Fryderyk Habsburg
![]() | |
![]() | |
Książę cieszyński | |
Okres | |
---|---|
Poprzednik | |
Tytularny Książę Cieszyński | |
Okres | |
Następca | Albrecht II Habsburg |
Dane biograficzne | |
Dynastia | |
Data urodzenia | |
Data śmierci | |
Ojciec | |
Matka | |
Żona | Izabella von Croÿ-Dülmen |
Dzieci | Maria Krystyna |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Fryderyk Maria Albrecht Wilhelm Karol Habsburg-Lotaryński (niem. Friedrich Maria Albrecht Wilhelm Karl von Österreich, Herzog von Teschen, ur. 4 czerwca 1856 w Židlochovicach, Morawy, zm. 30 grudnia 1936 w Mosonmagyaróvárze, Węgry) – arcyksiążę austriacki, ostatni habsburski książę cieszyński, marszałek polny, generalny inspektor sił zbrojnych Austro-Węgier, a w latach 1914–1916 ich głównodowodzący.
Życiorys
Jego rodzicami byli arcyksiążę austriacki Karol Ferdynand (1818–1874) z linii cieszyńskiej oraz arcyksiężna Elżbieta Franciszka Maria (1831–1903) z linii węgierskiej. Arcyksiążę Fryderyk miał 5 rodzeństwa: starszego, zmarłego w dzieciństwie brata – Franciszka Józefa oraz młodszych: Marię Krystynę (1858–1929) – królową i regentkę Hiszpanii, Karola Stefana (1860–1933) – dziedzica dóbr żywieckich i kandydata na tron Polski po I wojnie światowej, Eugeniusza Ferdynanda (1863–1954) – ostatniego świeckiego mistrza zakonu krzyżackiego oraz drugą siostrę Marię Eleonorę (ur. /zm. 1864), także zmarłą w dzieciństwie.
Arcyksiążę Fryderyk od wczesnej młodości przygotowywany był do sprawowania funkcji wojskowych, a także do przejęcia ogromnego majątku po stryju – arcyksięciu Albrechcie Fryderyku. Właśnie dlatego zakres jego nauki obejmował m.in. górnictwo, hutnictwo, rolnictwo, a nawet stolarkę. Karierę wojskową rozpoczął w 1874 i szybko awansując. We wrześniu 1889 został komendantem 5 Korpusu i generałem dowodzącym w Bratysławie. Na tym stanowisku 28 kwietnia 1894 został mianowany na stopień zbrojmistrza polnego[1]. Po śmierci stryja Albrechta w 1895 przejął majątek należący do Komory Cieszyńskiej, a gdy w dziesięć lat później został mianowany generalnym inspektorem armii przeniósł się z Bratysławy do baszty augustiańskiej w Wiedniu. W 1905 został wyznaczony na stanowisko generalnego inspektora wojsk. Od 1907 stał się naczelnym dowódcą cesarsko-królewskiej Obrony Krajowej. 15 listopada 1908 został mianowany na stopień generała piechoty[1]. Po konflikcie z następcą tronu Franciszkiem Ferdynandem, latem 1914 złożył dymisję ze sprawowanych funkcji wojskowych. Jednak już po wybuchu I wojny światowej oraz zabójstwie arcyksięcia Franciszka Ferdynanda w Sarajewie 28 czerwca 1914 cesarz Franciszek Józef I mianował go głównodowodzącym armii austriackiej. 8 grudnia 1914 został mianowany na stopień marszałka polnego (22 czerwca 1915 otrzymał także tytuł pruskiego generała marszałka polnego)[1]. To właśnie z powodu jego osoby Cieszyn stał się w latach 1914–1916 siedzibą Głównego Sztabu Armii austro-węgierskiej. Po tym jak w 1916 nowy cesarz Karol I przejął dowodzenie nad armią, arcyksiążę Fryderyk stał się jego zastępcą, ale w lutym 1917 został odwołany ze stanowiska.
Po zakończeniu I wojny światowej arcyksiążę Fryderyk stracił swój majątek na terytorium ówczesnej Austrii, zaś jego majątek na Śląsku Cieszyńskim przejęły nowo powstałe państwa: polskie i czechosłowackie. Udało mu się jednak zatrzymać dobra na obszarze Węgier, dokąd wraz z rodziną przeprowadził się w 1921. Tam też 30 grudnia 1936 ostatni książę cieszyński zmarł. Został pochowany w krypcie rodowej kościoła parafialnego w Mosonmagyaróvárze. Przy głównej drodze w Mosonmagyaróvárze umieszczono pomnik przedstawiający siedzącego arcyksięcia na ławeczce.
