Fryderyk Wilhelm III Pruski
| ||||
![]() | ||||
![]() | ||||
król Prus elektor Brandenburgii (do 1806) | ||||
Okres | od 16 listopada 1797 | |||
---|---|---|---|---|
Poprzednik | ||||
Następca | ||||
Dane biograficzne | ||||
Dynastia | ||||
Data urodzenia | ||||
Data śmierci | ||||
Ojciec | ||||
Matka | ||||
Żona | ||||
Odznaczenia | ||||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Fryderyk Wilhelm III (ur. 3 sierpnia 1770 w Poczdamie, zm. 7 czerwca 1840 w Berlinie) – król pruski od 1797 r., z dynastii Hohenzollernów.
Życiorys
Młodość
Syn Fryderyka Wilhelma II i Fryderyki Luizy z domu Hessen-Darmstadt. Po koronacji ojca w 1786 został oficjalnym następcą tronu. Znaczną część dzieciństwa i wczesnej młodości spędził w Paretz w powiecie Havelland w Brandenburgii, rezydencji swojego wychowawcy hrabiego Hansa von Blumenthala. Fryderyk Wilhelm miło wspominał swój pobyt wśród rodziny swego guwernera: w 1795 odkupił Paretz od rodziny von Blumenthal i zlecił architektowi Davidowi Gilly’emu budowę początkowo tzw. domku gotyckiego (1796), później (1797–1804) pałacu rezydencyjnego. Współcześni zapamiętali następcę tronu jako młodzieńca melancholijnego, pobożnego i uczciwego.
Po powrocie z podróży do Włoch i Francji 1780 (Grand Tour) podjął szkolenie wojskowe. Stopień porucznika uzyskał w 1784, pułkownikiem został w 1790. W latach 1792–1794 brał udział w działaniach wojennych przeciwko Francji.
Król Prus
Po śmierci ojca i objęciu tronu 16 listopada 1797 r., wprowadził pewne nieśmiałe reformy (obcięcie wydatków dworu, dymisja najbardziej znienawidzonych doradców ojca). Jak wielu Hohenzollernów miał skłonności do władzy, jednak bez umiejętności ich wykorzystania. Zbyt nieufny, aby zdać się na swoich ministrów, miał zbyt mało silnej woli, aby konsekwentnie prowadzić politykę samemu.
W czasie wojen napoleońskich prowadził początkowo politykę neutralności, udało mu się, między innymi, uniknąć uwikłania w III Koalicję. Jednak sprowokowany utworzeniem Związku Reńskiego wypowiedział w 1806 roku wojnę Napoleonowi, którą szybko przegrał. Na mocy traktatu tylżyckiego w 1807 r. zmuszony był do rezygnacji z ziem na zachód od Łaby, zgody na utworzenie Księstwa Warszawskiego z ziem, które trafiły do rąk pruskich w II i III (a także częściowo I) rozbiorze Polski. Gdańsk stał się wolnym miastem. Ponadto Prusy zmuszone zostały do zapłacenia kontrybucji Francji oraz finansowania francuskich wojsk okupacyjnych na swoim terenie. Prusy przystąpiły również do blokady handlowej przeciwko Wielkiej Brytanii.
Choć nieudolny król po przegranej wojnie z rezygnacją pozostawił państwo swojemu losowi, grupa ministrów (August von Gneisenau, Karl August von Hardenberg, Gerhard von Scharnhorst, Heinrich vom Stein), przy życzliwym wsparciu i zachęcie królowej przeprowadziła pewne reformy społeczne, administracyjne i wojskowe. Reformy spowolniła śmierć królowej w 1810 roku. 30 października 1810 r. Fryderyk Wilhelm wydał dekret znoszący klasztory w całym państwie. Wykonano go najszybciej na Śląsku. Zamknięcie klasztorów franciszkańskich na Górze św. Anny i w Gliwicach przyczyniło się do osłabienia polskości na Górnym Śląsku[1].
W roku 1811 w Królewcu z jego rozkazu dokonano zniszczenia insygniów koronacyjnych królów polskich, wykradzionych w 1795 r. ze skarbca na Wawelu, które następnie przetopiono na monety[2].
W 1812 Prusy zmuszone zostały przez Napoleona do wysłania na wojnę z Rosją niewielkiego kontyngentu pod dowództwem generała Yorcka. Po klęsce Napoleona w Rosji Fryderyk Wilhelm zawarł sojusz z Rosją i przystąpił do koalicji antyfrancuskiej. Oddziały pruskie odegrały istotną rolę w bitwach w latach 1813 (między innymi pod Lipskiem) i 1814. Na kongresie wiedeńskim Fryderyk Wilhelm uzyskał znaczne terytoria, jakkolwiek bez całkowitej aneksji Saksonii, o którą zabiegał. Król pruski był również współtwórcą Świętego Przymierza.
