Franciszek Jóźwiak

Franciszek Jóźwiak
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

20 października 1895
Huta, Królestwo Polskie

Data i miejsce śmierci

23 października 1966
Warszawa, Polska

Wiceprezes Rady Ministrów
Okres

od 16 kwietnia 1955
do 24 października 1956

Przynależność polityczna

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

Minister kontroli państwowej
Okres

od 12 grudnia 1952
do 16 kwietnia 1955

Przynależność polityczna

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

Poprzednik

funkcja utworzona po likwidacji Najwyższej Izby Kontroli

Następca

Roman Zambrowski

Prezes Najwyższej Izby Kontroli
Okres

od 9 marca 1949
do 21 listopada 1952

Przynależność polityczna

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

Poprzednik

Henryk Kołodziejski

Następca

funkcja zlikwidowana

Członek Rady Państwa
Okres

od 9 marca 1949
do 20 listopada 1952

Przynależność polityczna

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej Order Sztandaru Pracy I klasy Order Krzyża Grunwaldu I klasy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Partyzancki
Franciszek Jóźwiak
Witold
Ilustracja
Franciszek Jóźwiak po aresztowaniu przez Policję Państwową za działalność komunistyczną w 1928
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia

20 października 1895
Huta

Data i miejsce śmierci

23 października 1966
Warszawa

Przebieg służby
Lata służby

1914–1949

Siły zbrojne

Coat of Arms of Russian Empire.svg Armia Imperium Rosyjskiego
Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Orl.jpg Gwardia Ludowa
Orl.jpg Armia Ludowa
Orzeł LWP.jpg Ludowe Wojsko Polskie

Formacja

Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Palemka MO.svg Milicja Obywatelska

Stanowiska

Szef Sztabu Głównego Gwardii Ludowej,
zastępca naczelnego dowódcy Armii Ludowej,
komendant główny Milicji Obywatelskiej

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa,
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa

Franciszek Jóźwiak, ps. Witold, Wit, Tadek, Mieczysław Ćwilichowski (ur. 20 października 1895 w Hucie, zm. 23 października 1966 w Warszawie) – polski polityk komunistyczny, szef sztabu Gwardii Ludowej (wrzesień 1942 – 31 grudnia 1943) i Armii Ludowej (1944), generał dywizji ludowego Wojska Polskiego, komendant główny Milicji Obywatelskiej (1944–1949) i wiceminister bezpieczeństwa publicznego (od marca 1945 do marca 1949), od marca 1946 członek Państwowej Komisji Bezpieczeństwa. Członek Biura Politycznego KC PZPR (1948–1956), członek Rady Państwa (1949–1952), prezes Najwyższej Izby Kontroli (1949–1952), minister kontroli państwowej (1952–1955), wiceprezes Rady Ministrów (1955–1956). Poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz Sejm PRL I kadencji[1]. Budowniczy Polski Ludowej.

Życiorys

Syn Ignacego i Antoniny. W 1912 wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej[2]. Był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej. Podczas I wojny światowej został wcielony do armii rosyjskiej, z której zbiegł, a następnie wstąpił do Legionów Polskich[3]. W czasie tzw. kryzysu przysięgowego służąc w 1 pp odmówił złożenia przysięgi na wierność państwom centralnym, za co 17 lipca 1917 został internowany w obozie w Szczypiornie[4]. Po odzyskaniu niepodległości wstąpił do Wojska Polskiego, w którego szeregach wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1921 został zdemobilizowany jako podoficer rezerwy WP stopniu kaprala. W 1921 wstąpił do Komunistycznej Partii Robotniczej Polski. Rok później został po raz pierwszy zatrzymany i aresztowany na 18 miesięcy w Lublinie. W grudniu 1924 aresztowany po raz drugi. Więzienie opuścił w grudniu 1926 i kierował pracą komitetów okręgowych KPP: lubelskim, radomsko-kieleckim i poznańsko-pomorskim. W latach 1928–1929 na szkoleniu w ZSRR. W 1931 został szefem Wydziału Wojskowego Komitetu Centralnego KPP, zajmującego się wywiadem na rzecz ZSRR i propagandą komunistyczną w Wojsku Polskim. W kwietniu tego roku aresztowany po raz trzeci i skazany na sześć lat pozbawienia wolności. W styczniu 1937 osadzony został w obozie w Berezie Kartuskiej. W tym samym roku skazany został na karę dziesięciu lat pozbawienia wolności. Do 1939 odbywał karę w zakładzie karnym w Tarnowie. Po ataku Niemiec na Polskę został zwolniony z więzienia. Przebywał następnie na terenach okupacji sowieckiej. W maju 1941 został członkiem Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików)[2].

