Franz Ernst Neumann
![]() Franz Ernst Neumann (1856) | |
Data i miejsce urodzenia | 11 listopada 1798 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód, zajęcie | fizyk, krystalograf, matematyk |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() |
Franz Ernst Neumann (ur. 11 listopada 1798 w Schmelze bei Joachimsthal, zm. 23 maja 1895 w Królewcu) – niemiecki fizyk, krystalograf i matematyk, jako pierwszy podał matematyczne sformułowanie prawa indukcji wzajemnej; ojciec Carla Gottfrieda Neumanna (1832–1925). Laureat Medalu Copleya.
Życiorys
Franz Ernst Neumann urodził się 11 listopada 1798 roku w Schmelze bei Joachimsthal[1]. Był nieślubnym dzieckiem hrabiny Charlotte Friderike Wilhelmine Mellin (1753–1830) i Franza Ernsta Neumanna (1758–1821)[1]. Dzieciństwo spędził u dziadków ze strony ojca[1]. Od 9. roku życia przebywał w Berlinie, gdzie uczęszczał do gimnazjum Friedrichswerdersches Gymnasium[1].
W 1815 roku, w wieku szesnastu lat wstąpił na ochotnika do 9 Kołobrzeskiego Pułku Grenadierów im. Hrabiego Gneisenau i brał udział w wojnach napoleońskich[2]. 16 czerwca 1815 roku został ciężko ranny w bitwie pod Ligny – kula trafiła go w twarz i przebiła górną szczękę, a jego rany zostały opatrzone dopiero po dwóch tygodniach, kiedy został przywieziony do Düsseldorfu[2]. Po sześciotygodniowym pobycie w lazarecie został zwolniony i uczestniczył w oblężeniu Givet[2].
Po zakończeniu wojny powrócił do szkoły, którą ukończył w 1817 roku[2]. Następnie rozpoczął studia teologiczne na uniwersytecie w Berlinie, które kontynuował na uniwersytecie w Jenie[1]. Jego nauczycielami byli m.in. August Neander (1789–1850) i Friedrich Schleiermacher (1768–1834[2].
W 1819 roku powrócił do Berlina, gdzie studiował nauki przyrodnicze – przede wszystkim mineralogię u Christiana Samuela Weissa (1780–1856)[1]. W 1826 roku uzyskał stopień doktora – pracę doktorską napisał z krystalografii De lege zonarum principio evolutionis systematum crystallinorum[2]. W tym samym roku został wykładowcą (niem. Privatdozent) na Uniwersytecie Albrechta w Królewcu, gdzie przejął prowadzenie wykładów z mineralogii od Karla Gottfrieda Hagena (1749–1829)[1]. W 1829 roku otrzymał za wstawiennictwem Friedricha Wilhelma Bessela (1784–1846) stanowisko profesora fizyki matematycznej, które piastował aż do przejścia na emeryturę w 1876 roku[1]. W 1830 roku poślubił córkę Hagena Florentine (1800–1838), z którą miał trzech synów: Carla Gottfrieda (1832–1925) – późniejszego profesora matematyki, Ernsta (1834–1918) – późniejszego profesora patologii i hematologii, Juliusa (1835–1910) – późniejszego profesora ekonomii[1]. Po śmierci żony w 1838 roku ożenił się ponownie – z kuzynką żony Wilhelmą Kunigunde Hagen (1802–77), z którą miał córkę Luise (1837–1934), późniejszą malarkę[1].
W 1834 roku razem z Carlem Gustavem Jacobim (1804–1851) założył pierwsze seminarium matematyczno-fizyczne, wzorowane na seminarium naukowym w Bonn[1]. Pomimo starań nie udało się mu się zbudować instytutu fizyki, stąd w 1847 roku zlecił budowę budynku laboratoryjnego koło swojego domu sfinansowaną ze środków odziedziczonych po drugiej żonie[1].
Zmarł 23 maja 1895 roku w Królewcu[1].
Działalność naukowa
Zajmował się krystalografią i zastosowaniem geometrii analitycznej w krystalografii[3]. Badał optykę kryształów i właściwości termiczne różnych minerałów[1].
Badał zjawiska polaryzacji, podwójnego załamania i indukcji elektromagnetycznej[3]. W 1845 roku jako pierwszy podał matematyczne sformułowanie prawa indukcji wzajemnej[3]. Swoją teorię indukcji elektrycznej opublikował w dwóch artykułach (1845, 1847)[4]. Obok Wilhelma Webera (1804–1891) był jednym z najważniejszych orędowników teorii oddziaływania elektromagnetycznego[1].
W obszarze matematyki zajmował się teorią potencjału i funkcji kulistych[3].
Neumann przywiązywał także dużą wagę do dydaktyki i nauczania nauk przyrodniczych[1]. W swoim seminarium matematyczno-fizycznym kształcił nauczycieli szkół średnich[1]. Promował niezależną pracę i eksperymenty w procesie kształcenia[1]. Studentami Neumanna byli m.in. fizycy Gustav Kirchhoff (1824–1887), Friedrich Ernst Dorn (1848–1916) i fizyk Georg Hermann Quincke (1834–1924)[1] i matematycy Alfred Clebsch (1833–1872)[2], Carl Gottfried Neumann (1832–1925)[1] i Paul Du Bois-Reymond (1831–1889)[2].