Za swoje sukcesy na polu ekonomii arcyksiążę uzyskał doktoraty na uniwersytetach w Wiedniu, Pradze, Brnie i Lwowie. To właśnie za jego czasów zakłady hutnicze w Ustroniu, jako pierwsze w Europie, rozpoczęły montaż pługów parowych. Ponadto Fryderyk dał się również poznać jako mecenas sztuki wzbogacając zbiory w „Albertinum” o dzieła Albrechta Dürera czy Rembrandta. Był inicjatorem budowy kaplicy pw. św. Jadwigi Śląskiej na Zadnim Groniu w Wiśle oraz współfundatorem budowy neogotyckiego kościoła pw. św. Bartłomieja w Grodźcu Śląskim (postawionym w latach 1908–1910 z okazji 60. rocznicy panowania cesarza Franciszka Józefa I)[2]. Po narodzinach długo oczekiwanego syna i następcy cieszyńskiego tronu, wybudował na terenie węgierskiego majątku w Albertkázmérpuszta nowy kościół wotywny pw. św. Wojciecha i św. Stefana[3]. Imię arcyksięcia Fryderyka nosił budynek ustrońskiej leśniczówki (niem. Erzherzog. Friedrich’sches Forsthaus), w której obecnie swoją siedzibę ma Nadleśnictwo Ustroń[4] oraz zbudowane w 1895 r. przez członków cieszyńskiej sekcji niemieckiej organizacji turystycznej Beskiden-Verein schronisko turystyczne na szczycie góry Jaworowy (niem. Erzherzog Friedrich-Schutzhaus am Jaworowy)[5].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Friedrich_Austria_przemysl_1915.jpg/350px-Friedrich_Austria_przemysl_1915.jpg)
Małżeństwo i dzieci
Arcyksiążę Fryderyk poślubił 8 października 1878 księżniczkę Izabellę von Croÿ-Dülmen (ur. 27 lutego 1856 w Dülmen, zm. 5 września 1931 w Budapeszcie), z którą miał 9 dzieci:
- Marię Krystynę (ur. 17 listopada 1879, zm. 6 sierpnia 1962), żonę księcia Emanuela Alfreda zu Salm-Salm
- Marię Annę (ur. 6 stycznia 1882, zm. 25 lutego 1940), żonę księcia Eliasza Parmeńskiego
- Marię Henriettę (ur. 10 stycznia 1883, zm. 2 września 1956), żonę księcia Gottfrieda von Hohenlohe-Waldenburg-Schillingsfürst
- Natalię Marię (ur. 12 stycznia 1884, zm. 23 marca 1898)
- Stefanię Marię (ur. 1 maja 1886, zm. 29 sierpnia 1890)
- Gabrielę Marię (ur. 14 września 1887, zm. 15 listopada 1954)
- Isabellę Marię (ur. 17 listopada 1888, zm. 6 grudnia 1973), żonę księcia Jerzego Franciszka Bawarskiego
- Marię Alicję (ur. 15 stycznia 1893, zm. 1 lipca 1962), żonę barona Fryderyka Waldbotta von Bassenheim
- Albrechta II Franciszka (ur. 24 lipca 1897, zm. 23 lipca 1955), męża Ireny Dory Lelbach, następnie Katalin Bocskay de Felsö-Banya i Lidii Georginy Strauss-Dörner.