W późniejszych latach życia poświęcił swoją energię na realizację rozpoczętego w 1817 roku procesu zjednoczenia Kościoła luterańskiego z reformowanym w Ewangelicki Kościół Unii Staropruskiej. Jego poglądy ewoluowały stopniowo w stronę reakcyjnych. Wbrew obietnicom składanym w 1813 r. nie nadał Prusom konstytucji.
Odznaczenia
- Wielki Mistrz Orderu Orła Czarnego[3]
- Wielki Mistrz Orderu Wojskowego Pour le Mérite[3]
- Wielki Mistrz Orderu Orła Czerwonego[3]
- Wielki Mistrz Orderu Krzyża Żelaznego (fundator)[3]
- Wielki Mistrz Orderu Ludwiki (fundator)[3]
- Wielki Krzyż Orderu Ernestyńskiego (Saksonia)[3]
- Order Słonia (1814, Dania)[3]
- Order Świętego Huberta (Bawaria)[3]
- Order Korony Rucianej (Saksonia)[3]
- Order Świętego Andrzeja (Rosja)[3]
- Order Świętego Jerzego (Rosja)[3]
- Order Królewski Serafinów (1797, Szwecja)[3]
- Order Podwiązki (Anglia)[3]
- Order Złotego Runa (Hiszpania)[3]
- Order Ducha Świętego (Francja)[3]
- Wstęga Trzech Orderów (1825, Portugalia)[4]:
- Krzyż Wielki Orderu Legii Honorowej (1805, Francja)[3]
- Krzyż Wielki Orderu Marii Teresy (Austria)[3]
- Krzyż Wielki Orderu Korony (Wirtembergia)[3]
- Krzyż Wielki Orderu Wierności (Badenia)[3]
- Krzyż Wielki Orderu Lwa Zeryngeńskiego (Badenia)[3]
- Krzyż Wielki Orderu Ludwika (Hesja)[3]
- Krzyż Wielki Orderu Sokoła Białego (Weimar)[3]
- Order Najwyższy Świętego Zwiastowania nadany w 1833 r. przez Karola Alberta króla Sardynii[5]
Rodzina
W dniu 24 grudnia 1793 wziął ślub z Luizą z Meklemburgii-Strelitz. Z tego związku urodziło się dziewięcioro potomstwa, między innymi dwóch kolejnych królów pruskich:
- Fryderyk Wilhelm IV Pruski (1795–1861) – król Prus,
- Wilhelm I Hohenzollern (1797–1888) – cesarz niemiecki,
- Charlotta Hohenzollern (1798–1860) – żona cara Rosji Mikołaja I Romanowa,
- Karol Hohenzollern (1801–1883),
- Aleksandra Hohenzollern (1803–1892) – żona Pawła Fryderyka, wielkiego księcia Meklemburgii-Strelitz,
- Ludwika Hohenzollern (1808–1870) – żona Fryderyka, księcia Holandii,
- Albrecht Hohenzollern (1809–1872) – generał pruski, małżonek księżniczki holenderskiej, Marianny Orańskiej.
W 1824 zawarł morganatyczne małżeństwo z hrabiną Augustą von Harrach. Nadał jej tytuł księżnej legnickiej (niem. Fürstin von Liegnitz) i hrabiny von Hohenzollern.
Fryderyk Wilhelm III zmarł 7 czerwca 1840 r. w Berlinie, pochowany został w mauzoleum w parku w Charlottenburgu obok pierwszej żony, Luizy.
Genealogia
Prapradziadkowie | król w Prusach | król Wielkiej Brytanii | Ferdynand Albrecht I z Brunszwiku-Lüneburga | Ludwik Rudolf z Brunszwiku-Lüneburga | landgraf Hesji-Darmstadt | Jan Reinhard III z Hanau | Christian II Wittelsbach (Pfalz-Birkenfeld) | Ludwik z Nassau-Saarbrücken |
Pradziadkowie | król w Prusach | Ferdynand Albrecht II z Brunszwiku-Lüneburga | landgraf Hesji-Darmstadt | Christian III Wittelsbach (Pfalz-Zweibrücken) | ||||
Dziadkowie | August Wilhelm Hohenzollern | landgraf Hesji-Darmstadt | ||||||
Rodzice | król Prus | |||||||
Fryderyk Wilhelm III Hohenzollern (1770–1840), król Prus |
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Grzegorz Wiśniowski OFM: Prowincje reformackie w latach 1795–1815. W: Joachim Bar: Zakony Św. Franciszka w Polsce w latach 1772–1970. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1978, s. 159.
- ↑ 17 marca 1809 r. Rozkaz zniszczenia polskich insygniów koronnych, nowahistoria.interia.pl [dostęp 2016-03-17] .
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Johann Heinrich Friedrich Berlien: Der Elephanten-Orden und seine Ritter. Kopenhaga: Berlingschen Officin, 1846, s. 135–137.