Publikacje
Neumann opublikował tylko część wyników swojej pracy – wiele wyników swoich badań przedstawiał studentom w trakcie swoich wykładów[1]. Dzieła podane za Neue Deutsche Biographie[1]:
- 1823 – Beiträge zur Kristallonomie
- 1831 – Untersuchung über die spezifische Wärme der Mineralien
- 1831 – Theorie der doppelten Strahlenbrechung abgeleitet aus den Gleichungen der Mechanik
- 1845 – Allgemeine Gesetze der induzierten elektrischen Ströme
- 1848 – Über ein allgemeines Princip der mathematischen Theorie inducierter elektrischer Ströme
- 1881–1894 – Vorlesungen über mathematische Physik (7 tomów)
- 1906–1928 – Gesammelte Werke (3 tomy)
Członkostwa, odznaczenia i nagrody
- 1833–1858 – członek korespondencyjny Pruskiej Akademii Nauk (Preußische Akademie der Wissenschaften)[5]
- 1854 – Order Orła Czerwonego III klasy[2]
- 1856 – członek korespondencyjny Austriackiej Akademii Nauk[2]
- 1856 – członek zagraniczny Królewskiego Towarzystwa Naukowego w Getyndze (Königliche Societät der Wissenschaften zu Göttingen)[2]
- 1858 – członek zwyczajny Pruskiej Akademii Nauk (Preußische Akademie der Wissenschaften)[6]
- 1860 – Pour le Mérite[6]
- 1862 – członek zagraniczny Royal Society[2]
- 1863 – członek korespondencyjny Francuskiej Akademii Nauk[7]
- 1864 – Order Orła Czerwonego II klasy[2]
- 1865 – członek korespondencyjny Narodowej Akademii Rysiów-Ostrowidzów[2]
- 1869 – Order Królewski Korony II klasy[2]
- 1872 – członek nadzwyczajny Królewskiej Bawarskiej Akademii Nauk w Monachium (Königlich-Bayerischen Akademie der Wissenschaften zu München)[6]
- 1872 – Order Maksymiliana[1]
- 1887 – Medal Copleya[1]
- 1888 – Order Królewski Korony I klasy[1]
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Neue Deutsche Biographie 1999 ↓.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Allgemeine Deutsche Biographie 1906 ↓.
- ↑ a b c d Encyklopedia PWN ↓.
- ↑ Encyclopædia Britannica ↓.
- ↑ Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften: Mitglieder - historisch Franz Ernst Neumann. [w:] www.bbaw.de [on-line]. [dostęp 2021-01-23]. (niem.).
- ↑ a b c Bayerische Akademie der Wissenschaften: Franz Ernst Neumann. [w:] badw.de [on-line]. [dostęp 2021-01-23]. (niem.).
- ↑ Académie des sciences: Les membres du passé dont le nom commence par N. [w:] www.academie-sciences.fr [on-line]. [dostęp 2021-01-23]. (fr.).
Bibliografia
- Robert Knott: Neumann, Franz. W: Allgemeine Deutsche Biographie. T. 52. 1906, s. 680–684 [Online-Version]. (niem.).
- Felix Klein, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2021-01-23] (ang.).
- Florian Hars: Neumann, Franz. W: Neue Deutsche Biographie. T. 19. 1999, s. 132 f. [Online-Version]. (niem.).
- Neumann Franz Ernst, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-01-23] .
Linki zewnętrzne
John J. O'Connor; Edmund F. Robertson: Franz Ernst Neumann w MacTutor History of Mathematics archive (ang.) [dostęp 2021-10-24].
- ISNI: 0000 0001 0907 408X
- VIAF: 61626300
- LCCN: n86147057
- GND: 118786008
- LIBRIS: mkz26sq54wrs90x
- BnF: 12371051j
- SUDOC: 085101400
- SBN: IEIV029324
- NKC: xx0037992
- NTA: 128758066
- CiNii: DA05621785
- Open Library: OL6647616A, OL2447296A
- PLWABN: 9810700973205606
- NUKAT: n98070017
- J9U: 987007272284805171
- CANTIC: a11426603
- LNB: 000292753
- ΕΒΕ: 114764
- WorldCat: lccn-n86147057
Media użyte na tej stronie
Autor: unknown, Licencja: CC BY 4.0
Joseph Lister, Copley Medal (gold), 1902
Wellcome Images
Keywords: Joseph Lister
Order of Maximilian for Art and Sciences's ribbon - Bavaria - Germany
Baretka pruskiego i niemieckiego Orderu Pour le Mérite za zasługi w dziedzinie nauki i sztuki.
Porträt von Franz Ernst Neumann
Autor: Boroduntalk, Licencja: CC BY 3.0
Ribbon bar: Order of the Crown. Prussia.
Autor: Louis14, Licencja: CC BY-SA 3.0
Nastro da commendatore del'Ordine dell'Aquila Rossa del Regno di Prussia (Germania)