Ordery i odznaczenia
- Order Złotego Runa (1873)[8]
- Krzyż Wielki Orderu Marii Teresy (1916)[9]
- Krzyż Wielki Orderu Świętego Stefana (1894)
- Komandoria Krzyża Mariańskiego (1898)
- Krzyż Mariański Zakonu Krzyżackiego (1879)
- Krzyż Zasługi Wojskowej z Brylantami i Dekoracją Wojenną (1915)
- Krzyż Zasługi Wojskowej z Brylantami (1898)
- Krzyż Zasługi Wojskowej (1893)
- Wielki Złoty Medal Zasługi Wojskowej z Mieczami (1916)
- Srebrny Medal Zasługi Wojskowej na Czerwonej Wstędze (1911)
- Brązowy Medal Zasługi Wojskowej (1899)
- Odznaka za Służbę Wojskową III klasy
- Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Sił Zbrojnych (1898)
- Gwiazda Zasługi Odznaki Honorowej Czerwonego Krzyża (1914)
- Dekoracja Wojenna Odznaki Honorowej Czerwonego Krzyża (1915)
- Krzyż Wielki Orderu Korony (1873, Wirtembergia)
- Order Świętego Andrzeja (1877, Rosja)
- Order Świętego Aleksandra Newskiego (1878, Rosja)
- Order Orła Białego I klasy (1878, Rosja)
- Order Świętej Anny I klasy (1878, Rosja)
- Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (1878, Francja)
- Wielka Wstęga Orderu Leopolda (1881, Belgia)
- Krzyż Wielki Orderu Ernestyńskiego (1882, Saksonia)
- Order Świętego Huberta (1889, Bawaria)
- Krzyż Wielki Orderu Lwa Niderlandzkiego (1890, Holandia)
- Order Korony Rucianej (1891, Saksonia)
- Krzyż Wielki Orderu Świętego Józefa (1891, Toskania)
- Order Orła Czarnego (Prusy, 1892)
- Order Domowy Nassauski Lwa Złotego (1892, Nassau)
- Order Słonia (1892, Dania)
- Order Orła Czerwonego I klasy (1895, Prusy)
- Łańcuch Orderu Karola III (1896, Hiszpania)
- Medal Pamiątkowy Cesarza Wilhelma (1897, Niemcy)
- Order Portretu Władcy I Klasy z Brylantami (1900, Persja)
- Baliw Krzyża Wielkiego Honoru i Dewocji Orderu Maltańskiego z wyróżnieniem za Jerozolimę (1901)
- Złoty Łańcuch Orderu Orła Czarnego (Prusy, 1903)
- Krzyż Wielki Orderu Konstantyńskiego (1903, Parma)
- Krzyż Wielki Orderu Łaźni kat. wojsk. (1904, Wielka Brytania)
- Krzyż Wielki Orderu Zasługi Wojskowej (1905, Hiszpania)
- Order Królewski Serafinów (1908, Szwecja)
- Order Wierności (1908, Badenia)
- Krzyż Wielki Orderu Bertholda I (1908, Badenia)
- Krzyż Wielki Orderu Sokoła Białego (1908, Saksonia-Weimar)
- Odznaka Honorowa Czerwonego Krzyża (1908, Rosja)
- Srebrny Medal za Działalność w Czerwonym Krzyżu podczas Wojny Rosyjsko-Japońskiej (1908, Rosja)
- Medal Regencji Królowej Marii Krystyny (1908, Hiszpania)
- Brązowy Medal Księcia Regenta Leopolda (1911, Bawaria)
- Krzyż Wielki Orderu Świętych Cyryla i Metodego (1912, Bułgaria)
- Krzyż Wielki Orderu Korony Wendyjskiej (1911, Meklemburgia)
- Krzyż Zasługi Wojskowej I i II klasy (1915, Meklemburgia-Schwerin)
- Krzyż Wielki Orderu Wojskowego Maksymiliana Józefa (1915, Bawaria)
- Order Wojskowy Pour le Mérite (1915, Prusy)
- Krzyż Kawalerski i Komandorski Orderu Wojskowego Świętego Henryka (1915, Saksonia)
- Krzyż Wielki Orderu Zasługi Wojskowej (1915, Wirtembergia)
- Złoty i Srebrny Medal Zasługi (1915, Turcja)
- Order Waleczności I klasy (1916, Bułgaria)
- Krzyż Fryderyka Augusta I i II klasy (1916, Oldenburg)
- Krzyż Zasługi Wojennej (1916, Brunszwik)
- Złoty Medal Czerwonego Półksiężyca (1916, Turcja)
- Order Hohenzollernów I Klasy z Mieczami (1916, Prusy)
- Order Wojskowy Pour le Mérite z Liśćmi Dębu (1917, Prusy)
- Krzyż Zasługi Wojennej (1918, Lippe)
- Krzyż Długoletniej Służby Dienstauszeichnungskreuz (1918, Prusy)
Tytuły
Był szefem:
- Węgierskiego Pułku Piechoty Nr 52,
- pruskiego Pułku Piechoty von Stülpnagela (5. Brandenburskiego) Nr 48,
- hiszpańskiego Batalionu Strzelców de Figueras Nr 6,
- bawarskiego 5. Pułku Szwoleżerów (niem. Königlich Bayerisches 5. Chevaulegers-Regiment „Erzherzog Friedrich von Österreich),
- Pułku Fizylierów Cesarza Austrii i Króla Węgier Franciszka Józefa (4. Wirtemberskiego) Nr 122 (niem. Füsilier-Regiment „Kaiser Franz Josef von Österreich, König von Ungarn” (4. Württembergisches) Nr. 122)[10].
