Encyklopedia Szczecina, Tom II, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2000, ISBN 83-7241-089-5.
Linki zewnętrzne
- Sedina a Szczecin
- O poszukiwaniach zaginionego pomnika Sediny
- Sedina, Amfitryta i... dziewczyna z magnoliami – artykuł, Gazeta Wyborcza Szczecin z 5 sierpnia 2009
Media użyte na tej stronie
Autor: OpenStreetMap contributors, Licencja: ODbL
OpenStreetMap location map of Szczecin, Poland
- top = 53.545
- bottom = 53.320
- left = 14.429
- right = 14.814
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of West Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 54.65 N
- S: 52.58 N
- W: 13.95 E
- E: 17.10 E
Symbol pomnika do legendy mapy
Szczecin na starej fotografii
Pomnik Sediny (Manzelbrunnen) w Szczecinie; 1899-1913, stara pocztówka
Autor: Szczecinolog, Licencja: CC BY-SA 4.0
Former Manzel's Fountain and Red Town Hall in Szczecin, 2021
Autor: włodi from Szczecin, Poland, Licencja: CC BY-SA 2.0
Piaskowa "Sedina" / "Sedina" Sand Statue
Pomnik Sediny (Manzelbrunnen) w Szczecinie; 1899, stara pocztówka
Autor: Remigiusz Józefowicz, Licencja: CC BY 2.5
Pomnik z kotwicą w Szczecinie, dawniej Pominik Sediny