Po agresji niemieckiej na ZSRR walczył w partyzantce radzieckiej. Na początku 1942 powrócił do okupowanego kraju. Wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej i w maju tego roku został członkiem Komitetu Centralnego PPR, w sierpniu szefem Sztabu Głównego Gwardii Ludowej, a w listopadzie członkiem Sekretariatu KC PPR. Franciszek „Witold” Jóźwiak do warszawskiego getta przyniósł rewolwer, z którego 18 stycznia 1943 padł pierwszy strzał przeciw oddziałom niemieckim w trakcie akcji likwidacyjnej[5]. 1 stycznia 1944 mianowany został szefem Sztabu Głównego – zastępcą naczelnego dowódcy Armii Ludowej.

W latach 1944–1949 pełnił obowiązki pierwszego komendanta głównego Milicji Obywatelskiej i od marca 1945 równocześnie wiceministra bezpieczeństwa publicznego (do marca 1945). W kwietniu 1946 awansowany do stopnia generała dywizji[2]. Następnie był prezesem Najwyższej Izby Kontroli[4], a po jej likwidacji (1952) w latach 1952–1955 ministrem kontroli państwowej. Równocześnie, w latach 1949–1952, był członkiem Rady Państwa. W latach 1955–1956 był wicepremierem. W latach 1948–1956 był członkiem Biura Politycznego Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i przewodniczącym Centralnej Komisji Kontroli Partyjnej. Był posłem do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy i Sejm PRL I kadencji. Od 1945 do 1948 był prezesem Zarządu Głównego Związku Uczestników Walki Zbrojnej o Wolność i Demokrację. W latach 1948–1949 prezes Zarządu Głównego Związku Bojowników z Faszyzmem i Najeźdźcą Hitlerowskim o Niepodległość i Demokrację, a do 1956 Związku Bojowników o Wolność i Demokrację[2]. W listopadzie 1949 został członkiem Ogólnokrajowego Komitetu Obchodu 70-lecia urodzin Józefa Stalina[6].

Został pochowany 26 października 1966 z pełnymi honorami państwowymi i wojskowymi w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A28-tuje-18)[7] w Warszawie. W pogrzebie wzięli udział członkowie Biura Politycznego KC PZPR i sekretariatu KC: premier Józef Cyrankiewicz, minister obrony narodowej Marian Spychalski, Zenon Kliszko, Ignacy Loga-Sowiński, Ryszard Strzelecki, Eugeniusz Szyr, Witold Jarosiński i Władysław Wicha[8].

Życie prywatne

W latach 1942–1956 był mężem Heleny Wolińskiej, prokuratora wojskowego w stalinowskich procesach politycznych, która zostawiła go i powróciła do Włodzimierza Brusa, swego pierwszego i trzeciego męża. Brat Franciszka, Józef Jóźwiak, był żołnierzem 2 Korpusu Polskiego, walczył pod Monte Cassino[9].

Upamiętnienie

W czasach PRL był patronem milicyjnej Wyższej Szkoły Oficerskiej w Szczytnie (1972–1989) i 18 Brygady Artylerii w Bolesławcu (1972–1991) oraz Szkoły Podstawowej nr 146 w Warszawie, Szkoły Podstawowej nr 7 w Koninie, szkoły podstawowej nr 36 (obecnie Gimnazjum nr 17) w Lublinie, Szkoły Podstawowej nr 5 w Ełku, Zespołu Szkół Budowlanych w Koszalinie i Zespołu Szkół Samochodowych w Radomiu, Szkoły Podstawowej w Kozłowie[10].

W latach 1984–1989 w Wojewódzkim Urzędzie Spraw Wewnętrznych w Lublinie stało popiersie generała dłuta Sławomira Mieleszki. Obecnie znajduje się ono w Galerii Sztuki Socrealizmu w zespole pałacowo-parkowym w Kozłówce. Do 18 października 1990 był on również patronem ulicy na terenie obecnej dzielnicy Praga-Południe w Warszawie[11].

W 1977 w Szkole Podstawowej Nr 6 przy ówczesnej ulicy Marksa w Krośnie ustanowiono tablicę upamiętniającą F. Jóźwiaka[12].

Ordery i odznaczenia

i inne.