Przypisy
- ↑ a b c Schmidt-Brentano 2007 ↓, s. 130.
- ↑ Budowa Kościóła – Parafia rzymskokatolicka pw. św. Bartłomieja, www.parafiagrodziec.pl [dostęp 2022-07-16] .
- ↑ Infoartnet Kft- , Sacravelo – Sankt-Adalbert-und-Sankt-Stephankirche (Albertkázmérpuszta), sacravelo.eu, 10 lutego 2020 [dostęp 2022-07-16] (niem.).
- ↑ Ustroń – Nadleśnictwo Ustroń – stare zdjęcia, mapa, fotopolska.eu [dostęp 2022-07-16] .
- ↑ Trzyniec (Třinec) – Schronisko górskie „Jaworowy” – stare zdjęcia, mapa, fotopolska.eu [dostęp 2022-07-16] .
- ↑ a b Erzherzog Friedrich. austro-hungarian-army.co.uk. [dostęp 2015-10-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-03)]. (ang.).
- ↑ a b The titled nobility of Europe. Londyn: Harrison & Sons, 1914, s. 14–15.
- ↑ Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie. Wiedeń: 1918, s. 50.
- ↑ Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie. Wiedeń: 1818, s. 52.
- ↑ Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1914 ↓, s. 21, 129.
Bibliografia
- Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1914. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, luty 1914.
- Moritz Landwehr von Pragenau: Geschichte der Stadt Teschen, Würzburg 1976.
- Śląsk Cieszyński – zarys dziejów, Cieszyn 1998.
- Biografický Slovník Slezska a Severní Moravy, red. Lumír Dokoupil, Seit 4. (16.), Ostrava 2003.
- Antonio Schmidt-Brentano: Die k. k. bzw. k. u. k. Generalität 1816-1918. Wiedeń: Austriackie Archiwum Państwowe, 2007.
- Ostschlesische Porträts. Biographisch-bibliographisches Lexikon von Österreichische-Ostschlesien, Teil 2, Berlin 1996.
- Erzherzog Friedrich. austro-hungarian-army.co.uk. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-03)].
Media użyte na tej stronie
Autor: Mimich, Licencja: CC BY-SA 4.0
Baretka: wstążka dla części odznaczeń cywilnych oraz niektórych odznaczeń wojskowych nadawanych w czasie pokoju (Friedensbande) dla odznaczeń austro-węgierskich:
- pl:Signum Laudis
- pl:Krzyż Zasługi Cywilnej
- pl:Krzyż Żelazny Zasługi
- odznaczenia jubileuszowe i pamiątkowe
Baretka: Książęcy Saski Ernestyński Order Domowy. Księstwa Saskie:
- Saksonia-Altenburg (Sachsen-Altenburg)
- Saksonia-Koburg-Gotha (Sachsen-Coburg-Gotha)
- Saksonia-Meiningen-Hildburghausen (Sachsen-Meiningen-Hildburghausen)
Autor: Image sourced from 'Medals of the World' website: http://www.medals.org.uk/index.htm, Licencja: CC BY 2.5
Ribbon of the Order of the Bath
Autor: Louis14, Licencja: CC BY-SA 3.0
Nastro da cavaliere di gran croce del'Ordine dell'Aquila Rossa del Regno di Prussia (Germania)
Autor: Wissenschaftler-Uni, Licencja: CC BY-SA 4.0
Justicia - Konstantinischer St. Georgs-Orden
Autor: Portunes, Licencja: CC BY-SA 4.0
Ribbon bar of the Ottoman Empire's Imtyaz medal
Autor: Boroduntalk, Licencja: CC BY 4.0
House Order of Fidelity ribbon bar. Grand Duchy of Baden.
Autor: Skukifish, Licencja: CC BY-SA 3.0
Militärdienstzeichen austriaca con corona in oro per 50 anni di servizio attivo nell'esercito
Autor: Heralder, Licencja: CC BY-SA 4.0
Coat of arms of Archduke Friedrich, Duke of Teschen as knight of the Order of Charles III (Spain)
Autor: Wiki Romi, Licencja: CC0
Baretka Krzyża Wielkiego Orderu Lwa Niderlandzkiego
Order of Black Eagle's ribbon - Prussia
Autor: Image sourced from 'Medals of the World' website: http://www.medals.org.uk/index.htm, Licencja: CC BY 2.5
Ribbon of the Order of the Bath
Autor: Louis14, Licencja: CC BY-SA 3.0
Nastro da cavaliere di gran croce dell'Ordine Militare di Maria Teresa (Austria imperiale)
Baretka Signum laudis
Baretka pruskiego Królewskiego Orderu Rodu Hohenzollernów z Mieczami na Wojennej Wstędze.
