Frankizm
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Flag_of_Spain_%281945%E2%80%931977%29.svg/220px-Flag_of_Spain_%281945%E2%80%931977%29.svg.png)
Frankizm – doktryna polityczna i społeczna wywodząca się od hiszpańskiego wojskowego i dyktatora Francisca Franco, czerpiąca z ideologii faszystowskiej i przez dużą część badaczy klasyfikowana jako hiszpańska gałąź tej ideologii[1][2][3][4][5], choć nie przez wszystkich[6][7]. Rządy frankistowskie zakończyły się w 1975 w momencie rozpoczęcia transformacji ustrojowej w Hiszpanii.
Cechy frankizmu
Istotnymi składnikami frankizmu były:
- centralizm jako sposób utrzymywania władzy, mniejszości narodowe nie mogły posługiwać się językami narodowymi, a używanie flag narodowych było karane[8],
- korporacjonizm jako sposób organizacji społeczeństwa,
- nacjonalizm, objawiający się w polityce wewnętrznej jako podporządkowanie życia społecznego państwu i w polityce zagranicznej jako idea hispanidad,
- wynikający z tradycyjnej nauki katolickiej konsekwentny antykomunizm, a w rzeczywistości fizyczne zwalczanie wszystkich ruchów lewicowych[9],
- klerykalizm, zachowanie przywilejów jakimi cieszył się kler katolicki, kontrola życia religijnego poprzez cenzurę prasy, kodeks karny, „czystkę” w edukacji po przejęciu przez frankistów władzy[10][11][12],
- autorytaryzm – istotnym składnikiem była osobista, dyktatorska władza generała Franco jako Szefa Państwa Hiszpanii i Wodza Krucjaty Antykomunistycznej (tytulatura oficjalna), w ślad za czym szła oficjalna monopartyjność,
- monarchizm, odwołujący się do tradycji Królów Katolickich i imperialnych czasów Hiszpanii,
- pragmatyzm w rządzeniu – osobiste sprawowanie władzy umożliwiało generałowi Franco dostosowywanie praktyki swych rządów do aktualnej sytuacji, zwłaszcza międzynarodowej.
W polityce wewnętrznej reżim generała Franco przede wszystkim zwalczał wszelkie ruchy komunistyczne i socjalistyczne, nie cofając się przed najostrzejszymi środkami. Przeciwdziałał wszelkim ruchom autonomistycznym. Państwo Hiszpańskie stało się państwem ściśle unitarnym, a Katalonię i Kraj Basków na pewien czas objęto specjalnym statusem okupacyjnym. Generał Franco rządził osobiście – mimo iż był monarchistą, nie zdecydował się na przywrócenie monarchii. Miała być ona wprowadzona na nowo (instaurada, a nie restaurada) dopiero po jego śmierci. W życiu gospodarczym Hiszpanii frankistowskiej z początku dominował szeroki interwencjonizm państwowy. W obliczu coraz słabszych wyników gospodarczych w latach 60. XX wieku nastąpił zwrot ku gospodarce zdecydowanie wolnorynkowej (hiszpański cud gospodarczy).
Polityka zagraniczna frankistowskiej Hiszpanii była przede wszystkim pochodną frankistowskiego radykalnego antykomunizmu. W latach wojny domowej oddziały nacjonalistów korzystały z wojskowej pomocy Włoch i Niemiec. Podczas II wojny światowej Hiszpania zachowywała dogodną dla aliantów neutralność i mimo niemieckich nacisków nie przystąpiła do wojny po stronie Osi. W ramach „antybolszewickiej krucjaty” jednostki hiszpańskich ochotników („Błękitna Dywizja”, później „Błękitny Legion”) walczyły ramię w ramię z wojskami niemieckimi (i wielu innych państw Europy) przeciwko Związkowi Radzieckiemu. W latach zimnej wojny frankistowska Hiszpania współpracowała wojskowo i politycznie ze Stanami Zjednoczonymi, pozostając jednak poza NATO. Jednym z priorytetów, wynikającym z idei hispanidad, były również dobre stosunki z krajami kręgu kultury iberyjskiej.
Zobacz też
- Frankistowskie obozy koncentracyjne
- Biały terror w Hiszpanii
- Ruch oporu w Hiszpanii 1939-1975
Przypisy
- ↑ Norman Davies: Europa, Wydawnictwo Znak, Kraków 1998 str. 1045.
- ↑ Tim Ripley: Elitarne jednostki wojskowe Trzeciej Rzeszy: niemieckie siły specjalne w drugiej wojnie światowej s. 32.
- ↑ Paul Dowswell , Druga wojna światowa, Leonard Le Rolland (oprac.) i inni, Ożarów Maz.: Firma Księgarska Jacek i Krzysztof Olesiejuk – Inwestycje, 2007, s. 14, ISBN 83-7423-593-4, ISBN 978-83-7423-593-8, OCLC 750020676 .
- ↑ Katarzyna Fiołka: Wielkie Biografie: Hitler s. 68, ISBN 978-83-7670-073-1.
- ↑ Eugene L. Rasor: Winston S. Churchill, 1874-1965: A Comprehensive Historiography and Annotated Bibliography (Bibliographies of World Leaders) s. 89.
- ↑ Kazimierz Działocha, Leszek Garlicki: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej: komentarz: Tom 5 s. 302.
- ↑ Prof. Adam Wielomski – KontrRewolucja w Hiszpanii gen. Franco. Polskie Sprawy 2017-04-07. [dostęp 2018-09-05].
- ↑ Susan Garzon, R. McKenna Brown, Julia Becker Richards, Wuqu' Ajpub': The Life of Our Language: Kaqchikel Maya Maintenance, Shift, and Revitalization str. 30.
- ↑ Cyprian Blamires: World Fascism: A Historical Encyclopedia, Tom 1 str. 240.
- ↑ Nicholas J. Karolides, Margaret Bald, Dawn B. Sova: 100 zakazanych książek: historia cenzury dzieł literatury światowej str. 282.
- ↑ Alejandro Herrero-Olaizola: The Censorship Files: Latin American Writers and Franco's Spain.
- ↑ Michael Sollars, Arbolina Llamas Jennings: The Facts on File Companion to the World Novel: 1900 to the Present str. 306.
Bibliografia
- Lidia Mularska-Andziak , Franco, Londyn: Wydawnictwo Puls, 1994, ISBN 1-85917-022-6, OCLC 837231015 .
- N. Dzielny: Franco i przyjaciele, Warszawa 1963.
- J.R Nowak: Hiszpania po wojnie domowej 1939-1971, Warszawa 1972.
- M. Żmigrodzki: Encyklopedia Politologii TOM 4.
- Francisco Franco: Encyklopedia Politologii.
Media użyte na tej stronie
Autor: SanchoPanzaXXI, Licencja: CC BY-SA 4.0
Flag of Spain during the Spanish State. It was adopted on 11 October 1945 with Reglamento de Banderas Insignias y Distintivos (Flags, Ensigns and Coats of Arms Bill)
Autor: F l a n k e r, Licencja: CC BY-SA 2.5
Łatwo można dodać ramkę naokoło tej grafiki
War flag of the Repubblica Sociale Italiana (the civil flag was the same of the present day Italian Republic, but was more rarely used in comparison with the war flag)
Autor: Nieznany , Licencja: CC0
Portrait of Francisco Franco
Autor: SanchoPanzaXXI, Licencja: CC BY-SA 4.0
Flag of Spain during the Spanish State. It was adopted on 11 October 1945 with Reglamento de Banderas Insignias y Distintivos (Flags, Ensigns and Coats of Arms Bill)