Przypisy

  1. Profil na stronie Biblioteki Sejmowej
  2. a b c d Dane osoby z katalogu kierowniczych stanowisk partyjnych i państwowych PRL
  3. JÓŹWIAK Franciszek., www.dws-xip.pl [dostęp 2019-03-19].
  4. a b Dane osoby z katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa
  5. Joanna Gromek-Illg: Ludzkość, która zostaje. Tygodnik Powszechny, 2009-02-11. [dostęp 2014-06-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (30 czerwca 2014)].
  6. Życie Warszawy, nr 306 (1808), 6 listopada 1949, str. 1
  7. Juliusz Jerzy Malczewski: Cmentarz komunalny (dawny wojskowy) na Powązkach. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1975, s. 12.
  8. "Stolica pożegnała Franciszka Jóźwiaka-"Witolda" [w]: "Trybuna Robotnicza", nr 255 (7074), 27 października 1966, s. 1-2
  9. Tadeusz M. Płużański: Żołnierz Andersa, brat twórcy MO. asme.pl, 15 listopada 2009. [dostęp 2014-06-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (11 maja 2012)].
  10. Szkoła w Kozłowie do dekomunizacji? Sprawdzamy archiwalia
  11. Uchwała Nr 41/VIII/90 Rady Dzielnicy-Gminy Praga Południe w Warszawie z dnia 18 października 1990 r. w sprawie nadania nazw 2 nowym ulicom w osiedlu Gocław Lotnisko – Orlik VII oraz zmiany nazwy ulicy Franciszka Jóźwiaka.
  12. Województwo krośnieńskie. W: Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939–1945. Warszawa: Rada Ochrony Pomników Walk i Męczeństwa / Sport i Turystyka, 1988, s. 387. ISBN 83-217-2709-3.
  13. M.P. z 1949 r. nr 27, poz. 422.
  14. M.P. z 1947 r. nr 74, poz. 490.
  15. M.P. z 1946 r. nr 116, poz. 216.

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

POL Order Sztandaru Pracy 1 klasy BAR.svg
Baretka: Order Sztandaru Pracy I klasy
POL Order Krzyża Grunwaldu 1 Klasy BAR.svg
Baretka: Order Krzyża Grunwaldu I klasy
Coat of Arms of Russian Empire.svg
Central element of the Russian imperial coat of arms.
Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png
Lesser coat of arms of the Austrian Empire form the Congress of Vienna in 1815 until the Austro-Hungarian Compromise of 1867. It then represented the Cisleithanian territories of Austria-Hungary in the Reichsrat until 1915.

It shows the arms of Habsburg-Lorraine encircled by the chain of the Order of Golden Fleece, surmounted on the crowned Austrian imperial double-headed eagle clutching in its claws the Imperial orb, sceptre and sword, with the Imperial Crown of Rudolf above.

After 1915 the inescutcheon only displayed the red-white-red arms of Austria.
Orzełek II RP.svg
Autor: Poznaniak, Licencja: CC BY-SA 2.5
Orzełek Wojsk Lądowych II RP
Orzełek legionowy.svg
Orzełek legionowy
Cyrankiewicz.jpg
Józef Cyrankiewicz, Prime Minister of Poland (People's Republic of Poland) 1947-1970
Franciszek Jóźwiak (grób) 01.JPG
Autor: Mateusz Opasiński, Licencja: CC BY-SA 3.0
Grób gen. Franciszka Jóźwiaka na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie
Kozłówka Palace - Gallery of socrealism - 24.JPG
Autor: Jolanta Dyr, Licencja: CC BY-SA 3.0
Galeria Socrealizmu w Kozłówce - wystawa plenerowa - gen. dyw. Franciszek Jóźwiak
Franciszek Jóźwiak PP.jpg
Franciszek Jóźwiak (1895-1966) - Polish communist politician
Orl.jpg
Autor: Marek Ruszczyc, Licencja: CC BY-SA 4.0
Orzełek Gwardii i Armii Ludowej
Palemka MO.svg
This design was on a collar patch of Milicja Obywatelska (Citizens' Militia or Civic Militia) - a state police institution in the People's Republic of Poland.
Poland-plr-militia 23.gif
Autor: Magnum045, Licencja: CC BY-SA 4.0
Polish People's Republic Militia collar insignia (for WOs and Officers) - own work published at www.uniforminsignia.org website
POL Krzyż Partyzancki BAR.svg
Baretka: Krzyż Partyzancki
PL Bolesław Bierut (1892-1956).jpg
Bolesław Bierut, właśc. Bolesław Biernacki, ps. Janowski, Iwaniuk, Tomasz, Bieńkowski, Rutkowski, (ur. 18 kwietnia 1892 w Rurach Jezuickich, dziś dzielnica Lublina - zm. 12 marca 1956 w Moskwie) – polski działacz komunistyczny, przewodniczący Krajowej Rady Narodowej od 1944, pierwszy przywódca Polski Ludowej, prezydent RP od 1947, Przewodniczący KC PZPR od 1948, premier PRL od 1952.
Logo Najwyższej Izby Kontroli.svg
Logo Najwyższej Izby Kontroli
Franciszek Jóźwiak.jpg
Franciszek Jóźwiak (1895-1966) - Polish communist politician