(Königlicher Hausorden von Hohenzollern mit Schwertern am Kriegsband)
Autor: Mimich, Licencja: CC BY-SA 3.0
Baretka wstążki czasu pokoju austro-węgierskiego Medalu Zasługi Wojskowej "Signum Laudis"
Autor: Wiki Romi, Licencja: CC0
Order Świętego Aleksandra Newskiego
Autor: Mimich, Licencja: CC0
Sash of Collar of Order of Charles III, to be worn when the Collar doesn't suit the occasion
Order of the Lion and the Sun (Iran) - Sash
Autor: Reliavech, Licencja: CC BY-SA 4.0
Barette de l'ordre de Saint-André (Russie impériale).
Autor: Mimich, Licencja: CC BY-SA 3.0
Military Medal for 50 years of reign of Emperor Franz Joseph (=Signum Memoriae)
Autor: Arturolorioli, Licencja: CC BY-SA 3.0
Order of Malta ribbon (Knight Grand Cross of Honour and Devotion)
Autor: Boroduntalk, Licencja: CC BY 4.0
Order of Berthold I ribbon bar. Grand Duchy of Baden.
Autor: Borodun, Licencja: CC BY 3.0
Ribbon bar: Ordem of the Seraphim. Sweden. True size for the template.
Baretka: Rycerski Order Domowy Św. Huberta (Bawaria)
Autor: Boroduntalk, Licencja: CC BY 3.0
Ribbon bar: Military Order of Max Joseph. Bavaria.
Autor: Mimich, Licencja: CC0
Ribbon of the Order of the White Falcon of the Grand-Duchy of Saxe-Weimar
Autor: Louis14, Licencja: CC BY-SA 3.0
Nastro da cavaliere di gran croce del'Ordine di San Giuseppe del Granducato di Toscana (Italia
Baretka Orderu św. Anny.
Baretka: Order Wojskowy św. Henryka (Saksonia).
(Militär-Sankt-Heinrichs-Orden)
Autor: Arturolorioli, Licencja: CC0
Odznaka Honorowa Czerwonego Krzyża (Austria)
Autor: Louis14, Licencja: CC BY-SA 3.0
Band des Ordens der Württembergischen Krone in der Ausführung: Großkreuz
Arcyksiążę Fryderyk Maria Habsburg, główny dowódca austro-węgierskich sił zbrojnych, podczas wizyty w Twierdzy Przemyśl po jej odbiciu w czerwcu 1915
Baretka pruskiego Orderu Pour le Mérite z Liściem Dębu.
Military Merit Order of Wurttemberg, ribbon - Wurttemberg (DE)
Autor: Boroduntalk, Licencja: CC BY 4.0
House Order of the Wendish Crown ribbon bar. Grand Duchy of Mecklenburg-Schwerin and Grand Duchy of Mecklenburg-Strelitz.
Autor: , Licencja: CC BY 3.0
Baretka: Order Świętego Stefana – Krzyż Wielki – Węgry.
Autor: Louis14, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ribbon bar of Marianerkreutz of Austro-Hungarian Empire
Autor: Blackcat, Licencja: CC0
Ribbon of the House Order of the Wendish Crown
Autor: LukGasz, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ribbon bar of the Grand Cross of Military Merit w. Red Decoration (Spain)
Baretka Orderu Św. Cyryla i Metodego
Princess Isabelle of Croy-Dülmen
Baretka: Wstążka Wojenna (Kriegsbande) dla odznaczeń austro-węgierskich (m.in.: Militär-Verdienstkreuz; Militär-Verdienstmedaille (Signum Laudis); Franz-Joseph-Orden; Tapferkeitsmedaille).
Baretka: Order Wojskowy za Odwagę (Waleczność) – Księstwo i Królestwo Bułgarii.
Cesarski i Królewski Order Orła Białego (Imperium Rosyjskie)
Archduke Friedrich, Duke of Teschen (1856-1936), austriacki generał i przedsiębiorca
Baretka
Baretka pruskiego Orderu Pour le Mérite.
Autor: McOleo, Licencja: CC BY 3.0
Ribbon bar of the Friedrich-August Cross - military division (Oldenburg)