Garncarzowate

Garncarzowate
Furnariidae[1]
G.R. Gray, 1840
Ilustracja
Przedstawiciel rodziny – garncarz rdzawy (Furnarius rufus)
Systematyka
Domenaeukarionty
Królestwozwierzęta
Typstrunowce
Podtypkręgowce
Gromadaptaki
PodgromadaNeornithes
Infragromadaptaki neognatyczne
Rządwróblowe
Podrządtyrankowce
Rodzinagarncarzowate
Podrodziny

zobacz opis w tekście

Garncarzowate[2] (Furnariidae) – rodzina ptaków z rzędu wróblowych (Passeriformes), obejmująca około dwustu trzydziestu[2] gatunków ptaków, występujących wyłącznie w krainie neotropikalnej[3][4].

Ich nazwa wywodzi się od zwyczaju budowania przez niektóre gatunki należące do tej rodziny, mocnych garncarzowatych, glinianych gniazd. Jednakże większość ptaków z tej grupy buduje klasyczne plecione gniazda na drzewach lub wykopuje tunele w skarpach ziemnych. Niezależnie od typu gniazda, wspólną cechą wszystkich gatunków jest obecność dachu (przykrycia od góry) w budowanych przez nie gniazdach. Składają do 6 białych lub blado ubarwionych jaj.

Badania filogenetyczne prowadzone w ciągu ostatnich lat sugerują włączenie do tej rodziny tęgosterów (Dendrocolaptidae)[5], które w tradycyjnym ujęciu wyodrębniane są w oddzielną rodzinę.

Do rodziny garncarzowatych należały także żyjące w plejstocenie gatunki z rodzaju PseudoseisuropsisPseudoseisuropsis nehuen, Pseudoseisuropsis cuelloi i Pseudoseisuropsis wintu, odkryte w Urugwaju i Argentynie[6]. Na podstawie budowy czaszki umieszczono je w rodzinie Furnariidae, możliwe, że należały do tęgosterów (Dendrocolaptinae)[7]. Pozycji filogenetycznej Pseudoseisuropsis w obrębie garncarzowatych nie określiła jednoznacznie analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Stefaniniego, Gómeza i Tambussi (2016); wynika z niej, że Pseudoseisuropsis mógł być spokrewniony z tęgosterami, należeć do garncarzy lub liściowców albo być bazalnym przedstawicielem garncarzowatych nienależącym do żadnej z podrodzin[6].

IOC wyróżnia 315 żyjących współcześnie gatunków[3]; dla porównania, autorzy Handbook of the Birds of the World w 2003 roku wyróżniali 236 gatunków[8], a obecnie (2019) już 333[9]. Należy jednak zauważyć, że obie te bazy danych do rodziny garncarzowatych wliczają obecnie tęgostery (Dendrocolaptidae)[3][9].

Podział systematyczny

Do rodziny należą następujące podrodziny[2][10]:

  • Xenopinae – pełzaczniki
  • Berlepschiinae – palmołazy – jedynym przedstawicielem jest Berlepschia rikeripalmołaz
  • Pygarrhichadinae – drzewołaźce
  • Philydorinae - liściowce
  • Pseudocolaptinae – kowalczyki
  • Furnariinae – garncarze
  • Synallaxinae – ogończyki

Przypisy

  1. Furnariidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Furnariidae Gray,GR, 1840 - garncarzowate - Horneros, Foliage-gleaners and Spinetails (wersja: 2021-01-03). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-01-27].
  3. a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Ovenbirds, woodcreepers (ang.). IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-11-19].
  4. Ovenbirds (Furnariidae) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-11)].
  5. Martin Irestedt i inni, Systematic relationships and biogeography of the tracheophone suboscines (Aves: Passeriformes), „Molecular Phylogenetics and Evolution”, 23 (3), 2002, s. 499–512, DOI10.1016/S1055-7903(02)00034-9.
  6. a b M. Ignacio Stefanini, Raúl O. Gómez i Claudia P. Tambussi. A new species of the Pleistocene furnariid Pseudoseisuropsis (Aves, Passeriformes). „Journal of Vertebrate Paleontology”, s. e1100630, 2016. DOI: 10.1080/02724634.2016.1100630 (ang.). 
  7. Santiago Claramunt & Andrés Rinderknecht. A new fossil Furnariid from the Pleistocene of Uruguay, with remarks on nasal type, cranial kinetics, and relationships of the extinct genus Pseudoseisuropsis. „The Condor”. 107, 2005. 
  8. J. del Hoyo, A. Elliot, D.A. Christie: Handbook of the Birds of the World. T. 8. Broadbills to Tapaculos. Lynx Edicions, 2003, s. 162. ISBN 84-87334-50-4.
  9. a b Remsen, J.V., Jr: Ovenbirds (Furnariidae). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019-10-18.
  10. John H. Boyd III: Furnariidae: Ovenbirds (ang.). W: Aves—A Taxonomy in Flux 3.06 Introduction [on-line]. John Boyd's Home Page. [dostęp 2015-10-28].

Media użyte na tej stronie

Wikispecies-logo.svg
Autor: (of code) cs:User:-xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Furnarius rufus-4.jpg
Autor: Dario Sanches from SÃO PAULO, BRASIL, Licencja: CC BY-SA 2.0
Furnarius rufus, Parque da Independência, Museu do Ipiranga, São Paulo