- ↑ António Miguel: D. João VI e o seu Tempo. Numismática – Medalhística – Emblemática (port.). W: Trigueiros [on-line]. Palácio Nacional da Ajuda, CNCDP. Lizbona, 1999. s. 232–236. [dostęp 2014-10-07].
- ↑ Federico Bona: I Cavalieri dell’Ordine Supremo del Collare o della Santissima Annunziata (wł.). W: Blasonario subalpino [on-line].
Bibliografia
- Sebastian Haffner: Prusy bez legendy: Zarys dziejów. Warszawa: Oficyna Historii XIX i XX wieku, 1996. ISBN 83-905989-3-0.
Linki zewnętrzne
- Fryderyk Wilhelm III Pruski – dokumenty w bibliotece Polona
- ISNI: 0000 0001 0899 8205
- VIAF: 774683
- LCCN: n81147121
- GND: 118535986
- LIBRIS: 75kmpbgr4wqlbc9
- BnF: 120234251
- SUDOC: 02759808X
- SBN: IEIV059328
- NKC: jx20060302003
- NTA: 070488606
- CiNii: DA14961401
- Open Library: OL115457A
- PLWABN: 9810643535905606
- NUKAT: n00027823
- J9U: 987007261484905171
- CANTIC: a12335332
- LNB: 000212192
- LIH: LNB:Z4M;=BH
- RISM: pe179009
- WorldCat: lccn-n81147121
Media użyte na tej stronie
Order of Black Eagle's ribbon - Prussia
Baretka: Książęcy Saski Ernestyński Order Domowy. Księstwa Saskie:
- Saksonia-Altenburg (Sachsen-Altenburg)
- Saksonia-Koburg-Gotha (Sachsen-Coburg-Gotha)
- Saksonia-Meiningen-Hildburghausen (Sachsen-Meiningen-Hildburghausen)
Autor: Portunes, Licencja: CC BY 4.0
Ribbon bar of the Danish Order of the Elephant
Baretka: Rycerski Order Domowy Św. Huberta (Bawaria)
Baretka Orderu św. Jerzego
Autor: Borodun, Licencja: CC BY 3.0
Ribbon bar: Ordem of the Seraphim. Sweden. True size for the template.
Autor: Image sourced from 'Medals of the World' website: http://www.medals.org.uk/index.htm, Licencja: CC BY-SA 2.5
Ribbon of the Order of the Garter
Baretka
Autor: Louis14, Licencja: CC BY-SA 3.0
Band des Ordens der Württembergischen Krone in der Ausführung: Großkreuz
Autor: Boroduntalk, Licencja: CC BY 4.0
House Order of Fidelity ribbon bar. Grand Duchy of Baden.
Autor: Blackcat, Licencja: CC0
Ribbon bar of the Order of Louise
Autor: Louis14, Licencja: CC BY-SA 3.0
Nastro da cavaliere di gran croce del'Ordine dell'Aquila Rossa del Regno di Prussia (Germania)
Autor: Skukifish, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ribbon bar: Grand Cross of the Iron Cross 1813-1918(Prussia), 1939-1945 (Third Reich).
Autor: Louis14, Licencja: CC BY-SA 3.0
Nastro da cavaliere di gran croce dell'Ordine Militare di Maria Teresa (Austria imperiale)
Autor: KarlHeintz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Baretka Krzyża Wielkiego Wojskowego Orderu Aviz
Ursprüngliches Wappen des Königreichs Preußen und der späteren Provinz Ostpreußen.
Autor: Reliavech, Licencja: CC BY-SA 4.0
Barette de l'ordre de Saint-André (Russie impériale).
Friedrich II of Prussia
Tablica przedstawiająca króla Fryderyka Wilhelma III i jego żonę Luizę. Wykonana na pamiątkę ich pobytu w Szczecinie, który miał miejsce w marcu 1806 r.
Autor: Glasshouse, Licencja: CC BY-SA 4.0
Shield of the Prussian State of Brandenburg
Autor: Mimich, Licencja: CC0
Ribbon of the Order of the White Falcon of the Grand-Duchy of Saxe-Weimar
Autor: KarlHeintz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Baretka Wstęgi Trzech Orderów (Portugalia)
Autor: Boroduntalk, Licencja: CC BY 4.0
Order of the Lion of Zaeringen ribbon bar. Grand Duchy of Baden.
Order of the Most Holy Annunciation ribbon
Autor: McOleo, Licencja: CC BY 3.0
Ribbon bar of the Ludwig Order (Grand Duchy of Hesse)
Autor: KarlHeintz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Baretka Krzyża Wielkiego Orderu Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia)
Autor: Original: Halibutt
SVG: ElCet, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Partitions of the Polish-Lithuanian Commonwealth in 1772, 1793 and 1795.
Autor: Boroduntalk, Licencja: CC BY 3.0
Ribbon bar of the order of the Holy Spirit (France)
Baretka pruskiego Orderu Pour le Mérite.